II GPP 21/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi A. K. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt II GSK 529/19 w sprawie ze skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 78/18 w sprawie ze skargi Z. S. i A. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 października 2017 r. nr 855/2017/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania. UZASADNIENIE Pismem z 2 września 2022 r. A. K. złożyła skargę na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt II GSK 529/19. A. K. wniosła o stwierdzenie, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym doszło do naruszenia jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, przyznanie skarżącej od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w wysokości 20.000 zł oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych powiększonych o należny podatek VAT i opłatę skarbową od pełnomocnictwa. Wskazała, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podjął przez ponad cztery lata od wpływu skargi kasacyjnej żadnej czynności, która w istotny sposób prowadziłaby do rozstrzygnięcia istoty sprawy we właściwym czasie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 75; dalej: ustawa z 17 czerwca 2004 r.), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Takie działanie zostało w ww. ustawie zdefiniowane jako przewlekłość postępowania. Aby stwierdzić, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy ocenić w szczególności terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (...). Należy przy tym uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r.). Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, ale jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Przewlekłość jest bowiem pojęciem, które oznacza, że jakieś zdarzenia czy stany są nadmiernie rozciągnięte w czasie, rozwleczone i przedłużają się. Jest to, co oczywiste, pojęcie względne, a zatem zawsze musi być odnoszone do realiów konkretnej sprawy i przyjętego trybu postępowania (por. postanowienie NSA z 10 lipca 2013 r., sygn. akt I FPP 12/13; dostępne w CBOSA). Skoro pojęcie przewlekłości postępowania nie jest zależne wprost od długości toczącego się postępowania, to tym samym nie można dokonywać ocen wyłącznie przez pryzmat czasu, jaki upłynął od momentu wniesienia danego środka prawnego do momentu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 8 września 2022 r., sygn. akt II GPP 11/22; dostępne w CBOSA). W doktrynie zwrócono uwagę, że jeśli ustawa nie zawiera żadnych wskazówek co do długości określonych czynności czy stadiów postępowania, należy odwołać się do wiedzy wynikającej z praktyki, orzecznictwa sądów lub przeciętnej długości postępowania w podobnych sprawach (P. Górecki, S. Stachowiak, P. Wiliński, Skarga na przewlekłość postępowania przygotowawczego i sądowego. Komentarz, Lex 2010). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została przekazana do Naczelnego Sądu Administracyjnego 23 maja 2019 r., gdzie została zarejestrowana pod sygn. II GSK 529/19. Zarządzeniem z 29 września 2022 r. sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne w trybie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst. jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), o czym strony zostały prawidłowo zawiadomione. Sprawa została prawomocnie zakończona na posiedzeniu niejawnym 28 listopada 2022 r. Należy wskazać, że sprawa nie oczekiwała na rozpoznanie dłużej niż inne sprawy w Wydziale II Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Została skierowana na posiedzenie zgodnie z kolejnością wpływu spraw, a czas oczekiwania na rozpoznanie uzależniony był od ilości składanych skarg kasacyjnych oraz sytuacji epidemicznej w kraju. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ocena, czy na gruncie konkretnej sprawy wystąpiła przewlekłość postępowania, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu obowiązujących zasad rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu (por. m.in. postanowienia NSA z: 21 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GPP 9/20, 20 grudnia 2019 r., sygn. akt II FPP 18/19, 5 września 2019 r., sygn. akt II GPP 4/19, 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OPP 53/19, 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19; orzeczenia dostępne w CBOSA). Obowiązek ten wynika z § 26 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 4 lipca 2020 r. – Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1202). W przepisie tym przewidziane zostały co prawda wyjątki od powyższej zasady, jednak niniejsza sprawa nie należy do żadnej z kategorii spraw rozpoznawanych poza kolejnością wpływu. Zaznaczyć należy, że skarżąca nie złożyła wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy, co w przypadku jego uwzględnienia, mogłoby spowodować rozpoznanie sprawy z wyprzedzeniem innych spraw (§ 26 ust. 5 Regulaminu). Należy podkreślić również, co nie jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, że skarżąca w skardze kasacyjnej wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie, a czas oczekiwania na termin rozprawy uległ wydłużeniu z uwagi na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzeń Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 7 z 12 marca 2020 r. i nr 39 z 16 października 2020 r. (obowiązujących do 20 maja 2021 r.) w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza Sądu była kontynuowana na posiedzeniach niejawnych. Natomiast nowe rozwiązania ustawodawcze wprowadzone w związku ze zmianą ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, uniemożliwiają przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. Obecnie ww. ustawa zezwala na prowadzenie rozpraw wyłącznie w formie zdalnej, co ogranicza ilość spraw, które mogą być wyznaczone na rozprawę w danym dniu. Jednocześnie na mocy powyższej zmiany wprowadzono regulację, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony przeprowadzenia rozprawy, co umożliwiło skierowanie sprawy ze skargi kasacyjnej A. K. do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na którym 28 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając powyższe okoliczności, poglądy orzecznictwa i doktryny, uznał, że w sprawie nie doszło do przewlekłości postępowania. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. postanowił jak w sentencji.