IV SA/Po 404/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 09 listopada 2022 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] UZASADNIENIE Decyzją z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania R. R., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania R. R. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką E. R.. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2021 r. R. R. zwrócił się o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką E. R.. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że na wnioskodawczy, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki, która posiada orzeczenie z dnia 12 listopada 2015 r. zaliczające ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. R. R. nie pracuje zawodowo, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ani innych orzeczeń uniemożliwiających opiekę nad inną osobą, nie posiada prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka i innych świadczeń, nie ma ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego czy specjalnego zasiłku opiekuńczego na tę lub inną osobę. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że R. R. sprawuje opiekę nad matką, wspiera ją we wszystkich niezbędnych czynnościach dnia codziennego, przygotowuje i podaje posiłki, robi zakupy, sprząta, wykonuje czynności higieniczne, wychodzi na spacery (matka porusza się na wózku inwalidzkim), nie zamieszkuje z matką w tym samym lokalu, jednak w razie konieczności zostaje na noc. Decyzją z dnia 16 lutego 2022r. organ I instancji, powołując się na art. 16a ust. 2, art. 3 pkt 2, 3, 10 oraz art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej ustawą, odmówił R. R. świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na E. R.. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, że podstawą do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. są dochody rodziny wnioskodawcy z 2020r. z uwzględnieniem dochodu uzyskanego, o którym mowa w art. 5 ust. 4a i 4b ustawy oraz dochodu utraconego, o którym mowa w art. 5 ust. 4 ustawy. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że rodzina R. R. składa się z trzech osób (wnioskodawca, jego żona oraz jego matka).Dochód rodziny w 2020r. w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium uprawniające do przyznania żądanego świadczenia, to jest kwotę 764,00 zł. Na dochód rodziny złożył się dochód wnioskodawcy w kwocie [...]zł – [...] zł składki na ubezpieczenie zdrowotne co w sumie dało [...] zł (dochód ten w całości został uznany za utracony) oraz dochód jego żony A. R., w kwocie [...]zł – [...] składki na ubezpieczenie zdrowotne co wyniosło [...] zł. Osiągnęła również dochód nieopodatkowany wynoszący [...] zł. Łącznie więc w 2020r. A. R. osiągnęła dochód [...] zł, czyli miesięcznie [...] zł. Dla potrzeb ustalenia dochodu rodziny obliczony też został dochód E. R. – osoby będącej pod opieką, który wyniósł w 2020r. – [...] zł, co po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne – [...] zł, należnego podatku – [...] zł oraz tzw. trzynastej emerytury – [...] zł dało kwotę [...]zł rocznie, czyli [...] zł miesięcznie. Zatem łączny dochód rodziny wyniósł [...] zł czyli [...] zł na osobę w rodzinie. Dochód przekroczył więc ustawowe kryterium dochodowe o kwotę [...]zł. Tym samym nie kwalifikuje wnioskodawcy do przyznania świadczenia. W odwołaniu od ww. decyzji R. R. zakwestionował sposób ustalenia dochodu jego rodziny, polegający na nieuwzględnieniu do dochodu dwójki dzieci, które wchodzą w skład rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej Kolegium, utrzymując w mocy powyższe rozstrzygnięcie, podzieliło w całości ustalenia faktyczne i argumentację prawną przedstawione przez organ I instancji. Kolegium wyjaśniło, że w niniejszej sprawie prawidłowo został obliczony dochód rodziny, który przekroczył ustawowe kryterium dochodowe o kwotę [...]zł. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł R. R. reprezentowany przez pełnomocnika, powtarzając argumentację przedstawioną w odwołaniu co do nieprawidłowego, jego zdaniem, wyliczenia dochodu jego rodziny, która składa się nie z trzech, a z pięciu osób – skarżącego, jego małżonki, dwójki dzieci – małoletniej córki J. R. oraz syna K. R., jak również matki E. R. . W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r. poz. 329.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdza, że decyzje organów obu instancji zostały wydana z naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 16a ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej ustawą, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.). W sprawie niniejszej organ odmówił skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką stanowił art. 16a ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (764 zł). Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Stosownie do definicji zawartych w art. 3 ustawy: - dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (pkt 2); - dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (pkt 2a); - dochód osoby uczącej się albo dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego oznacza przeciętny miesięczny dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (pkt 3); - okres zasiłkowy oznacza okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (pkt 10); - rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092 oraz 2019 poz.1818); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko (pkt 16); - utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (pkt 23 lit. c). Z kolei zgodnie z art. 16a ust. 4 pkt 2 ustawy za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, o którym mowa w ust. 2, uważa się dochód następujących członków rodziny – w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia: a) osoby wymagającej opieki, b) małżonka osoby wymagającej opieki, c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko, d) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia - z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Sposób ustalania dochodu rodziny, w związku z odesłaniem zawartym w art. 16a ust. 2 ustawy, określają regulacje art. 5 ustawy, zgodnie którymi: - w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 4); - w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych (4a). Z akt sprawy niniejszej wynika, że R. R. domagał się ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Skarżący nie pracuje zawodowo, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Podstawę odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia stanowiło przekroczenie kryterium dochodowego. Jak ustaliły organy administracji w toku postępowania wyjaśniającego, miesięczny dochód na osobę w rodzinie w 2020 r. stanowił kwotę [...]zł. Organy jednak błędnie wyliczyły dochód rodziny, poprzez wadliwe ustalenie liczby osób tworzących ze Skarżącym wspólne gospodarstwo domowe, podczas gdy prawidłowe ustalenie tej liczby warunkuje poprawne zastosowanie art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej sprawie organy do składu rodziny Skarżącego zaliczyły wyłącznie skarżącego i jego małżonkę. Tymczasem rodzinę tę tworzą także małoletnia córka Skarżącego, J. R. oraz syn - K. R.. W efekcie, suma prawidłowo ustalonej kwoty łącznych dochodów ww. rodziny i prawidłowo ustalonej kwoty dochodu E. R., tj. osoby potrzebującej opieki, została podzielona przez liczbę 3 (Skarżący, małżonka oraz E. R.), podczas gdy prawidłowy dzielnik wynosi 5 (Skarżący, małżonka, dwójka ich dzieci oraz matka E. R.). We wniosku z dnia 2.03.2022, skarżący wskazywał, że w skład jego gospodarstwa domowego wchodzą również J. R., K. R. i A. R., jednak SKO w ogóle się do tej kwestii nie odniosło, konsekwentnie powtarzając za organem I instancji, że w skład rodziny skarżącego wchodzi On, jego żona i matka. Zdaniem Sądu, stanowiska organów nie sposób zaaprobować. Brak bowiem podstaw by uznać – dla potrzeb ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego za prawidłowe stwierdzenie, że rodzina skarżącego składa się jedynie z dwóch osób (żony i matki skarżącego). Podkreślić należy, że art. 16a ust. 2 ustawy odnosi się do łącznego dochodu rodziny osoby wymagającej opieki oraz rodziny osoby sprawującej opiekę w przeliczeniu na osobę, posiłkując się w tym ostatnim zakresie definicją z art. 3 pkt 16 ustawy, zgodnie z którym w skład rodziny wchodzą pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. W realiach rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organ winien uwzględnić ustalając stan osobowy rodziny oraz dochód na osobę w rodzinie (art. 3 pkt 2a, pkt 3 ustawy). Stosownie do art. 3 pkt 10 ustawy podstawą do ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego były dochody rodziny wnioskodawcy z 2020r. Zauważyć należy, że w 2020r. dzieci skarżącego były członkami rodziny. Rozpoznając sprawę ponownie organy, zgodnie z art. 153 ustawy p.p.s.a., uwzględnią przedstawioną wyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i wydadzą stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadnią zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy p.p.s.a. Wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów dla pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu zostanie rozpoznany przez referendarza sądowego na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art.258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) w zw. z Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 30 września 2022 r.