II SA/Gl 706/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan, Asesor WSA Tomasz Dziuk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 września 2020 r. sprawy ze skargi K.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta Ruda S. z dnia [...] r. nr. [...]. UZASADNIENIE Prezydent Miasta R. postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...], działając na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku K. K. odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie nadpłaty świadczeń na dziecko S. K. na okres od 10 kwietnia 2016 roku do 30 września 2017 roku, od 1 października 2017 roku do 30 września 2018 roku, a także na okres od 1 października 2018 roku do 31 marca 2019 roku oraz za 2019 rok. W uzasadnieniu podano m. in., że podstawą odmowy wszczęcia postępowania jest okoliczność rozstrzygnięcia sprawy postanowieniem z dnia [...] roku oraz postanowieniem z dnia [...] roku. Organ odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz dziecka S. K. na okres od 10 kwietnia 2016 roku do 30 września 2017 roku, gdyż decyzją ostateczną z dnia [...] roku odmówiono stronie prawa do ww. świadczenia. Ponadto organ odmówił wszczęcia postępowania w zakresie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 października 2017 roku do 30 września 2018 roku oraz od 1 października 2018 roku do 31 marca 2019 roku, gdyż aby skutecznie ubiegać się o świadczenie wychowawcze należało złożyć wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, czego strona nie uczyniła w ustawowym terminie. Jednocześnie podstawą odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego nadpłaty świadczenia wychowawczego za 2019 rok na ww. dziecko jest okoliczność rozstrzygnięcia sprawy postanowieniem odmawiającym wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz dziecka na okres od 1 kwietnia 2019 roku do [...] roku, gdyż decyzją z dnia [...] roku, odmówiono stronie prawa do świadczenia na rzecz syna, od której nie wniosła odwołania w ustawowym terminie. Ponadto należało odmówić wszczęcia postępowania dotyczącego nadpłaty świadczeń za 2019 roku, gdyż decyzją z dnia [...] roku odmówiono stronie prawa do świadczenia wychowawczego na syna na okres 2019 - 2021, od której również nie wniesiono odwołania w ustawowym terminie. Zażalenie na ww. postanowienie wniósł K. K.. Podał, że syn mieszka z nim już 3,5 roku i od tego czasu organy uporczywie odmawiają prawa do świadczenia na syna. Uważa, że każda poprzednia decyzja wydana przez organy, odmawiająca świadczenia na syna, już od kwietnia 2016 była niezgodna z prawem. Złożył wniosek o nadpłatę, ponieważ uważa, że popełniono błąd w tej konkretnej sprawie. Syn blisko 4 lata nie dostaje świadczenia pomimo tego, że od początku się do niego kwalifikował. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) postanowieniem z dnia [...] r., znak [...], działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podano m. in., że rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe z uwagi na prawomocne zakończenie postępowań w niniejszej sprawie. Skargę na powyższe postanowienie wniósł K. K., zaskarżając je w całości. Zarzucono naruszenia prawa materialnego i błędną interpretację (lub złe zastosowanie przepisów), co miało istotne znaczenie dla wyniku sprawy. W uzasadnieniu podano m. in., że MOPS w R. uparcie odmawiał mu świadczenia. Składał odwołania do SKO, które również wydawało rozstrzygnięcia odmowne. Powtórzył argumentację z zażalenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. W pierwszej kolejności należy jednak poczynić pewne ustalenia ogólne. Zgodnie z art. 61a §1 i 2 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Art. 61a k.p.a. został dodany do Kodeksu postępowania administracyjnego z mocą od 11 kwietnia 2011 r. na podstawie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2011 r., nr 6, poz. 18). Dokonując wykładni art. 61a § 1 k.p.a. należy stwierdzić, że ustawodawca wymienia tu dwie przesłanki dające podstawę do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszą przesłanką jest złożenie żądania przez osobę, która nie jest stroną, drugą przesłanką jest z kolei zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Choć ustawodawca nie dokonał konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, to należy jednak uznać, że przepis ten odnosi się do takich sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego. Przesłanka ta zostanie spełniona, gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, gdy w tej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (zob. np. B. Adamiak, Komentarz do art. 61a k.p.a. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, s. 317). Z kolei według Z.R. Kmiecika "inne uzasadnione przyczyny" to przypadki pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, jak np. wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych, wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją, wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji, wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw (zob. Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211-212; A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex-el., teza 3). Wskazać należy jednak, że organ winien rozpoznać całość żądania strony. Jej wniosek, który wpłynął do organu w dniu 27 lutego 2020 r. dotyczył okresu od 10 kwietnia 2016 r. "do dnia dzisiejszego". Obejmował więc także początek roku 2020 r. Zatem organ pierwszej instancji do wniosku strony obejmującego styczeń 2020 r. winien był ustosunkować się (pismem z dnia [...] r. organ poinformował stronę o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 lutego 2020 r. do 31 maja 2021 r. w kwocie 500 zł miesięcznie). Rozstrzygnięcie tym samym pominęło okres stycznia 2020 r., choć był on objęty żądaniem strony. Co więcej, w ww. piśmie (żądaniu) strona zarzucała dotychczasowym rozstrzygnięciom, które były wydawane na jej wniosek (i odmawiały przyznania świadczenia, bądź prowadzenia postępowania), "rażące naruszenie prawa". Strona wyraźnie zażądała więc wszczęcia i prowadzenia postępowania w trybie art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. (nieważność rozstrzygnięcia). W tej sytuacji nie można mówić o pełnym i wyczerpującym rozpoznaniu żądania. Organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak utrzymał w mocy wadliwe postanowienie, przez co należy uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu. Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. Stan faktyczny nie został prawidłowo ustalony. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu i w pełni rozstrzygały w zakresie żądania strony. Sąd nie przesądza treści rozstrzygnięcia, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne i prawne. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.