II SA/Po 571/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] 2. umarza postępowanie administracyjne. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody (zwanego dalej "Wojewodą") z dnia [...] maja 2021 r., [...], którą organ ten po rozpatrzeniu odwołania H. B., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] (zwanego dalej "Starostą") z dnia [...] marca 2021 r., [...] Drugą z wymienionych tu decyzji Starosta w trybie wznowieniowym uchylił decyzję własną z dnia [...] lutego 2021 r., [...] ustalającą datę utraty przez H. B. zasiłku dla bezrobotnych od [...] stycznia 2021 r. i w to miejsce orzekł o utracie przez wymienioną statusu osoby bezrobotnej oraz o utracie przez nią zasiłku z dniem [...] listopada 2020 r. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., [...] Starosta uznał H. B. za osobę bezrobotną z dniem [...] czerwca 2020 r. oraz przyznał jej prawo do zasiłku (k. 15 akt administracyjnych). W dniu [...] stycznia 2021 r. w aktach utrwalono wydrukowany przez pracownika organu raport ZUS, który wskazuje na fakt przyznania H. B. świadczenie emerytalnego (k. 27 akt administracyjnych). Dnia [...] stycznia 2021 r. H. B. złożyła w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. W. adresowaną do niej decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r., [...], którą przyznano jej niezrealizowane świadczenie emerytalne po zmarłej matce K. B. w kwocie [...]zł (k. 28 akt administracyjnych). Pismem z dnia [...] lutego 2021 r. Starosta (Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy) zwrócił się do Ministerstwa Rozwoju, Pracy i Technologii na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 1100 z późn. zm. – uw. Sądu, dalej "u.p.z.") o wyjaśnienie, czy sytuacja, w której osoba otrzymała na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznej jednorazowy przychód w postaci niezrealizowanego świadczenie emerytalnego po zmarłej matce podpada pod art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h u.p.z., co skutkowałoby utratą statusu osoby bezrobotnej na podstawie art. 33 ust. 4 pkt 1 u.p.z. Organ zaznaczył, że ma co do tej kwestii istotne wątpliwości wobec stanowiska zajętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia [...] lutego 2020 r., III SA/GL [...] (k. 29 akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., [...] Starosta, działając na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. b w zw. z art. 73 ust. 1 u.p.z. orzekł o utracie przez H. B. prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] stycznia 2021 r. Wskazał, że utrata tego prawa nastąpiła "z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania" (k. 35 akt administracyjnych). Powyższa decyzja została doręczona i nie wniesiono od niej odwołania (k. 36 akt administracyjnych). W dniu [...] lutego 2021 r. wpłynęło do Powiatowego Urzędu Pracy w G. W. wyjaśnienie Ministerstwa Rozwoju, Pracy i Technologii, w którym wskazano, że przychód z niezrealizowanego świadczenia emerytalnego jest dla jego beneficjenta przychodem z praw majątkowych i jeżeli przekracza połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, to powinien powodować utratę statusu bezrobotnego. Wedle stanowiska Ministerstwa, jeżeli beneficjent jest bezrobotnym z prawem do zasiłku, to wówczas to ewentualny zwrot zasiłku (jako nienależnie pobranego świadczenia) powinien objąć nie okres, za który bezrobotnemu wypłacono niezrealizowane świadczenie emerytalne, lecz okres od dnia w którym bezrobotny uzyskał takie świadczenie. W dniu [...] lutego 2021 r. utrwalono w aktach wydruk potwierdzenia przelewu niezrealizowanego świadczenia emerytalnego na rachunek H. B. (k. 37 akt administracyjnych). Postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r., [...] Starosta, działając na podstawie art. 33 ust. 4 pkt 1 u.p.z. oraz art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm. dalej "K.p.a."), wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., [...] Tego samego dnia organ, na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a i b, art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h oraz art. 33 ust. 4 pkt 1 i ust. 4c u.p.z. oraz art. 145 § 1 pkt 5 i art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylił decyzję własną z dnia [...] lutego 2021 r., [...] o utracie przez H. B. statusu osoby bezrobotnej od [...] stycznia 2021 r. i w to miejsce orzekł o utracie przez wymienioną statusu osoby bezrobotnej oraz o utracie przez nią zasiłku z dniem [...] listopada 2020 r. Starosta – powołując się na stanowisko Ministerstwa Rozwoju, Pracy i Technologii – wskazał, że wypłata na rzecz H. B. niezrealizowanego świadczenie emerytalnego po matce spowodowała utratę statusu osoby bezrobotnej z dniem jego uzyskania. W odwołaniu H. B. wyjaśniła, że świadczenie emerytalne po zmarłej matce miało charakter jednorazowy. Ona sama natomiast nadal jest bez pracy, mimo, że intensywnie jej poszukuje. Nie ma środków do życia. H. B. dodała, że kwota po matce nie wpłynęła na jej stan finansów. Matka pozostawiła po sobie długi, które należało spłacić oraz konieczne było pokrycie kosztów pogrzebu. Z uzyskanych pieniędzy wydatki te zostały pokryte. Odwołująca podkreśliła, że po jej stronie nie powstało żadne przysporzenie (k. 51 akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję Starosty. W uzasadnieniu przedstawił tożsame stanowisko, jak organ pierwszej instancji. W skardze H. B. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji. W jej ocenie nie zaistniały przesłanki do utraty przez nią statusu osoby bezrobotnej. Jeszcze raz przedstawiła okoliczności opisane w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak o uchyleniu decyzji zadecydowały inne powody, aniżeli w niej w wskazano. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że sprawa administracyjna objęta kontrolą Sądu toczyła się w trybie wznowieniowym. Postępowanie nadzwyczajne wszczęto w odniesieniu do postępowania wcześniej zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] lutego 2021 r., [...] o utracie przez H. B. prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] stycznia 2021 r. z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania. W tym miejscu Sąd dla jasności, lecz na marginesie sygnalizuje, że choć zainteresowana otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych od [...] czerwca 2020 r. i okres 180 dni (art. 73 ust. 1 u.p.z.) wyjściowo powinien upływać w listopadzie 2020 r., jednak w miesiącach od lipca do sierpnia 2020 r. korzystała ona z dodatku solidarnościowego przyznanego na podstawie ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 (Dz. U. poz. 1068 z późn. zm.) i mocą tej ustawy w tych miesiącach prawo do zasiłku dla bezrobotnych uległo zawieszeniu, odpowiednio przedłużając datę końcową jego wygaśnięcia na styczeń 2021 r. (zob. art. 3 ust. 7 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r.). Jak można mniemać, dlatego też w decyzji z dnia [...] lutego 2021 r., [...] orzeczono o wskazanej na [...] stycznia 2021 r. dacie utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Z punktu widzenia niniejszej sprawy nie sama treść decyzji z dnia [...] lutego 2021 r., [...] jest najistotniejsza, ale skutki jej wydania i uwarunkowania proceduralne ewentualnego wzruszenia. Należy w tym miejscu z całą stanowczością podkreślić, że już [...] stycznia 2021 r. H. B. przedłożyła w organie kopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r., [...], którą przyznano jej niezrealizowane świadczenie emerytalne po zmarłej matce K. B. w kwocie [...]zł (k. 28 akt administracyjnych). Od tej daty organ wiedział, że zainteresowana otrzymała tego rodzaju świadczenie za okres od [...] października 2020 r. Miał też pełną świadomość jakie rodzić to może skutki, gdyż pismem z dnia [...] lutego 2021 r., [...] sam zwrócił się oficjalnie (na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 4 u.p.z.) do Ministerstwa Rozwoju, Pracy i Technologii o zajęcie stanowiska, czy wobec otrzymania przez H. B. niezrealizowanego świadczenia po zmarłej matce powinien znaleźć zastosowanie art. 33 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h u.p.z. Pomimo posiadania wiedzy o opisanych wyżej faktach i ich konsekwencjach Starosta decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., [...] orzekł o utracie przez H. B. prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] stycznia 2021 r. z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania. Po tym jak decyzja z dnia [...] lutego 2021 r. stała się ostateczna, Starosta postanowił skorzystać z trybu wznowieniowego i w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wzruszyć tą decyzję. Zdaniem Sądu uruchomienie postępowania wznowieniowego nie miało jednak podstaw. Organy obu instancji w niniejszej sprawie – koncentrując się na tym, czy otrzymanie przez H. B. z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych niezrealizowanego świadczenia po zmarłej matce powinno powodować utratę statusu osoby bezrobotnej i utratę zasiłku – zupełnie pominęły (nie napomknęły tego nawet jednym zdaniem w decyzjach), że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. postępowanie można wznowić z urzędu, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, "nieznane organowi, który wydał decyzję". Fakt przyznania H. B. niezrealizowanego świadczenia emerytalnego po zmarłej matce był znany Staroście od [...] stycznia 2021 r., gdyż wtedy to do akt wpłynęła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r., [...] tego dotycząca. Organ w szczególności wiedział wydając decyzję z dnia [...] lutego 2021 r., że H. B. uzyskała za październik 2020 r. przychód z tytułu niezrealizowanego świadczenia emerytalnego, który hipotetycznie mógł mieć znaczenie z punktu widzenia art. 33 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h u.p.z. Nie ma zatem podstaw, aby twierdzić, że w odniesieniu do decyzji ostatecznej z dnia [...] lutego 2021 r., [...] zaistniała przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Kwestia uzyskania przez H. B. spornego przychodu była okolicznością znaną Staroście, który wydawał decyzję. Dla precyzji należy dopowiedzieć, że co prawda dopiero [...] lutego 2021 r. przedłożono potwierdzenie przelewu na rachunek H. B. niezrealizowanego świadczenia emerytalnego po zmarłej matce, jednak dokument ten miał li tylko charakter uzupełniający – był to dowód wyłącznie precyzujący datę wpływu środków w Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kontynuując powyższy wywód Sąd uznał, że w sprawie nie było podstaw proceduralnych, aby wzruszyć w trybie wznowieniowym decyzję ostateczną decyzją ostateczną z dnia [...] lutego 2021 r., [...] o utracie przez H. B. prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] stycznia 2021 r. Z tego powodu Sąd zdecydował o uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") wydanych w trybie wznowieniowym decyzji Wojewody z dnia [...] maja 2021 r., [...], poprzedzającej ją decyzji Starosty z dnia [...] marca 2021 r., [...], a także na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a. orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego wznowieniowego zainicjowanego postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r., [...] Niezależnie od powyższego Sąd – wywołany zarzutami skargi – chciałby zaznaczyć, że w niniejszej sprawie nie oceniał na ile uzyskanie przez H. B. przychodu z tytułu niezrealizowanego świadczenia emerytalnego po matce mogło wpłynąć na wcześniej posiadane przez nią prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Jak zaznaczono, organy załatwiły sprawę w niewłaściwej procedurze, do której z gruntu nie było przesłanek z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. W tym miejscu należałoby jedynie dla dopełnienia zaznaczyć, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy znaczenie uzyskania przez skarżącą przychodu z tytułu niezrealizowanego świadczenia w kontekście art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h u.p.z. może być – jeżeli w ogóle organy uznają to za zasadne – retrospektywnie weryfikowane w odrębnej, szczególnej procedurze, a mianowicie w procedurze zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego (art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.). Wszczęcie postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego należy do kompetencji organu, stąd ocena przesłanek orzeczenia o zwrocie takiego świadczenia leży poza granicami niniejszej sprawy (niniejsza sprawa formalnie dotyczyła tylko procedury wznowieniowej od decyzji z dnia [...] lutego 2021 r., [...]). Sąd wyłącznie sygnalizuje więc, że postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wymaga nie tylko zidentyfikowania "zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do [...] pobierania" zasiłku dla bezrobotnych, ale także należy wykazać, że "pobierający świadczenie był pouczony o tych okolicznościach". Konieczne byłoby zatem wykazanie w pierwszej kolejności, że H. B. w ogóle mogła wiedzieć, iż świadczenie, o którym mowa w art. 136 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 291 z późn. zm.) może być kwalifikowane jako "uzyskiwanie miesięcznego przychodu", o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h u.p.z. Gdy chodzi natomiast o uwarunkowania niniejszej sprawy, to powyższe potwierdza tylko, że próba retrospektywnego, w trybie wznowieniowym, wzruszenia decyzji określającej datę końcową pobierania zasiłku dla bezrobotnych i w to miejsce orzekanie o dacie znacznie wcześniejszej (tak jak uczyniono) – jawi się także jako obejście przywołanego wyżej art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z. Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. 19 verte akt sądowych).