II SA/Gl 656/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Asesor WSA Tomasz Dziuk, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi E.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...]r. nr [...]. UZASADNIENIE Po rozpoznaniu wniosku skarżącej E. F., informacją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta S. poinformował o przyznaniu świadczenia wychowawczego na syna M. F. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. Jednakże pismem z dnia [...] r. organ I instancji powiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych na podstawie powyższej informacji. Następnie decyzją z dnia [...] r. organ I instancji orzekł o uznaniu świadczenia wychowawczego, pobranego w okresie od dnia 1 lipca do dnia 30 września 2019 r. w kwocie 250 zł miesięcznie, tj. łącznie 750 zł za nienależnie pobrane. W uzasadnieniu organ I instancji po zacytowaniu treści art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.) stwierdził, że skarżącej przysługiwała jedynie połowa świadczenia. Z przedstawionego przez skarżącą w dniu [...] r. planu wychowawczego – porozumienia rodzicielskiego z dnia [...] r. oraz wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r., którego integralną częścią stał się plan wychowawczy, wynika bowiem, że skarżąca sprawuje nad synem opiekę naprzemienną wraz z ojcem dziecka. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła jej niezgodność z wyrokiem Sądu Okręgowego w sprawie [...] oraz naruszenie art. 81a kpa. Podała, że wniosek o przyznanie świadczenia złożyła w dobrej wierze i za zgodą ojca dziecka, który nie złożył wniosku w tej sprawie, bowiem zgodnie z zawartym porozumieniem, ustalono, że to ona będzie pobierała całość świadczenia. Ponadto, miejscem zamieszkania syna jest jej miejsce zamieszkania. Stąd też przysługuje jej świadczenie w pełnej wysokości. Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy, w przypadku sprawowania przez rodziców opieki na przemiennej, którzy sprawują ją w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty należnego świadczenia. W przedmiotowej sprawie dziecko niewątpliwie pozostaje pod opieką na przemienną obydwojga rozwiedzionych rodziców. Zatem skarżącej przysługuje jedynie połowa świadczenia, niezależnie od treści zawartego porozumienia. Przyjęcie innego stanowiska pozostawałoby w sprzeczności z jednoznacznym brzmieniem art. 5 ust. 2a ustawy. Zatem nienależnie pobrane świadczenie w pełnej wysokości podlega zwrotowi. Nadto, Kolegium pouczyło skarżącą o treści art. 25 ust. 10 ustawy. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 7, art. 7a, art. 8 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 81a § 1 kpa, 2) art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Ponawiając dotychczasową argumentację, skarżąca podniosła, że brak jest jednoznacznej definicji opieki naprzemiennej. Zatem wątpliwości w tym zakresie należało rozstrzygnąć na jej korzyść, zwłaszcza, że ojciec dziecka w pełni zaakceptował jej działania w wypłatę całości świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga musiała odnieść skutek, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty należało podzielić. Prawidłowo organy obydwu instancji uznały, że skarżąca na mocy wyroku rozwodowego, którego integralną częścią stało się przywołane wyżej porozumienie, sprawuje opiekę naprzemienną nad synem. Nie budzi żadnych wątpliwości, że opieka nad synem sprawowana jest przez oboje rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach, jak to przewiduje art. 5 ust. 2a ustawy, wyżej powołanej (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407). W świetle harmonogramu opieki, podczas roku szkolnego ojciec będzie sprawował opiekę nad synem w tygodniach parzystych, natomiast skarżąca jako matka - w tygodniach nieparzystych. Ustalono też szczegółowy harmonogram opieki podczas wakacji, ferii zimowych, dni świątecznych i świąt rodzinnych. Mianowicie: ferie zimowe - każdy z rodziców tydzień, wakacje - po dwa tygodnie naprzemiennie, święta - naprzemiennie każdy dzień. W treści harmonogramu użyto też wprost określenia "piecza naprzemienna". W wyroku rozwodowym powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom zgodnie z porozumieniem z dnia [...] r. Co więcej, skarżąca nie miała żadnych wątpliwości, że świadczenie 500+ oraz 300+, przysługuje w takiej sytuacji obojgu rodzicom, skoro takie postanowienie zawarto w pkt IV ppkt 4 porozumienia, ustalając, że całość świadczenia, przysługującego na syna, będzie pobierała matka. Nie ma zaś prawnego znaczenia fakt, że miejsce zamieszkania syna określono u skarżącej. Z mocy art. 26 Kodeksu cywilnego, można uznać tylko jedno miejsce zamieszkania w danym okresie. Sposób sprawowania opieki odpowiada zatem wprost unormowaniu, zawartemu w art. 5 ust. 2a ustawy, zatem w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 7a § 1 i art. 81a § 1 kpa. Rozważenia jednak wymagało, czy w drodze porozumienia rodziców dopuszczalna jest modyfikacja przepisu prawa, który stanowi jednoznacznie, że w przypadku opieki naprzemiennej kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty. Zdaniem składu orzekającego, wobec zawarcia przez rodziców porozumienia co do sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej i pieczy nad dzieckiem, które stało się integralną częścią wyroku sądu powszechnego, organy administracji nie są uprawnione do negowania ustaleń w tym zakresie. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Mając na uwadze cel świadczenia oraz jego wysokość (500 zł), w ocenie sądu administracyjnego dopuszczalne jest zawarcie porozumienia w tej kwestii. Wszak skarżąca występując o świadczenie działała w zaufaniu do organów Państwa. Interes społeczny w żadnej mierze nie stał też w sprzeczności z jej słusznym interesem, o ile ojciec dziecka dostosował się do treści porozumienia i nie wystąpił o świadczenie w przedmiotowym okresie. Istotne jest bowiem jedynie to, czy łączna kwota świadczenia wynosi 500 zł. Do takiej bowiem kwoty Państwo partycypuje w wydatkach na wychowanie dziecka. Pozbawienie pełnego świadczenia w okolicznościach niniejszej sprawy w wyniku literalnej wykładni art. 5 ust. 2a ustawy, narusza zatem konstytucyjne zasady uwzględnienia dobra rodziny (art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP) oraz ochrony praw dziecka (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Stąd też w niniejszej sprawie należało zastosować celowościową wykładnię tego przepisu, gdyż żadne wartości chronione konstytucyjnie nie przemawiają za innym rozwiązaniem zaistniałej sytuacji. Nadto, organy administracji nie wskazały precyzyjnie, który z przypadków nienależnie pobranego świadczenia zachodzi w niniejszej sprawie. Organ I instancji przywołał bowiem przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, podczas gdy został on uchylony z dniem 1 lipca 2019 r. na mocy ustawy zmieniającej z dnia 26 kwietnia 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz., 924). Jednocześnie do art. 25 ust. 2 dodano pkt 6 w brzmieniu: świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, przywołało zarówno powyższy przepis, jak i pkt 2, który stanowi o przypadku wypłaty świadczenia na podstawie fałszywych zeznań i dokumentów albo innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie. W okolicznościach niniejszej sprawy, mając na uwadze wyrok sądu powszechnego, nie sposób zaliczyć jej do przypadku z pkt 2. Natomiast kwestia, czy chodzi o przypadek z pkt 6 ustawy, wymaga wyjaśnienia, czy ojciec dziecka złożył wniosek o przyznanie świadczenia w połowie za przedmiotowy okres. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obydwu instancji jako wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz bez wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 7 kpa) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie zarządzenia nr 31 Prezesa WSA w Gliwicach oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien zatem ustalić, czy ojciec dziecka uzyskał świadczenie wychowawcze w przedmiotowym okresie i w jakiej wysokości. O podanie tej informacji należy zwrócić się do właściwej gminy po zobowiązaniu skarżącej do podania adresu zamieszkania (zgodnie z jej deklaracją w toku postępowania). Dopiero po wyjaśnieniu powyższej okoliczności możliwe będzie rozstrzygnięcie sprawy przy uwzględnieniu stanowiska Sądu co do wykładni art. 5 ust. 2a ustawy. mr