II GZ 521/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 października 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 2100/10 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia [...] października 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 2100/10, odmówił J. J. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: J. J. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2010 r. w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, wydał postanowienie w którym odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że skarżący otrzymuje stały miesięczny dochód z tytułu renty w kwocie 3 304 zł oraz jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni przekraczającej 5 ha, co pozwala mu zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując wniesiony sprzeciw wskazał, że skarżący otrzymując stały comiesięczny dochód oraz posiadając nieruchomość jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów postępowania. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że znajduje się w takie sytuacji życiowej, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżący w okresie 3 miesięcy poprzedzających złożenie niniejszego wniosku dysponował na przedstawionym rachunku bankowym kwotami oscylującymi od 4 663 zł do ponad 10 000 zł, dodatkowo w skład majątku skarżącego wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni przekraczającej 5 ha. Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, iż ogromnych nakładów wymaga prowadzona przez skarżącego działalność wynalazcza (firmowy zakład doświadczalny wytwarzający wynalazki) Sąd uznał, iż jest to hobby skarżącego, które to hobby nie ma wpływu na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego. Zażaleniem z dnia [...] listopada 2011 r. J. J. zaskarżył powyższe postanowienie wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w celu obrony jego praw oraz dóbr osobistych. W uzasadnieniu zażalenia skarżący przedstawił ponownie swoją sytuację oraz załączył szereg kserokopii zdjęć i pism. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. słusznie podniósł, że prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadą jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przez każdą ze stron (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek, zaś przesłanką uwzględnienia wniosku jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w sytuacji, gdy ubiega się o pomoc w zakresie całkowitym- art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (gdy ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302281). Oceniając zaś zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi interesami (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie kosztów postępowania lub ich części. J. J. przedstawił szczegółowe dowody swoich dochodów załączając do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumenty w postaci: decyzji o waloryzacji emerytury wojskowej oraz wyciąg z Banku S. w W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał, że nie zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie w powodu uzyskiwanych wysokich stałych comiesięcznych dochodów ze świadczenia emerytalnego, które to wynosi 3 304 zł. Z przedstawionego wyciągu bankowego wynika, iż w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dysponował środkami znacznie przewyższającymi kwotę wpisu sądowego. Ponadto sąd zaznaczył, że skarżący posiada nieruchomość rolną, która zgodnie z prezentowanym orzecznictwem może przynosić potencjalne pożytki, jak również może służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd I instancji słusznie przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Uiszczenie wpisu od skargi znajduje się w możliwościach finansowych skarżącego, zaś uiszczenie nie spowoduje uszczerbku w domowym budżecie. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Z przedstawionego rachunku bankowego wynika, iż u skarżącego nie wystąpiły nagłe spadki wartości środków ze względu na konieczność przeznaczenia ich na zabezpieczenie bieżących ważnych potrzeb życiowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji, trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. NSA zauważa, że wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.