II SA/Sz 1051/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 listopada 2009r. sprawy ze skargi Spółki A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji oddala skargę UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Nr [...], Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] Nr [...], nakładającą na Spółkę A, karę pieniężną w łącznej kwocie [...] złotych z tytułu wykonywania transportu drogowego bez wymaganej licencji ([...] zł ) oraz z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty ([...] zł ). W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w dniu [...] do kontroli zatrzymany został ciągnik samochodowy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] oraz naczepa ciężarowa o numerze rejestracyjnym [...]. Z dowodu rejestracyjnego przedmiotowej naczepy (seria [...]) wynika, że jej dopuszczalna masa całkowita wynosi [...] kg. W związku z powyższym w sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874, z późn. zm.). Ponadto organ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że kierowca zatrzymanego do kontroli pojazdu - S.M. - w dniu kontroli był zatrudniony w Spółce A na podstawie umowy o dzieło, zawartej w dniu [...], a ponadto nie przedstawił żadnych dokumentów związanych z przewożonym towarem. Wobec faktu, że osoba zatrudniona na podstawie umowy o dzieło nie mieści się w definicji pracownika określonej w art. 4 pkt 4 lit.a ustawy o transporcie drogowym, w ocenie Dyrektora Izby Celnej w [...], S.M. w dniu kontroli nie był pracownikiem Spółki A, w rozumieniu art. 2 Kodeksu Pracy. W konsekwencji przewóz, wykonywany przez Spółkę w dniu [...], nie stanowił przewozu na potrzeby własne, lecz przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej i niespełniający warunków, o których mowa w art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym. Organ II instancji odnosząc się do zarzutu odwołującej się Spółki A, że organ celny błędnie ustalił, iż powinna ona posiadać licencję na wykonywanie transportu drogowego, choć spełnione zostały wszystkie przesłanki niezbędne do uznania przewozu za niezarobkowy przewóz drogowy, a ponadto że do organów celnych nie należało kwestionowanie formy zatrudnienia kierowcy zaznaczył, że w treści umowy o dzieło zawartej w dniu 2 maja 2008 r. pomiędzy Spółką A, a S.M. nie można doszukać się istotnych cech stosunku pracy. Na oznaczenie stron ww. umowy posłużono się w niej tradycyjnymi określeniami: zamawiający, wykonawca, natomiast w sprawach nieuregulowanych w ww. umowie strony zastrzegły zastosowanie przepisów Kodeksu cywilnego. Powyższe okoliczności nie pozwalają, zdaniem organu, przyjąć że w sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 22 § 1 (11) Kodeksu pracy, a konsekwencji, że strony umowy łączył stosunek pracy. Na potwierdzenie powyższego stanowiska Dyrektor Izby Celnej w [...] powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we [...] z dnia [...], sygn. akt [...]. W zakresie zarzutu strony odwołującej się, że wykonywanie przez Spółkę A przewozu na potrzeby własne w rozumieniu art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym zostało potwierdzone wydaniem przez właściwy organ zaświadczenia na wykonywanie przewozów drogowych na potrzeby własne, organ wyjaśnił, że posiadanie przez stronę odwołującą się zaświadczenia na wykonywanie przewozów drogowych na potrzeby własne nie jest jednoznaczne z tym, że każdy wykonywany przez tę spółkę przewóz należy traktować jako przewóz na potrzeby własne. W celu uzyskania takiego zaświadczenia konieczne jest bowiem spełnienie innych warunków, niż w celu uznania przewozu za przewóz na potrzeby własne. Ponadto w niniejszej sprawie takie zaświadczenie na przewozy drogowe na potrzeby własne wydano Spółce A dopiero w dniu [...]. W dniu [...], tj. podczas przeprowadzonej kontroli przez funkcjonariuszy Grupy Mobilnej z [...] Spółka [...] nie posiadała takiego zaświadczenia. Organ zaznaczył także, że w sprawie nie zostały również spełnione przesłanki określone w art. 4 ust. 4 lit. a-d ustawy o transporcie drogowym. Podkreślił, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą, a więc działalność w celach zarobkowych, zawodowo i we własnym imieniu, jako działalność profesjonalną, zobowiązany jest dołożyć maksimum staranności, by była ona prowadzona zgodnie z przepisami prawa. Na przedsiębiorcy, który bez konieczności uzyskania licencji może wykonywać przewozy na potrzeby własne, ciąży obowiązek szczególnego przestrzegania warunków jakimi ustawodawca obwarował wykonywanie takich przewozów. Wyjaśnił także, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (pisma Starostwa Powiatowego w [...] Wydział Komunikacji [...] z dnia [...]) wynika, że Spółce A nie została, wbrew obowiązkowi wynikającemu z treści art. 5 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, udzielona licencja na wykonywanie krajowego transportu drogowego, wobec czego uznał, że Naczelnik Urzędu Celnego w [...] zaskarżoną decyzją zasadnie nałożył na Spółkę A karę pieniężną w wysokości [...] zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji. W kwestii obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty organ II instancji zaznaczył, że w myśl art. 87 ust. 3 ustawy o transporcie drogowym przedsiębiorca lub podmiot niebędący przedsiębiorcą, wykonujący przewozy na potrzeby własne, odpowiedzialni są za wyposażanie kierowcy wykonującego transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne w wymagane dokumenty. W przypadku nieposiadania przez kierowcę, m.in. dokumentów związanych z przewożonym ładunkiem, która to okoliczność zachodziła w rozpatrywanej sprawie, organ celny zobowiązany jest do nałożenia kary przewidzianej przepisem art. 92 ustawy o transporcie drogowym. Spółka A zobowiązana była zatem do zadbania, aby przed rozpoczęciem przejazdu wyposażyć kierowcę - S.M. we wszelkie wymagane prawem dokumenty, w tym dotyczące przewożonego ładunku. W dniu [...], kierowca - S.M. podczas przeprowadzonej kontroli nie przedstawił żadnych dokumentów związanych z przewożonym towarem, wymaganych w myśl art. 87 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym, w konsekwencji czego Naczelnik Urzędu Celnego w [...] decyzją z dnia [...] zasadnie wymierzył stronie odwołującej się karę pieniężną w wysokości [...] zł za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty, zgodnie z punktem 1.7 załącznika do ustawy o transporcie drogowym . Na powyższą decyzję Spółka A złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], wnosząc o jej uchylenie w części utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] nr [...]w przedmiocie nałożenia na skarżącą spółkę kary pieniężnej w wysokości [...] zł i poprzedzającej ją decyzji organu celnego I instancji tj. Naczelnika Urzędu Celnego w [...] nr [...], w części dotyczącej nałożenia na skarżącą spółkę kary pieniężnej w wysokości [...] zł wobec faktu wykonywania transportu drogowego bez licencji. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła: 1) obrazę przepisów prawa materialnego , tj. przepisu art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym, poprzez przyjęcie, że skarżąca nie spełniła łącznie wymogów związanych z wykonywaniem transportu na potrzeby własne oraz 2) błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na dokonaniu błędnych ustaleń, że S.M. nie był pracownikiem skarżącej spółki oraz że skarżąca spółka wbrew złożonym dokumentom i deklaracjom nie wykonywała niezarobkowego przewozu drogowego - przewozu na potrzeby własne, a tym samym niezbędne było posiadanie przez nią stosownej licencji. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała, że zaskarżone decyzje wydane zostały w oparciu o błędne ustalenia faktyczne, tj. że S.M. kierujący samochodem marki [...] o nr rejestracyjnym [...], pomimo zawarcia ze skarżącą spółką umowy o dzieło nie był jej pracownikiem. Skarżąca spółka zaznaczyła, że w ustawie o transporcie drogowym, stanowiącej podstawę prawną zaskarżonej decyzji nie zamieszczono zarówno jakichkolwiek definicji wyjaśniających termin "pracownik", jak też wyraźnego wskazania i odesłania do innych ustaw. Brak powyższych regulacji skłania, w ocenie strony skarżącej, do dokonania wykładni terminu "pracownik" w najszerszym tego słowa znaczeniu, uwzględniając obowiązujące powszechnie przepisy prawa. Tym samym dokonując jego interpretacji pod uwagę należało brać nie tylko przepisy Kodeksu pracy, ale również stosowne artykuły Kodeksu cywilnego w części dotyczącej umowy zlecenia oraz umowy o dzieło. Umowa o dzieło, jaka wiązała S.M. i skarżącą spółkę, kształtowała wzajemne relacje pomiędzy stronami. Charakter prowadzonej działalności przez spółkę był czynnikiem, który przemawiał za uregulowaniem wzajemnych relacji łączących ją z pracownikiem przy zastosowaniu regulacji cywilnoprawnych, tj. umowy o dzieło. Forma zatrudnienia, jakiej dokonuje pracodawca względem swoich pracowników jest jego indywidualną kwestią, która podlega ewentualnym uzgodnieniom z samym zainteresowanym pracownikiem. Zatrudnienie na podstawie umowy cywilnoprawnej, co do zasady podlega odmiennej regulacji, niż nawiązanie stosunku pracy na podstawie prawa pracy i jednocześnie wiąże się z odmiennymi prawami i obowiązkami stron. Umowa o dzieło mimo, że nie daje takich praw jakie wiązałyby się z zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, w dalszym ciągu pozostaje jednak, przewidzianą przez prawo, dozwoloną i dopuszczalną formą zatrudnienia, która kształtuje szeroko pojęte relacje pracodawca - pracownik. Zdaniem strony skarżącej, organy celne I i II instancji dokonały ponadto błędnej analizy przedstawionych w toku sprawy dokumentów uznając, że skarżąca spółka nie spełniła wymogów jakie są związane z prowadzeniem niezarobkowego przewozu drogowego - przewozu na potrzeby własne. Skarżąca zaznaczyła, że z treści art. 4 pkt. 4 ustawy o transporcie drogowym wynika, że w przypadku, gdy łącznie spełnione są wyliczone w tym przepisie przesłanki, dany przewóz drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę, pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, uznać należy za niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne. Podkreśliła, że w przedmiotowej sprawie spółka w toku prowadzonego postępowania przedstawiła organom celnym wszelkie niezbędne dokumenty potwierdzające spełnienie wymogów koniecznych do wykonywania tego rodzaju przewozu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.). Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga nie może zostać uwzględniona. Zgodnie z art. 4 pkt 3 lit.a i 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2007 r. Nr125, poz.874), określenie transport drogowy - krajowy transport drogowy lub międzynarodowy transport drogowy; obejmuje również każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4, zaś niezarobkowy przewóz drogowy ( art.4 pkt 4 )- przewóz na potrzeby własne - to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych. W oparciu o art.5 ust.1 ww. ustawy podjęcie i wykonywanie transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu drogowego. Istota sporu zaistniałego między stroną skarżącą a organami administracji publicznej sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w okolicznościach tej konkretnej sprawy została spełniona - ujęta w ww. art. 4 pkt 4 lit. a - przesłanka prowadzenia przez pracownika przedsiębiorcy pojazdu samochodowego używanego do przewozu, co pozwalałoby uznać taki transport za niewymagający licencji, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. Zdaniem skarżącej, choć umowa o dzieło jaka łączyła kierowcę S.M. ze Spółką A, nie daje takich praw jakie wiązałyby się z zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, w dalszym ciągu pozostaje jednak, przewidzianą przez prawo, dozwoloną i dopuszczalną formą zatrudnienia, która kształtuje szeroko pojęte relacje pracodawca - pracownik. Zestawiając art. 5 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym z art. 4 pkt 3 lit. a i pkt 4 tej ustawy nietrudno zauważyć, że regulacje przewidziane w drugiej grupie wskazanych przepisów stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 5 ust. 1 zasady uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu drogowego. Już chociażby to spostrzeżenie nakazuje organowi stosującemu powyższe przepisy ścisłe rozumienie tych unormowań, według dyrektywy interpretacyjnej zakazującej rozszerzającej wykładni przepisów będących wyjątkami od ustawowej zasady. Odnosząc poczynione uwagi do treści art. 4 pkt 4 lit. a, należy zauważyć, że organy administracyjne - posługując się w zaskarżonej decyzji ścisłym rozumieniem "pracownika" przedsiębiorcy - nie uchybiły przywołanej dyrektywie wykładni prawa. Jeżeli bowiem ustawodawca nie stworzył na potrzeby stosowania art. 4 pkt 4 lit.a ustawy o transporcie drogowym autonomicznej definicji "pracownika", to organ administracji - uwzględniając zauważony wcześniej szczególny charakter tego unormowania oraz kierując się zasadą jednolitości stosowania prawa - miał dostateczne podstawy, by odwołać się do systemu prawa i posłużyć się pojęciem "pracownika" funkcjonującym w sferze stosunków regulowanych prawem pracy. Takie rozumienie pracownika znajduje uzasadnienie również w charakterze instytucji uregulowanej w art. 4 pkt 4 ww. ustawy. Chodzi tu bowiem o ułatwienie i uproszczenie niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne), wykonywanego przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności, gdy pojazd prowadzi właśnie bądź sam przedsiębiorca, bądź - w zastępstwie przedsiębiorcy - jego pracownik, a więc osoba ściśle związana z przedsiębiorcą-pracodawcą i jego zakładem pracy szczególnym, regulowanym przez prawo pracy, stosunkiem pracy, nie zaś jakimkolwiek innym stosunkiem cywilnoprawnym (wynikającym np. z umowy zlecenia, czy też umowy o dzieło), który nie tworzy więzi prawnej charakterystycznej wyłącznie dla stosunku pracy. Mając na uwadze ten ścisły związek przedsiębiorcy-pracodawcy z jego pracownikiem i możliwość wykonywania zadań przedsiębiorcy przez pracownika w granicach przypisanych mu obowiązków, ustawodawca zdecydował się zrównać skutki prawne prowadzenia pojazdu przez samego przedsiębiorcę z działaniem jego pracowników. Gdyby ustawodawca nie zamierzał nadawać pojęciu "pracownika" ścisłego, funkcjonującego w systemie prawa znaczenia, i nie dążył do związania z takim pojęciem szczególnych, wyjątkowych skutków prawnych, to przy określaniu zastępstwa przedsiębiorcy w prowadzeniu pojazdu samochodowego mógł posłużyć się szerszymi, występującymi w języku prawnym i prawniczym, określeniami, konstruując inaczej warunek ujęty w art. 4 pkt 4 lit. a ustawy o transporcie drogowym np. "pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub przez osoby przez niego zatrudnione". Należy dodać, że ustawodawca posługuje się w innych przepisach tej samej ustawy właśnie takim pojęciem - "zatrudnionych przez przedsiębiorcę kierowców" - na przykład: art.5 ust.3 pkt 4, art.6 ust.1 pkt 2 - tak więc należy przyjąć, że w przedmiotowym przepisie racjonalny prawodawca, świadomie użył określenia "pracownik". Istniejący stan prawny nie daje więc dostatecznych podstaw do utożsamiania (zrównania pozycji prawnej) pracownika przedsiębiorcy z przyjmującym zamówienie, w ramach którego zobowiązuje się do wykonania określonego dzieła. Mając na względzie argumenty przemawiające za restrykcyjną wykładnią art. 4 pkt 4 lit. a ww. ustawy, nie można zgodzić się z zapatrywaniem strony skarżącej o szerokim rozumieniu pojęcia "pracownika" prowadzącego pojazd samochodowy za przedsiębiorcę, a tym samym zarzuty skargi należy uznać za nieuzasadnione. Takie stanowisko ugruntowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (patrz między innymi wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21.01.2009 r. sygn.akt II GSK 623/08, z dnia 10.10.2008 r. sygn.akt II GSK 368/08, z dnia 28.03.2008 r. sygn.akt II GSK 11/08 - dostępne w internecie - http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl/ ). W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.