II FSK 719/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA del. Ludmiła Jajkiewicz (sprawozdawca), Protokolant Anna Dziewiż – Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 13 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 2138/07 w sprawie ze skargi H. K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 18 października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2) zasądza od H. K. na rzecz Ministra Finansów kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2138/07, uchylił postanowienie Ministra Finansów z dnia 18 października 2007 r., nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 6 czerwca2007 r., nr [...], odmawiające wstrzymania czynności egzekucyjnych. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd, uznając skargę za zasadną, przedstawił następujący stan faktyczny sprawy: Pismem z dnia 16 kwietnia 2007 r. H. K. zwrócił się do Dyrektora Izby Skarbowej w K. z wnioskiem o wstrzymanie czynności egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za październik 2001 r., do czasu zakończenia postępowania sądowego w sprawie zasiłku chorobowego. Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazanym na wstępie postanowieniem, po uzyskaniu stanowiska wierzyciela (postanowienie z dnia 11 maja 2007 r., nr [...], Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.) odmówił wstrzymania czynności egzekucyjnych. Minister Finansów rozpoznając zażalenie podtrzymał stanowisko organu pierwszej instancji. Organ wskazał, powołując się na art. 23 i art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. z 2005 Dz.U. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej: u.p.e.a.), iż dyrektor izby skarbowej może wstrzymać czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne wyłącznie za zgodą wierzyciela. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel nie wyraził takiej zgody co przesądziło o wyniku postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. K. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 64 ust. 2 i art. 67 Konstytucji RP. Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę uznał, iż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji narusza przepisy prawa w stopniu dającym podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 19 § 4, w związku z art. 1a pkt 7 u.p.e.a. dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym, natomiast art. 23 § 7 u.p.e.a. wymaga uzyskanie stanowiska wierzyciela (w związku z art. 1a pkt 13 u.p.e.a.), którym według Sądu jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 68 ust. 1 pkt c), art. 72 i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; j.t. z 2007 r. Dz.U. Nr 11, poz. 74 ze zm. – dalej: u.s.u.s.). W skardze kasacyjnej z dnia 4 kwietnia 2008 r. pełnomocnik Ministra Finansów zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie: - prawa materialnego, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), to jest art. 1a pkt 13 u.p.e.a., w związku z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) u.s.u.s., § 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 6 pkt 2, § 12 i § 14 ust. 1 pkt 1 i pkt 5 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. (Dz.U. Nr 80, poz. 914 ze zm. – dalej: statut), poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd, że dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie może zająć stanowiska w sprawie zgody wierzyciela dotyczącej wstrzymania czynności egzekucyjnych, a jedynym uprawnionym do zajęcia takiego stanowiska jest, na mocy art. 73 ust. 1 u.s.u.s., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; - prawa procesowego, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 141 § 4 p.p.s.a., w związku z art. 23 § 7 u.p.e.a., poprzez dokonanie niewłaściwej oceny zgodności z prawem i uchylenie postanowień organów obu instancji, co wynika z błędnego przyjęcia przez Sąd, że Dyrektor Izby Skarbowej w K. nie uzyskał wymaganej zgody wierzyciela oraz braku wskazania wytycznych co do dalszego postępowania. Ponadto pełnomocnik organu wniósł o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz - zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu pełnomocnik organu podniósł, iż zgodnie z § 3 ust. 1 statutu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kieruje działalnością Zakładu i reprezentuje go na zewnątrz przy pomocy między innymi dyrektorów oddziałów, natomiast zgodnie z § 6 ust. 2 statutu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych realizuje zadania należące do zakresu jego działania (art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) u.s.u.s.) przy pomocy terenowych jednostek organizacyjnych, którymi zgodnie z § 12 ust. 1 i ust. 2 statutu są między innymi oddziały, którymi kierują dyrektorzy. Stąd też Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako osoba reprezentująca i kierująca terenową jednostką organizacyjną Zakładu może wydawać w toku postępowania egzekucyjnego rozstrzygnięcia w sprawie stanowiska wierzyciela. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W podstawie skargi kasacyjnej pełnomocnik organu postawił zarzut naruszenia prawa materialnego i procesowego. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia prawa procesowego należy stwierdzić, iż znajduje on oparcie w zaskarżonym wyroku. Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie uznał, iż Dyrektor Izby Skarbowej w K. rozpoznał wniosek H. K. o wstrzymanie czynności egzekucyjnych bez uzyskania stanowiska wierzyciela, o czym stanowi art. 23 § 7 u.p.e.a. Organ był bowiem w posiadaniu postanowienia Dyrektora Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K., a więc organu uprawnionego do reprezentowania wierzyciela, jakim jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie bowiem z § 3 ust. 1 pkt 1 statutu Prezes Zakładu kieruje działalnością Zakładu i reprezentuje go na zewnątrz, przy pomocy między innymi dyrektorów oddziałów. Z kolei zgodnie z § 3 ust. 6 pkt 2 statutu Prezes Zakładu realizuje zadania należące do zakresu jego działania przy pomocy terenowych jednostek organizacyjnych, jakimi są oddziały, którymi kierują dyrektorzy (§ 12 ust. 1 i ust. 2 statutu). Terenowe jednostki organizacyjne Zakładu realizują zadania należące do zakresu jego działania zgodnie z właściwością rzeczową i terytorialną określoną przez Prezesa Zakładu (§ 13 statutu), które w szczególności polegają na: stwierdzaniu i ustalaniu obowiązku ubezpieczeń społecznych, ustalaniu uprawnień do świadczeń z tytułu ubezpieczeń społecznych oraz innych świadczeń zleconych Zakładowi, wypłacie świadczeń z tytułu ubezpieczeń społecznych oraz innych świadczeń zleconych Zakładowi do wypłaty, dochodzeniu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a także dochodzeniu należnych składek i opłat (§ 14 ust. 1 statutu). Powyższe zadania mają swoje źródło bezpośrednio w przepisach u.s.u.s., a zwłaszcza w art. 68 powołanej ustawy określającej zadania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Innymi słowy Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. był uprawniony do zajęcia stanowiska jako wierzyciel, a tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonując ponownie oceny zaskarżonego postanowienia powinien wziąć ten fakt pod uwagę. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego należy przede wszystkim zauważyć, iż w sytuacji uznania zarzutu naruszenia prawa procesowego, zarzut ten jest, co do zasady przedwczesny, albowiem ocena naruszeń prawa materialnego może być dokonana jedynie na tle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, czego w niniejszej sprawie brak. Niezależnie od tego należy również zauważyć, iż przepisy, na które powołuje się skarga kasacyjna w pkt 1 wprawdzie nadają określonym podmiotom uprawnienia, lecz w istocie są przepisami ustrojowymi i jako takie powinny być rozpoznawane w ramach zarzutu naruszenia prawa procesowego, co de facto nastąpiło. Konkludując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut naruszenia prawa procesowego, należy uznać za zasadny. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 2 p.p.s.a.