II GZ 524/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 159/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. U. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za niezasadne postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 159/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. odmówił M. U. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za niezasadne. Sąd pierwszej instancji przytaczając treść art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wskazał, że strona jest zobowiązana do wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia tych kosztów w pełnej wysokości. Dokonując analizy wniosku M. U., Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie wykazała ona w sposób wiarygodny i rzetelny aby nie mogła ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W ocenie Sądu przedstawione przez wnioskodawczynie informacje odnośnie jej stanu finansowego i majątku są sprzeczne, niepełne oraz budzą wątpliwości. Strona bowiem wskazując na konieczność spłacania zadłużenia na kartach kredytowych nie wykazała mimo wezwania, czy w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku spłacała wraz z mężem to zadłużenie i w jakich wysokościach. Będąc wezwaną, wnioskodawczyni nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych, zaś przyczyny niewykonania tego wezwania Sąd uznał za niewiarygodne. Wskazał w tym zakresie, że wątpliwości budzi niemożność sporządzenia przez skarżącą wydruku z historii kont za konkretny okres, w sytuacji gdy posługuje się ona komputerem biegle sporządzając tabelaryczne zestawiania sald oraz obsługując konta bankowe za pośrednictwem Internetu. Sąd zauważył ponadto, że istnieje możliwość uzyskania z banku takiego dokumentu. Wątpliwości Sądu wzbudziła także kwestia osiąganych przez skarżącą wraz z mężem miesięcznych dochodów, którymi dysponują na utrzymanie. Z przedstawionych dokumentów i informacji wskazanych przez stronę wynikało, że ponoszone miesięcznie wydatki na czynsz, leki, żywność, energię elektryczną oraz składki ZUS wynoszą ponad trzy tysiące miesięcznie. Skarżąca zaś zadeklarowała dochód miesięczny, nieregularnie osiągany z prowadzonej działalności gospodarczej w średniej wysokości 467,84 zł miesięcznie. Sama zaś działalność gospodarcza zgodnie z zestawieniem z ksiąg podatkowych nie przynosiła stronie dochodów, bowiem te były niemal równe ponoszonym wydatkom związanym z jej prowadzeniem. Sąd uwzględniając okoliczność, że skarżąca jak wskazała stara się gospodarować oszczędnie, na wyżywienie wydając mniej niż wskazane 800 złotych i korzystając ze sporadycznej pomocy rodziny, nie dał wiary aby opłacając mieszkanie, wyżywienie, leki, spłacając zadłużenie kart kredytowych i utrzymując samochód była w stanie pokryć te wydatki ze wskazanej kwoty 467,48 zł. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania Marii Urban prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażaleniem M. U. zaskarżyła powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. do ponownego rozpoznania oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. Skarżąca zarzuciła postanowieniu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej oceny stanu faktycznego przez co błędnie przyjął, że skarżąca jest w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 100 złotych bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny. Sąd pierwszej instancji uznając oświadczenia skarżącej za sprzeczne niepełne i budzące wątpliwości nie wskazał w ocenie skarżącej obszarów tych sprzeczności, co utrudniało odniesienie się do tak postawionego zarzutu względem przedstawionego stanu finansowego wnioskodawczyni. Nie wyjaśniono w uzasadnieniu postanowienia, które z informacji przekazanych i udokumentowanych przez skarżącą budzą wątpliwości. Wskazała ona również, że wykonała wszystkie zalecenia Sądu w wezwaniu o uzupełnieniu dokumentów, a materiał dowodowy zebrany w tym zakresie jest wyczerpujący. Skarżąca podniosła również, że wezwanie do wykazania spłat kart kredytowych zostało przez nią wykonane w całości. W piśmie z dnia 29 września 2011 r., zawarto bowiem tabelę z precyzyjną informacją o terminie i wysokości spłat kart. Sąd pierwszej instancji w zakresie wskazania minimalnych kwot na utrzymanie, zdaniem skarżącej, nie dostrzegł, że kwoty te są kwotami minimalnymi, których poniesienie niejednokrotnie jest dla skarżącej niemożliwe. W zakresie przedstawienia wyciągów z kont bankowych skarżąca stwierdziła, iż przedstawione przez nią zostały żądane informacje. Sąd bowiem zobowiązał skarżącą do przedstawienia wyciągu, który wskazuje na saldo konta, a te informacje strona udostępniła w piśmie z dnia 29 września 2011 r. Skarżąca wskazała w tej kwestii, że wyciąg nie jest historią konta, a właśnie historii operacji zdawał się żądać Sąd, przy czym strona nie została wezwana do nadesłania historii kont bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje uzasadnionych podstaw. Ocena jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji analizując oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżącą w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy uznać należy za prawidłową. Przepis art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na co również zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, zawiera warunek, iż przyznanie prawa pomocy może nastąpić jeśli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości bądź w części. Tym samym to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek przedstawienia okoliczności przemawiających za zasadnością jego wniosku. Oznacza to, że wnioskodawca powinien w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości przedstawić swój rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze, Sąd zaś może w tym zakresie jedynie wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń w przypadku gdy przedstawione przez nią informacje uzna za niewystarczające dla prawidłowego rozpoznania wniosku. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że dane odnośnie sytuacji finansowej, możliwości płatniczych, a przede wszystkim ponoszonych wydatków i osiąganych dochodów skarżącej nasuwają liczne wątpliwości uniemożliwiające dokonanie realnej oceny zdolności strony do ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Jak słusznie podniósł to Wojewódzki Sąd Administracyjny, zestawienie przedstawionych dochodów nawet przy założeniu zgodnie z oświadczeniem strony, że są one nieregularne i w rożnych wysokościach ze wskazanymi wydatkami z uwzględnieniem, że nie wszystkie z nich są regulowane co miesiąc a w spłacie niektórych z nich (karty kredytowe) stronie pomaga rodzina, informacje dotyczące bieżącego utrzymania uznać należy za niewiarygodne. Wydatki, nawet w pomniejszonej o niektóre składniki wysokości znacznie przewyższają dochody skarżącej jakie uzyskuje miesięcznie wraz z mężem. Już sama ta okoliczność budzi poważne wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni oraz jej możliwości płatniczych. Skarżąca bowiem nie przedstawiła wiarygodnych dokumentów, choćby w zakresie spłaty zadłużenia kart kredytowych, które wskazywałyby na podnoszoną okoliczność "zarządzania długami". Poza wskazaniem na daty i wysokości dokonywanych wpłat nie przedstawiono dowodów na istniejącą wysokość zadłużenia kart, dostępnego limitu kredytowego oraz dokonywanych operacji po spłacie minimalnej wymagalnej kwoty dla poszczególnych kart, którymi to środkami strona mogłaby operować na cele bieżącego utrzymania. Kolejną kwestią jest uchylanie się od przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, mimo, że Skarżąca była dwukrotnie do tego wzywana. Przedstawienie zestawienia salda na konkretnych kontach obrazuje jedynie stan dostępnych na nim środków finansowych na dzień sporządzenia takiego dokumentu. Nie daje natomiast rzeczywistego obrazu operacji dokonywanych za pomocą konta w danym okresie czasu, a więc nie przedstawia rzeczywistej płynności finansowej jego właściciela. Dane takie są natomiast niezbędne dla oceny możliwości płatniczych strony poprzez zobrazowanie czy strona osiąga jakiekolwiek wpływy pieniężne, w jakiej wysokości i jakich wysokościach następuje dystrybucja zgromadzonych środków z konta. Zauważyć przy tym należy, iż określenie przez Sąd pierwszej instancji dokumentu zawierającego takie dane jako wyciąg nie zaś jako historia konta nie miało wpływu na obowiązek wnioskodawcy w tym zakresie. Jak wskazano powyżej obowiązek dowodowy w zakresie wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem stronie prawa pomocy spoczywa właśnie na tej stronie i to w jej interesie leży najdokładniejsze wykazanie okoliczności niemożności poniesienia pełnych lub jakichkolwiek kosztów sądowych. Ponadto posłużenie się zwyczajowym terminem "wyciągu z konta bankowego" w zestawieniu z żądaniem przedstawienia go za okres miesiąca, dwóch lub trzech sugeruje, iż chodzi nie tylko o dane stanu konta na konkretny dzień miesiąca lecz w rzeczywistości o historię operacji na rachunku bankowym za wskazany okres czasu. Zauważyć również należy, iż strona wzywana była przez referendarza sądowego do złożenia konkretnych dokumentów i podania konkretnych informacji związanych z jej sytuacją finansową i rodzinną. Wnosząc sprzeciw od postanowienia z dnia 10 sierpnia 2011 r. poprzedzającego zaskarżone postanowienie, strona mogła uzupełnić materiał dowodowy w żądanym zakresie, szczególnie, że Sąd pierwszej instancji również wezwał ją zarządzeniem z dnia 12 września 2011 r. do złożenia podobnych jak uprzednio informacji. Reasumując, ocenę wniosku skarżącej M. U. o przyznanie prawa pomocy, jakiej dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny uznać należy za prawidłową w zakresie w jakim stwierdzono brak możliwości dokonania obiektywnej oceny możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.