II GZ 267/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 25 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [A.] sp. z o.o. w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 943/19 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi [A.] sp. z o.o. w L. na decyzję Ministra Energii z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązku tworzenia i utrzymywania zapasów obowiązkowych ropy naftowej lub paliw postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym zażaleniem postanowieniem z 3 czerwca 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 943/19, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej cyt. jako: p.p.s.a.), odrzucił skargę [A.] sp. z o.o. w L. (dalej: Spółka, skarżąca) na decyzję Ministra Energii z [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązku tworzenia i utrzymywania zapasów obowiązkowych ropy naftowej lub paliw. Z uzasadnienia sądu pierwszej instancji wynika, że prawomocnym postanowieniem z 11 września 2019 r., sygn. akt VI SPP/Wa 82/19 referendarz sądowy – po rozpoznaniu złożonego przy skardze na wyżej opisaną decyzję wniosku – odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym, zarządzeniem z 25 lutego 2020 r. skarżąca została wezwana do wykonania, w terminie 7 dni, prawomocnego zarządzenia z 8 października 2019 r. wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 16 789 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 11 marca 2020 r., a w terminie otwartym do uiszczenia wpisu, pismem z 17 marca 2020 r. skarżąca, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz zmianę istotnych, jej zdaniem, okoliczności związanych z jej aktualną sytuacją faktyczną i finansową, ponownie wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 września 2019 r., sygn. akt II GSK 3921/17, którym oddalono skargę kasacyjną skarżącej od wyroku WSA w Warszawie z 9 marca 2017 r. oddalającego skargę Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z [...] czerwca 2016 r. w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego. Skarżąca wskazała, że tym samym decyzja o cofnięciu zezwolenia stała się ostateczna, a zatem Spółka nie może kontynuować prowadzenia składu podatkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucając skargę wskazał, że po sprawdzeniu w rejestrze opłat sądowych stwierdził, iż na rachunek sądu nie wpłynęła żadna opłata z tytułu wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Skarga nie została zatem opłacona i podlegała odrzuceniu. W ocenie sądu powołane w piśmie z 17 marca 2020 r. (WSA błędnie podaje datę "7 marca") okoliczności, wynikające z wyroku NSA o sygn. akt II GSK 3921/17, a dotyczące cofnięcia koncesji nie są nowymi okolicznościami uzasadniającymi zmianę sytuacji i stanowiska sądu w sprawie przyznania prawa pomocy, ponieważ okoliczność ta była już w istocie brana pod uwagę w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 4) wskazała już bowiem, iż na skutek prowadzonych przeciw niej postępowań zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd podkreślił ponadto, że zasadniczą przyczyną odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy było niewykonanie przez nią wezwania sądu do przedłożenia licznych (wymienionych przez sąd) dokumentów obrazujących sytuację materialną i finansową Spółki. W zażaleniu na powyższe postanowienie sądu skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, a nadto o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od opłaty od zażalenia. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła wydanie go z naruszeniem art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z uwagi na brak uiszczenia wpisu sądowego w sytuacji gdy sąd pierwszej instancji powinien wpierw rozstrzygnąć wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie odrzucenia skargi zostało wydane przedwcześnie. Skarżąca ponownie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, opierając go na całkowicie nowej okoliczności w postaci cofnięcia jej zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego. Spółka całą swoją działalność prowadziła jedynie w oparciu o przedmiotowe zezwolenie, której w wyniku cofnięcia zezwolenia nie będzie mogła prowadzić. Skarżąca podniosła, że nie ma możliwości uiszczenia wpisu w wysokości 16 789 zł, bowiem jest to kwota nieosiągalna dla niej. Spółka wskazała, że błędne jest stanowisko sądu pierwszej instancji, jakoby prawomocne cofnięcie skarżącej zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego nie było okolicznością nową. Stwierdziła, że do czasu wydania ostatecznego rozstrzygnięcia przez NSA w sprawie II GSK 3921/17, wykonanie decyzji o cofnięciu zezwolenia było wstrzymane, wobec czego Spółka miała możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Po wydaniu przez NSA wyroku w Spółka tę możliwość utraciła. W ocenie skarżącej treść zaskarżonego postanowienia może świadczyć o nieuzasadnionym zablokowaniu skarżącej konstytucyjnie zagwarantowanego jej prawa dostępu do sądu. Pełnomocnik Ministra Klimatu (obecnie właściwego ze względu na przedmiot sprawy) w odpowiedzi na zażalenie wniósł o jego oddalenie w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, przez co należało je oddalić. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 czerwca 2020 r. o odrzuceniu skargi Spółki na decyzję Ministra Energii z [...] lutego 2019 r. w przedmiocie kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązku tworzenia i utrzymywania zapasów obowiązkowych ropy naftowej lub paliw. Powodem odrzucenia było zaś nieuiszczenie przez skarżącą – pomimo doręczenia jej prawidłowego wezwania – należnej opłaty (wpisu od skargi). Z treści art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji, w tym od skargi, pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Oznacza to, że w chwili wniesienia pisma wszczynającego postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (m.in. skargi) powstaje obowiązek uiszczenia wpisu sądowego. Strona wnosząca skargę ma obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, chyba że z obowiązku tego została zwolniona na mocy przepisu prawa (art. 239 § 1 pkt 1 - 3, art. 239 § 2 i art. 240 p.p.s.a.), bądź postanowienia referendarza sądowego lub sądu, przyznającego jej prawo pomocy w tym zakresie (art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie żadna z okoliczności zwalniających skarżącą z obowiązku poniesienia kosztów sądowych nie wystąpiła. Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W sytuacji, gdy opłata taka nie została uiszczona, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do jej uiszczenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). Na obecnym etapie postępowania (zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi) przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego jest zasadność odrzucenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Wnosząc skargę na decyzję Ministra Energii strona nie uiściła jednocześnie wymaganego prawem wpisu od skargi (okoliczność ta nie jest kwestionowana). Jak wynika z akt sprawy, prawomocnym postanowieniem z 11 września 2019 r., sygn. akt VI SPP/Wa 82/19 referendarz sądowy – po rozpoznaniu złożonego przy skardze na wyżej opisaną decyzję wniosku – odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to zostało doręczone 17 września 2019 r. pełnomocnikowi Spółki. Skarżąca nie wniosła na nie sprzeciwu. W związku z tym zarządzeniem z 8 października 2019 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 16 789 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. Kolejnym pismem z 14 listopada 2019 r. powołując się na zmianę okoliczności, tj. m.in. wyrok NSA z 4 września 2019 r. o sygn. akt II GSK 3921/17 oddalający jej skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z 9 marca 2017 r. oddalającego skargę Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z [...] czerwca 2016 r. w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego, skarżąca ponownie wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Wniosek ten nie został złożony na urzędowym formularzu, w związku z czym pełnomocnikowi Spółki został przesłany aktualny formularz celem jego wypełnienia i złożenia w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Formularz został doręczony pełnomocnikowi Spółki w dniu 18 grudnia 2019 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy o sygn. VI SPP/Wa 266/19 k. 14), a wobec niezłożenia wniosku na urzędowym formularzu w zakreślonym terminie, wniosek pozostawiono bez rozpoznania. Następnie zarządzeniem z 25 lutego 2020 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego zgodnie z prawomocnym zarządzeniem o wezwaniu do uiszczenia wpisu z 8 października 2019 r. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu skarżąca nie uiściła wpisu, lecz kolejny raz – pismem z 17 marca 2020 r. – zwróciła się o zwolnienie z opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucając skargę trafnie wskazał, że mimo upływu wyznaczonego terminu skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu do uiszczenia wpisu. Prawidłowo zatem odrzucił skargę, a oceny tej – zdaniem NSA – nie podważają zarzuty zażalenia. Zasadnie zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji, że złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet w terminie przewidzianym dla uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy. Nie przerywa bowiem biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę. Pogląd, który podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wyrażany był wcześniej tak w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienia: z 21 kwietnia 1999 r., sygn. I CKN 1461/98, OSNC 1999, Nr 11, poz. 196; z 23 lutego 1999 r., sygn. I CKN 1064/97, OSNC 1999, Nr 9, poz. 153), jak również w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia: z 8 maja 2007 r. sygn. akt II FSK 649/06; z 3 lutego 2009 r. sygn. akt I OZ 53/09; z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 252/09; z 7 lutego 2011 r. sygn. akt II FSK 2274/10; z 18 czerwca 2014 r., II FZ 764/14; z 20 maja 2014 r., II FZ 564/14; z 8 kwietnia 2014 r., II OSK 810/14; z 10 lutego 2020 r., sygn. akt I GZ 10/20; cytowane orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem skarga Spółki dotknięta była wadą uniemożliwiającą nadanie jej dalszego biegu (brak uiszczenia wymaganej opłaty), strona została wezwana do usunięcia tej wady w określonym terminie, powiadomiona o skutkach prawnych ewentualnego niezastosowania się do wezwania, a wezwanie zostało jej prawidłowo doręczone, w sytuacji nieuzupełnienia braku skargi w zakreślonym terminie sąd pierwszej instancji zobligowany był dyspozycją art. 220 § 3 p.p.s.a. do odrzucenia skargi. Należy podzielić również stanowisko sądu pierwszej instancji, że powołane w piśmie z 17 marca 2020 r. okoliczności nie były "nowymi okolicznościami" uzasadniającymi zmianę stanowiska sądu w zakresie przyznania prawa pomocy. Skarżąca już we wcześniejszym piśmie z 4 listopada 2019 r. powoływała się na wydany przez NSA wyrok w sprawie o sygn. II GSK 3921/17 i możliwe negatywne skutki tego wyroku dla Spółki związane z koniecznością zaprzestania prowadzenia składu celnego. Jednak skarżąca, pomimo wezwania sądu do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, nie uczyniła tego. Trudno zatem zgodzić się z prezentowanym w zażaleniu stanowiskiem Spółki, że odmowa przyznania jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych "może świadczyć o nieuzasadnionym zablokowaniu skarżącej konstytucyjnie zagwarantowanego jej prawa dostępu do sądu". Ponadto należy podkreślić, że odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu od niej nie jest nieuprawnionym ograniczeniem prawa do sądu, o czym wypowiadał się zarówno Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z 23 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 486/10), Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 16 listopada 2011 r., sygn. akt SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka (m. in. w wyroku w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, § 20 i nast.). Powyższe oznacza, że zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie jest zgodne z prawem i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu zażalenia.