II SA/Gl 1019/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Po rozpatrzeniu wniosku R. C. (dalej jako skarżąca, strona) z dnia 27 marca 2020 r. Prezydent Miasta P. decyzją nr [...] z dnia [...] odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E. K. Organ I instancji ustalił, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym dnia [...] niepełnosprawność istnieje od 64 roku życia. Stąd też, zdaniem organu, skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia w świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym uznano za niekonstytucyjny ww. przepis w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zarzucono również obrazę art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez ustalenie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Utrzymując w mocy decyzję odmowną, Kolegium wskazało, iż podziela rozstrzygnięcie organu I instancji, jednakże z innego powodu niż wskazuje ten organ. SKO stwierdziło, że za istotną w przedmiotowej sprawie należy uznać treść art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym, odwołując się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kolegium wskazało, że mąż E. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym w 2017 roku. Od powyższego rozstrzygnięcia strona wniosła skargę do tut. Sądu, w której zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, iż pozostawanie matki skarżącej w związku małżeńskim stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bez uwzględnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. P 38/09, który orzekł, iż pozbawienie innych członków rodziny możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na jej pozostawanie w związku małżeńskim stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony rodziny i pozostawania małżonków w gorszej sytuacji niż osoby będące w tym związku; - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 128 oraz 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez błędną wykładnię w zakresie ustalenia kręgu osób w pierwszej kolejności zobowiązanych do świadczeń na rzecz osoby niepełnosprawnej; - art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na uznanie, iż sam fakt pozostawania matki skarżącej w związku małżeńskim skutkuje brakiem prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkowało niewyjaśnieniem wszystkich okoliczności sprawy, zwłaszcza nieustalenie czy mąż ma obiektywną możliwość sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji I instancji. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 poz. 111, dalej jako u.ś.r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały zaś m.in. w ustępie 5 pkt 2a ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższy przepis wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z jego literalnego brzmienia wynika, że w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. W niniejszej sprawie strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zatem z powyższym, na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., zaistniała przesłanka odmowy przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów podniesionych w skardze wskazać wypadało, że warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie ustalono natomiast, że małżonek osoby wymagającej opieki, tj. matki strony skarżącej, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zasługiwała również na uwzględnienie argumentacja skargi powołująca się na część orzecznictwa sądów administracyjnych, według którego, pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Wypadało również wskazać, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wymienił przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w celu określenia kręgu osób, którym może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o ile spełnione są pozostałe warunki ustawowe. Jednocześnie w art. 17 ust. 5 ustawy określone zostały przesłanki negatywne, których wystąpienie powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Jedną z tych przesłanek wymienia wskazany powyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., według którego, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazując na powyższe błędne jest zatem rozumowanie skarżącej opierające się na tym, że jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego jako osoba, która według przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jest zobowiązana do alimentacji matki w pierwszej kolejności (a właściwie w dalszej). Według art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Wypada w tym miejscu wskazać, iż ocena w zakresie wystąpienia okoliczności, które aktualizują powstanie obowiązku alimentacyjnego osoby zobowiązanej w dalszej kolejności, w sytuacji gdy istnieje osoba zobowiązana w bliższej kolejności, jest przeprowadzana w postępowaniu cywilnym, toczącym się we właściwym sądzie powszechnym. W ramach przeprowadzonego postępowania administracyjnego, organ administracji zobowiązany był jedynie do stwierdzenia, czy zostały spełnione wskazane wyżej kryteria przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz czy nie wystąpiły przesłanki negatywne. Nawiązując w tym miejscu również do treści skargi podkreślenia wymagało, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, co oznacza, że organ przyznaje świadczenie wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania i nie wystąpiła żadna przesłanka negatywna. Należy podkreślić, iż organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami słuszności, czy też zasadami współżycia społecznego, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej, która została opisana w treści skargi. Nadto wypada wskazać, iż w przypadku, gdy stan zdrowia ojca skarżącej uległ pogorszeniu, co wynika z treści skargi, może on ubiegać się o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co umożliwi skarżącej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym zdaniem Sądu organy zasadnie odmówiły wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.