II GSK 917/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Urszula Wilk po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1815/18 w sprawie ze skargi Z. Sp. z o.o. w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 9 lipca 2018 r. nr BP.502.124.2018.0155.BD2.3747 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz Z. Sp. z o.o. w W. 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 29 stycznia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1815/18, po rozpoznaniu skargi Z. Sp. z o.o. z w W. (dalej: skarżąca, spółka) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: GITD, Inspektor) z 9 lipca 2018 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywny bez zezwolenia, uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł o kosztach na rzecz skarżącej. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną decyzją GITD, działając m.in. na podstawie art. 2 ust. 35a, art. 64 ust. 1 i 2, art. 64c, art. 140 aa ust. 1, ust. 3 pkt 2 i 4, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c, ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1260 ze zm., dalej: p.r.d.) oraz art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 2022 ze zm., dalej: u.d.p.) i § 3 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 2022 ze zm.; dalej: rozporządzenie z 31 grudnia 2002 r.), utrzymał w mocy decyzję Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z 30 marca 2018 r. o nałożeniu na spółkę – jako załadowcę – kary pieniężnej w wysokości 15000 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII. Podstawą nałożenia kary były ustalenia przeprowadzonej 7 sierpnia 2017 r. kontroli dwuosiowego samochodu ciężarowego marki Mercedes Benz o nr rej. [...], którym wykonywany był krajowy przejazd drogowy z ładunkiem podzielnym, która wykazała naruszenia w postaci: przekroczenia dopuszczalnego nacisku na pojedynczej osi napędowej, który wyniósł 13,2 t o 3,2 t (tj. o 32%), przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, która wyniosła 19 t o 1 t (tj. o 5,55 %) oraz braku zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywny przez podmiot wykonujący przejazd. Miejsce ważenia oraz użyte wagi przenośne legitymowały się stosownymi certyfikatami i świadectwami, a kierowca został poinformowany o przysługujących mu uprawnieniach. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżąca wniosła skargę, w której domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenia kosztów. W odpowiedzi GITD wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. WSA w Warszawie uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że organ nałożył na spółkę karę za przejazd pojazdu nienormatywnego skontrolowanego 7 sierpnia 2017 r. dlatego, że była ona załadowcą tego pojazdu i spełniły się przesłanki z art. 140aa ust. 3 pkt 2 p.r.d. Odpowiedzialność załadowcy – jako jednego z podmiotów wymienionych w art. 140aa ust. 2 pkt 3 p.r.d. – została zaś powiązana z przesłanką "godzenia się" lub "wpływem" na powstanie naruszeń. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych WSA wskazał, że odpowiedzialność z tytułu przekroczenia maksymalnych norm nacisku osi na drogę i dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, wobec ustawowo poszerzonego katalogu podmiotów odpowiedzialnych, nie ma charakteru bezwzględnego, a więc nie następuje automatycznie, tj. nie wynika z samego faktu przekroczenia norm wagowych. Właściwy organ musi wykazać, że okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują na wpływ lub zgodę nadawcy, załadowcy lub spedytora ładunku na powstanie naruszenia obowiązków lub warunków przewozu. Oznacza to, że dowody takie powinny istnieć, a okoliczności załadunku towaru nie mogą budzić wątpliwości oraz dowody i okoliczności te powinny być na tyle jednoznaczne, aby nie pozostawiały żadnych wątpliwości, co do wpływu i godzenia się załadowcy na powstanie naruszeń. W ocenie WSA w rozpoznawanej sprawie Inspektor nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego zobowiązany jest na podstawie art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, dalej jako: k.p.a.), nie wykazując należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Skarżąca w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wskazywała, że nie został w sposób wyczerpujący zebrany materiał dowodowy. W ocenie WSA okoliczności przedstawione w załączniku do protokołu z rozprawy w konfrontacji z zebranym przez organ materiałem dowodowym potwierdzają, że istotnie sprawa nie została wyjaśniona w jej całokształcie. Organ odwoławczy oparł się bowiem jedynie na dokumentacji zgromadzonej przez organ pierwszej instancji na etapie kontroli pojazdu, nie dokonał zaś samodzielnej kontroli i oceny w sprawie, czym naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i co w efekcie musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. WSA wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ oceni wszystkie okoliczności sprawy z uwzględnieniem stanowiska skarżącej, a następnie da temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, wskazując zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. fakty, które uznał za udowodnione oraz dowody, na których się oparł oraz podając przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Główny Inspektor Transportu Drogowego, zaskarżając go w całości oraz domagając się jego uchylenia w całości i oddalenia skargi, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA Warszawie oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skarżący kasacyjnie organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przejawiające się w błędnym przyjęciu przez sąd pierwszej instancji, że organ nie rozpatrzył sprawy w jej całokształcie oraz nie odniósł się do wszystkich zarzutów strony podniesionych w odwołaniu podczas, gdy organ rozpoznając sprawę rozpatrzył całokształt zgromadzonego materiału dowodowego oraz odniósł się w uzasadnieniu decyzji do argumentów podnoszonych przez stronę w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie organ przedstawił argumenty na poparcie zarzutu sformułowanego w petitum skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, jednocześnie zrzekła się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA z 13 września 2022 r., na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021, poz. 2095 ze zm.) sprawa została skierowana do rozpoznania w dniu 8 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, o czym zostali poinformowani telefonicznie lub mailowo strony i uczestnicy postępowania. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA, sąd drugiej instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na rozstrzygniecie. Skarga kasacyjna Inspektora oparta została na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku. Zdaniem NSA niezasadny jest zarzut kasacyjny podnoszący naruszenie przez sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W ramach tak postawionego zarzutu Inspektor twierdzi, że organ rozpatrzył sprawę w całokształcie istotnych dla niej faktów, a tym samym dokonał prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zatem odmienne stanowisko sądu pierwszej instancji w tej materii nie znajduje oparcia w przepisach prawa. W ocenie NSA tak zbudowany zarzut kasacyjny jest chybiony. Sąd drugiej instancji uznaje, że pogląd sądu pierwszej instancji dotyczący braków postępowania wyjaśniającego jest trafny. Wprawdzie sąd pierwszej instancji buduje tezę o wadliwości postępowania wyjaśniającego na podstawie wyjaśnień złożonych przez stronę na etapie postępowania sądowego, a więc zasadniczo w czasie, który wykracza poza chwilę istotną prawnie dla oceny kontrolowanego rozstrzygnięcia, jednak to działanie nie może być uznane za wadę postępowania sądowego. W rozpoznawanej sprawie taka ocena działań sądu pierwszej instancji jest możliwa i konieczna ze względu na sposób prowadzenia postępowania wyjaśniającego przed organami. NSA zwraca uwagę, że w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji strona skarżąca podnosiła naruszenia w zakresie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. twierdząc, że w postępowaniu nie wyjaśniono kwestii istotnej dla nałożenia kary, a więc tego czy miała ona wpływ na naruszenia oraz czy godziła się na przejazd przewoźnika pojazdem nienormatywnym. Dodatkowo spółka podniosła, że organ drugiej instancji uniemożliwił jej wypowiedzenie się co do zebranych w sprawie materiałów dowodowych. W takim stanie sprawy dokonanie oceny przedstawionych przez stronę okoliczności związanych z ilością załadowanego towaru oraz jego rodzajem jest konieczne ze względu na reguły rządzące postępowaniem wyjaśniającym. Sąd drugiej instancji zauważa, że w postępowaniu związanym z wymierzeniem kary administracyjnej załadowcy, który nie odpowiada bezpośrednio za przeciążenia, istotne jest wykazanie wpływu lub godzenia się na powstanie naruszenia. W takiej sytuacji organy starannie powinny prowadzić postępowanie wyjaśniające. Z faktu, że załadowca nie ważył pojazdu po załadunku nie wynika w sposób konieczny, że miał wpływ i godził się na przeładowanie pojazdu, skoro w sposób logiczny argumentuje na rzecz właściwej masy załadowanego towaru i uprawdopodobnia formułowane w tym zakresie wnioski. Dlatego organ powinien odnieść się do tych twierdzeń, co słusznie zauważono w zaskarżonym wyroku. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).