II SA/Gl 1104/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 6 maja 2022 r. nr SKO.PS/41.5/340/2022/5668 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 29 marca 2022 r. nr [...]. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 29.03.2022 r. Prezydent Miasta R. orzekł o odmowie przyznania skarżącemu J. J. pomocy finansowej. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że powodem odmowy przyznania wnioskowanej pomocy jest to, iż wnioskodawca w sposób świadomy, celowy i zamierzony wykazuje postawę uniemożliwiającą przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, uzależniając jego realizację od posiadania i zakładania przez pracowników socjalnych ochraniaczy na obuwie oraz utrudnia kolejny raz prowadzenie wszczętego postępowania administracyjnego. Tymczasem rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej, a niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o to świadczenie. Organ pierwszej instancji podniósł, że skarżący przez swą postawę wykazuje długotrwałą ignorancję, lekceważenie, brak szacunku oraz brak współpracy z pracownikiem socjalnym w zakresie rozwiązywania trudnej sytuacji - dając tym podstawę do negatywnego rozpoznania podania o pomoc przez organ w oparciu o przepis art. 4 w związku z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Wobec tego wnioskodawca faktycznie nie zamierza poprawić swojej sytuacji życiowej, uniemożliwia realizację wywiadu, a ma jedynie na celu rozpoczęcie kolejnego postępowania administracyjnego. W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 6 maja 2022r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącego z dnia 15.03.2022r. o przyznanie pomocy socjalnej. Wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącego został uzgodniony z nim na dzień 16.03.2022 r. na godz. 14.15, jednak do jego przeprowadzenia nie doszło, ponieważ po przybyciu pracowników socjalnych skarżący nie wpuścił ich do mieszkania, gdyż nie założyli ochraniaczy na obuwie. W związku z powyższym organ pierwszej instancji pismem z dnia 17.03.2022 r. zawiadomił skarżącego, iż postępowanie w sprawie złożonego wniosku o przyznanie pomocy finansowej na marzec 2022 r. zostanie zakończone wydaniem decyzji odmawiającej mu udzielenia pomocy oraz poinformował go obszernie o konsekwencjach uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, podając podstawę prawną tych konsekwencji, jak również poinformował o przysługującym mu prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonych materiałów dowodowych przed wydaniem decyzji w sprawie. W konsekwencji organ pierwszej instancji wydał decyzję o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy finansowej, uzasadniając ją brakiem współpracy ze strony skarżącego w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy organ odwoławczy stwierdził, że podziela w pełni stanowisko organu pierwszej instancji, albowiem w przypadku skarżącego niewątpliwie zachodzi przesłanka negatywna z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, która uniemożliwia przyznanie mu wnioskowanej pomocy. Podkreślił, że skarżący od wielu lat jest wnioskodawcą i beneficjentem świadczeń z pomocy społecznej, a tym samym zna zasady przyznawania takiej pomocy, a w szczególności ma pełną świadomość, iż do rozpatrzenia wniosku o taką pomoc niezbędne jest przeprowadzenie w jego miejscu zamieszkania wywiadu środowiskowego, mającego na celu ustalenie jego rzeczywistej sytuacji osobistej, majątkowej, dochodowej i zdrowotnej, jak również ma świadomość i każdorazowo jest informowany o konsekwencjach uniemożliwienia przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego, tj. o wydaniu decyzji odmownej w takiej sytuacji. Natomiast odnosząc się do podnoszonej w odwołaniu kwestii zakładania przez pracowników socjalnych ochraniaczy na obuwie organ odwoławczy wskazał, że aktem prawnym regulującym zasady, terminy i tryb przeprowadzania wywiadu środowiskowego na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej jest rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jednakże wspomniane rozporządzenie nie reguluje kwestii ochraniaczy na obuwie, przede wszystkim jednakże rozporządzenie to nie zawiera postanowienia, które zobowiązywałoby pracownika socjalnego do zakładania w mieszkaniu wnioskodawcy ochraniaczy na buty, jak również przestrzegania reguł pobytu w mieszkaniu osoby ubiegającej się o pomoc społeczną wymyślonych przez tę osobę. Organ podkreślił, że powyższa kwestia jest kwestią zdecydowanie obojętną w sprawie dotyczącej ustalenia, czy wnioskodawca spełnia przesłanki ustawy o pomocy społecznej do udzielenia mu świadczeń z pomocy społecznej. Jedna z zasad prawnych wskazuje bowiem, że prawo nie zajmuje się drobiazgami (non agitur legem putare nugas), a za taki uznać należy żądanie strony w zakresie posiadania i zakładania przez pracowników socjalnych ochraniaczy na buty. Kwestią najistotniejszą dla strony powinna być sprawa rzetelnego ustalenia przez organ pomocy społecznej sytuacji życiowej, majątkowej, dochodowej i zdrowotnej pod kątem udzielenia jej świadczeń z pomocy społecznej, a nade wszystko pełna współpraca strony z organem pomocy społecznej w zakresie ustalenia tej sytuacji. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł zarzut sprowadzający się do tego, że od wielu lat otrzymuje decyzje odmowne uzasadniane w ten sam sposób. Dodał, że aktualnie jest po operacji oczu, lekarz zabronił mu nawet schylania się, a tym bardziej wysiłku fizycznego. Zawarł stwierdzenia sprowadzające się do tego, że podaje pracownikom socjalnym, przy wejściu, ochraniacze na obuwie, jednak ich nie ubierają. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.) - na wniosek organu odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy finansowej. Powodem wydania tej treści rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, uzależniając jego realizację od założenia przez pracowników socjalnych ochraniaczy na obuwie. Wśród podstaw prawnych decyzji wymieniony został art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268) według którego - osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ponadto przytoczony został art. 11 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W aktach administracyjnych znajduje się notatka służbowa z dnia 17 marca 2022 r. wskazująca jako przyczynę nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego, uzależnienie przez niego, dokonania tej czynności od założenia przez pracowników socjalnych ochraniaczy na obuwie. Podkreślenia wymagało, iż w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący w powyższym zakresie wskazał, że jest osobą w podeszłym wieku (80 lat) i prosił pracowników socjalnych o założenie na obuwie (podanych) ochraniaczy. Dodał ponadto, że padał wówczas deszcz, pod domem były wykopy kanalizacyjne, wszędzie wapno, piasek, jak na budowie. Zawarł stwierdzenia dotyczące utrudnień związanych ze sprzątaniem jego mieszkania - pobawionego elektryczności - przez niego jako osobę starszą, obolałą i schorowaną. Odnosząc się do odwołania, organ odwoławczy podniósł, że rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego "nie reguluje kwestii ochraniaczy na obuwie, przede wszystkim jednakże rozporządzenie to nie zawiera postanowienia, które zobowiązywałoby pracownika socjalnego do zakładania w mieszkaniu wnioskodawcy ochraniaczy na buty [...]" Podkreślił przy tym, że "jedna z zasad prawnych wskazuje bowiem, że prawo nie zajmuje się drobiazgami (non agitur legem putare nugas), a za taki uznać należy żądanie strony w zakresie posiadania i zakładania przez pracowników socjalnych ochraniaczy na buty." W zakresie cytowanych motywów rozstrzygnięcia organu odwoławczego wskazać należało, że – bez wątpienia - wymieniony akt wykonawczy nie może zawierać regulacji dotyczących wszelkich kwestii, jakie mogą wystąpić w ramach wykonywania przez pracowników socjalnych czynności zmierzających do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Praca socjalna, która ze swej istoty ma polegać na niesieniu pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji, często schorowanym, osamotnionym i starszym, wielokrotnie wykonywana jest w tak szczególnych uwarunkowaniach, że precyzyjne określenie wszystkich szczegółów w zakresie sposobu jej wykonania – jest po prostu niemożliwe. Stwierdził to sam organ podnosząc, że "prawo nie zajmuje się drobiazgami". Jednakże - wbrew jego rozumowaniu - oznacza to, że niejednokrotnie w okolicznościach konkretnej sytuacji, konieczne jest dostosowanie sposobu działania do istniejących warunków wykonania określonych czynności, pomimo braku drobiazgowych regulacji w tym zakresie. W przedmiotowej zaś sprawie – wobec wskazania w odwołaniu wyżej wymienionych okoliczności - organ odwoławczy zobowiązany był do przeprowadzenia wnikliwej oceny w zakresie tego, czy zaistniała sytuacja wskazuje na odmowę współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym, stanowiącą jedną z podstaw odmowy przyznania świadczenia, o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Podobnie organ I instancji, w uzasadnieniu decyzji nie wskazał ustaleń i nie przeprowadził oceny w powyższym zakresie, uwzględniającej szczególne okoliczności sprawy, o których była mowa wyżej. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić więc należało, że zarówno organ odwoławczy, jak i organ I instancji, poprzez zaniechanie dokonania czynności w celu wyjaśnienia powyższej kwestii, doprowadziły do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. W związku ze wskazanymi wyżej uchybieniami, skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że organ miał obowiązek przeprowadzenia szczegółowej analizy w celu ustalenia wskazanej wyżej okoliczności o kluczowym znaczeniu dla wydania rozstrzygnięcia. Z tego powodu naruszenie wymienionych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazania co do dalszego postępowania, zostały zawarte w powyższych rozważaniach.