II SA/Ol 620/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. UZASADNIENIE Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z 27 kwietnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy", "organ II instancji"), po rozpoznaniu odwołania A. K. (dalej jako: "skarżący") uchyliło w całości decyzję działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Głównego Specjalisty w Departamencie Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miejskiego (dalej jako: "organ I instancji") z 17 lutego 2020 r., odmawiającej skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i orzekło co do istoty w ten sposób, że przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką J. K., od 1 stycznia 2020 r. na czas nieokreślony. W dniu 7 grudnia 2021 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia opisanej wyżej decyzji, a następnie decyzją z 28 grudnia 2021 r. stwierdził wygaśnięcie decyzji Kolegium z 27 kwietnia 2020 r. przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne. W uzasadnieniu wskazał, że uzyskał informację o podejrzeniu zaprzestania sprawowania opieki nad matką przez skarżącego i w związku z tym zlecił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Na podstawie tego wywiadu organ ustalił, że skarżący może podjąć pracę zarobkową, ponieważ sprawowana przez niego opieka nie jest na tyle wymagająca, aby nie można było połączyć jej z pracą zawodową. Wymiar godzin oraz zakres obowiązków, które wykonuje skarżący są bardzo małe i można je wykonywać po pracy zawodowej. Matka skarżącego otrzymuje pomoc ze strony córki, a skarżący pomaga sporadycznie. Wobec tego nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących prawo doświadczenia, tj. rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji, powołując się na treść art. 162 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), uznał, że decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne stała się bezprzedmiotowa, co powoduje konieczność stwierdzenia jej wygaśnięcia. Bezprzedmiotowość ta wynika z braku przesłanki przedmiotowej – niesprawowanie opieki przez skarżącego powoduje, że zmienił się stan faktyczny będący podstawą wydania decyzji z 27 kwietnia 2020 r. Stwierdzenie wygaśnięcia leży w interesie społecznym, ponieważ świadczenia rodzinne finansowane są ze środków publicznych. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że jego matka ukończyła 82 lata i nie radzi sobie z załatwianiem spraw, sama prawie nie wychodzi z domu. Podniósł także, że nie pracował i nie pracuje ani dorywczo, ani zawodowo. Decyzją z 27 czerwca 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że podziela pogląd organu I instancji, że zmienił się stan faktyczny będący podstawą wydania decyzji – niesprawowanie stałej opieki przez skarżącego. Podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Organ II instancji podzielił też stanowisko organu I instancji, że wygaśnięcie decyzji leży w interesie społecznym, gdyż świadczenia rodzinne są świadczeniami finansowanymi ze środków publicznych. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący wskazał, że to on sprawuje wyłączną opiekę nad matką, co uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w świetle powyższych kryteriów Sąd uznał, że podlega ona uchyleniu wraz z utrzymaną nią w mocy decyzją organu I instancji, ale z innych przyczyn, niż wskazane w skardze. Nietrafnie bowiem organy obu instancji przyjęły, że w sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji przyznającej skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Z kolei art. 163 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. Natomiast w myśl art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej jako: "u.ś.r." ) organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że bezprzedmiotowość decyzji rozumiana jest jako ustanie prawnego bytu stosunku materialnoprawnego nawiązanego na jej podstawie albo dlatego, że przestanie istnieć podmiot, którego rozstrzygniecie dotyczyło, bądź przestanie istnieć przedmiot rozstrzygnięcia, lub też na skutek zmiany stanu faktycznego albo prawnego wykonanie decyzji okaże się niemożliwe. W rozpoznawanej sprawie żadna z tych przesłanek nie wystąpiła. Istnieje bowiem podmiot (skarżący), przedmiot (ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego), nie zmienił się stan prawny, a ewentualna zmiana okoliczności faktycznych sprawy nie spowodowała niemożności wykonania decyzji. Nowe ustalenia, czy też odmienna od dotychczasowej ocena stanu faktycznego zaistniałego w sprawie, mające wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie powodują bezprzedmiotowości decyzji, a co najwyżej mogą stanowić przesłankę do wszczęcia postępowania w przedmiocie uchylenia (zmiany) decyzji w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 163 k.p.a., w oparciu o przewidziane tym przepisem "inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń". Podkreślić należy, że przewidziany w przepisie art. 32 ust. 1 u.ś.r. tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej warunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Instytucja ta w założeniu ma bowiem zastosowanie do sytuacji faktycznych, a mianowicie, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny stan sprawy", tj. stan z chwili ustalania prawa do świadczenia, powodujący konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji (tak WSA w Białymstoku w wyroku z 19 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 311/18, WSA w Lublinie w wyroku z 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 221/19, WSA w Kielcach w wyroku 9 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Ke 6/22, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). Artykuł 32 ust. 1 u.ś.r. przewiduje nadzwyczajny tryb zmiany lub uchylenia decyzji, który stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji administracyjnej i w związku z tym winien być stosowany jedynie w ściśle w nim określonych okolicznościach. Wystąpienie przesłanek wskazanych w tym przepisie uprawnia właściwy organ do wydania decyzji zmieniającej lub uchylającej przyznane stronie świadczenia rodzinne, bądź też modyfikacji okresu, na jaki świadczenia zostały przyznane. Na marginesie jedynie wskazać należy, że organ I instancji początkowo wszczął postępowanie w przedmiocie uchylenia decyzji, a zakończył je decyzją stwierdzającą wygaśnięcie tej decyzji. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a , uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą związane przedstawioną przez Sąd wykładnią przepisów, co wynika z treści art. 153 p.p.s.a. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. na wniosek organu przy braku sprzeciwu ze strony skarżącego.