I OSK 283/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Kacprzak (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia del. NSA Leszek Leszczyński, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 21 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2008r. sygn. akt IV SA/Po 103/08 w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2007r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej na świadczenia zdrowotne oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 103/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Poznaniu Filia – Piątkowo z dnia [..] sierpnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, specjalnego celowego oraz celowego pod warunkiem zwrotu na sfinansowanie kosztów zabiegu stomatologicznego na usunięcie korzeni zębów w kwocie 440 zł. Uzasadniając wydane orzeczenie Sąd Wojewódzki stwierdził, iż podziela stanowisko organów wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Wskazał w tym względzie, iż podstawą do udzielenia pomocy osobie zwracającej się o nią jest w pierwszym rzędzie dokonanie ustalenia jakie dochody w ciągu miesiąca osiąga rodzina lub osoba ubiegająca się o pomoc. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna ma za zadanie wspomagać rodziny w ich trudnej sytuacji życiowej nie może natomiast przejąć na siebie w całości obowiązku utrzymania osób ubiegających się o pomoc. Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek. Świadczenie to może być jednak przyznane jedynie w przypadku nieprzekroczenia ustawowego kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust 1 ww. ustawy. Przepis ten stanowi natomiast, iż pomoc społeczna przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Do takich osób nie zalicza się skarżący, bowiem jako osoba samotnie gospodarująca osiąga dochód (z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku) w kwocie 670,51 zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe o 193,51 zł, co stanowi podstawę do odmowy przyznania zasiłku celowego. W tej sytuacji organ I instancji słusznie rozważył możliwość przyznania pomocy z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, który to przepis przewiduje, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Skarżącemu odmówiono jednak udzielenia pomocy finansowej na dokonanie zabiegu stomatologicznego, bowiem stwierdzono, iż usunięcie korzeni zębowych prywatnie nie jest konieczne i można zabieg ten wykonać w ramach refundacji z Narodowego Funduszu Zdrowia. Skarżący jako osoba pobierająca świadczenia rentowe z ZUS opłaca składki na ubezpieczenie zdrowotne, ma więc możliwość korzystania z bezpłatnych usług lekarza i stomatologa. Rozporządzenie z dnia 24 listopada 2004 r. w sprawie wykazu gwarantowanych świadczeń lekarza dentysty i materiałów stomatologicznych oraz rodzaju dokumentu potwierdzającego uprawnienia do tych świadczeń (Dz. U. Nr 261, poz. 2601 ze zm.) określa natomiast w sposób czytelny, jakich form leczenia stomatologicznego może dokonać płatnik składek na ubezpieczenie zdrowotne przy refundacji NFZ. W szczególności jedną z wykazanych form jest usunięcie zęba jednokorzeniowego, wielokorzeniowego, usuniecie zęba poprzez dłutowanie oraz operacyjne usunięcie zęba zatrzymanego. Skarżący winien zatem w pierwszej kolejności wykorzystać własne możliwości i uprawnienia zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zwłaszcza że organ I instancji informował skarżącego, iż powinien on ustalić, która z przychodni stomatologicznych ma zawarte porozumienie z NFZ w zakresie usuwania korzeni zębowych. Pomimo tych wskazówek skarżący jednak nie skorzystał z tej formy pomocy i konsekwentnie domaga się przyznania środków na zabieg wykonany prywatnie, chociaż może go wykonać bez ponoszenia kosztów. Wobec powyższych ustaleń Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego. Sąd nie dopatrzył się też naruszeń proceduralnych, wskazując na fakt, iż organy informowały skarżącego o przysługujących mu uprawnieniach i możliwościach oraz o powodach, dla których nie mogą świadczenia przyznać, jak również wyjaśniały zasadność przesłanek, którymi kierowały się w toku postępowania. Powyższy wyrok w ustawowym terminie W. M. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej wniesiono o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") poprzez niezastosowanie zasady oficjalności i nie uwzględnienie okoliczności, iż organ II instancji dokonał oceny opartej tylko na części materiału dowodowego i nie podjął z urzędu wszystkich koniecznych działań celem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż Wojewódzki Sąd nie przeprowadził postępowania dowodowego z wymaganą wnikliwością, w szczególności nie uwzględnił wszystkich dowodów z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania i nie wyjaśnił sprzeczności w ustaleniach faktycznych, stanowiących podstawę do wydania decyzji. Sąd oparł swoje orzeczenie jedynie na nieszczegółowych i rodzących szereg wątpliwości co do rzeczywistego stanu rzeczy ustaleniach Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Poznaniu Filia – Piątkowo, dokonując ponownie ich błędnej interpretacji. Skarżący podkreślił, iż podnoszona zarówno przez organy jak i przez Sąd I instancji okoliczność przekroczenia kryterium dochodowego nie może być jedynym argumentem na odmowę przyznania pomocy finansowej na świadczenie zdrowotne. Wskazał także, iż kwestia poinformowania skarżącego przez organ o konieczności znalezienia przychodni wykonującej zabiegi stomatologiczne w ramach porozumienia z NFZ tj. w ramach refundacji jest drugorzędna w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., z tego też względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną oparto natomiast na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenia art. 134 p.p.s.a., poprzez niezastosowanie zasady oficjalności i nie wzięcie pod uwagę wszelkich istotnych naruszeń prawa przez organ II instancji, polegających na nieuwzględnieniu przez ten organ całego materiału dowodowego oraz niewyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Tak sformułowany zarzut w niniejszej sprawie jest niezasadny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd I instancji słusznie bowiem stwierdził, iż pomoc społeczna ma jednie subsydiarny charakter. Oznacza to, iż Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny, grupy poprzez świadczenia z pomocy społecznej jedynie wtedy, gdy podmioty te nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb. W ustawie o pomocy społeczne ustawodawca zapisał bowiem, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (patrz - art. 2). Jeżeli zatem istnieje jakaś możliwość poradzenia sobie z danym problemem, to osoba zainteresowana winna przed wystąpieniem o świadczenia z pomocy społecznej, możliwość tę wykorzystać. Powyższe stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował już w wyroku z dnia 24 czerwca 1998 r., sygn. akt I SA 303/98, w którym to postawił tezę, iż osoba bądź rodzina korzystająca z pomocy społecznej ma obowiązek wykorzystania własnych środków, możliwości i uprawnień do przezwyciężenia trudności, w których się znalazła, a samo stwierdzenie faktu, że podmiot ten nie wykorzystał własnych możliwości i uprawnień, stanowi przesłankę do odmowy przyznania pomocy. W rozpoznawanej sprawie W. M. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Poznaniu Filia – Piątkowo o zwrot kosztów leczenia stomatologicznego, a konkretnie o zwrot kosztu usunięcia korzeni zębów oszacowanego w prywatnej klinice na kwotę 440 zł. Skarżącemu odmówiono udzielenia pomocy finansowej na dokonanie zabiegu stomatologicznego, stwierdzając, iż usunięcie korzeni zębowych prywatnie nie jest konieczne, ponieważ można tego dokonać przy refundacji z Narodowego Funduszu Zdrowia. Skarżący pobiera bowiem świadczenia rentowe z ZUS, a tym samym opłaca składki na ubezpieczenie zdrowotne i ma możliwość korzystania z bezpłatnych usług lekarza i stomatologa. Zgodnie natomiast z rozporządzeniem z dnia 24 listopada 2004 r. w sprawie wykazu gwarantowanych świadczeń lekarza dentysty i materiałów stomatologicznych oraz rodzaju dokumentu potwierdzającego uprawnienia do tych świadczeń (Dz. U. Nr 261, poz. 2601 ze zm.) płatnik składek na ubezpieczenie zdrowotne może usunąć ząb przy refundacji NFZ (por. pkt 9 załącznika do tego rozporządzenia). Organ I instancji poinformował przy tym skarżącego, iż powinien on ustalić, która z przychodni stomatologicznych ma zawarte porozumienie z NFZ w zakresie usuwania korzeni zębowych i w tej placówce wykonać zabieg. W tak ustalonym stanie faktycznym, kierując się zasadą subsydiarności świadczeń z pomocy społecznej należy stwierdzić, iż skarżący powinien był w pierwszej kolejności wykorzystać własne możliwości i uprawnienia, które zagwarantowane są w ww. rozporządzeniu. Odmowa przyznania świadczenia z pomocy społecznej na zwrot kosztu prywatnego usunięcia korzeni zębów jest więc uzasadniona wobec możliwości wykonania tego zabiegu dentystycznego w ramach ubezpieczenia zdrowotnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu słusznie zatem uznał, iż organy obu instancji rozpatrując wniosek W. M. nie naruszyły prawa. W skardze kasacyjnej zarzucono, iż w niniejszej sprawie nie wyjaśniono całokształtu stanu faktycznego, dlatego też wydana w sprawie decyzja jest niezgodna z prawem. Powyższy zarzut nie znajduje jednak potwierdzenia ani w aktach sprawy, które są kompletne i nie budzą wątpliwości, ani też w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Skarżący nie wskazał bowiem na żadne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty i okoliczności, które zostały w niniejszej sprawie pominięte, nie zostały należycie wyjaśnione lub są ze sobą sprzeczne. W związku z powyższym zarzut naruszenia art. 134 p.p.s.a. nie ma usprawiedliwionych podstaw. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako bezzasadną. .