II FSK 3195/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej P. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 220/14 w sprawie ze skargi P. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 31 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE 1. Wyrokiem z dnia 26 maja 2014 r. o sygn. I SA/Gl 220/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę P. N. (dalej: skarżący) o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach w sprawie o sygn. I SA/Gl 427/12 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Jako podstawę prawną powołano art. 282 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach. 2.1. Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku przebieg postępowania WSA w Gliwicach podał, że w dniu 29 maja 2013 r. do WSA w Gliwicach wpłynęła skarga skarżącego o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 6 listopada 2012 r., I SA/Gl 427/12. W skardze tej skarżący, jako podstawy wznowienia postępowania powołał art. 271 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uważając, że zapadłe orzeczenie zostało wydane w oparciu o podrobione dokumenty (pisma procesowe skarżącego) w wyniku czego skarżący został pozbawiony możliwości prawidłowego działania w postępowaniu. W uzasadnieniu wywodził, że nie wiedział o treści zapadłego wyroku. Podniósł, że w marcu 2012 r. M. S. (dalej: X.Y.) prowadzący działalność gospodarczą w zakresie usług prawnych, działając na podstawie ustnego porozumienia, sporządził dla niego pisemną skargę do WSA w Gliwicach. W ramach umowy miał także udzielać skarżącemu dalszej pomocy w sprawie i informować o jej postępach na każdym etapie postępowania. Dodał także, że przez okres kilku miesięcy X.Y. zapewniał go, że sprawa jest w toku, a przedłużający się czas oczekiwania na rozprawę wynika z długich terminów sądowych. Skarżący podał nadto, że w styczniu 2013 r. kontakt z X.Y. został ostatecznie zerwany. W takiej sytuacji, w dniu 6 marca 2013 r. skarżący udał się do siedziby WSA w Gliwicach i dokonał przeglądu akt sprawy. Na tej podstawie stwierdził, że pierwotna skarga została przesłana bez jego podpisu, a w wykonaniu wezwania sądu do uzupełnienia braków formalnych pisma, X.Y. złożył skargę z podrobionym podpisem skarżącego oraz sporządził pismo przewodnie datowane na dzień 1 maja 2012 r., na którym również sfałszowano podpis skarżącego. Skarżący zapewnił, że o czynnościach tych nie wiedział, nie został poinformowany o brakach formalnych skargi, uzupełnionej skargi nie podpisywał i nie wiedział, że została ona złożona z podrobionymi podpisami. Dodatkowo podniósł, że X.Y. w pismach kierowanych do sądu podawał adres do doręczeń, którego nie ustalił ze skarżącym. Podkreślił, że podany w skardze adres nie jest mu znany, a z ustaleń skarżącego z X.Y. wynikało, że korespondencja w tej sprawie będzie kierowana na adres jego praktyki stomatologicznej w C. W ocenie skarżącego zachowanie X.Y. i jego bezczynność w sprawie miały wpływ na bieg sprawy sądowej, która zakończyła się oddaleniem skargi. Podniósł także, że wezwanie na rozprawę skierowano pod niewłaściwy adres, wobec czego nie mógł on uczestniczyć w rozprawie, popierać skargi i składać ewentualnych wniosków dowodowych. Jego zdaniem, uchybienie siedmiodniowemu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w takich okolicznościach nastąpiło bez jego winy, albowiem stał się on ofiarą nierzetelnego i przestępnego działania ze strony X.Y. 3. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. 3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że skarga o wznowienie postępowania sądowego nie zasługuje na uwzględnienie. Podał, że skarga o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 6 listopada 2012 r., I SA/Gl 427/12 została wniesiona w terminie przewidzianym w art. 277 p.p.s.a. Podał również, że skarżący, jako ustawowe podstawy wznowienia powołał art. 271 pkt 2 p.p.s.a oraz art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a., które WSA w Gliwicach wyjaśnił, jak również przedstawił charakter instytucji wznowienia postępowania sądowego. Oceniając zasadność przesłanki wznowienia postępowania sądowego na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. WSA w Gliwicach podał, że wznowienie postępowania na tej podstawie możliwe jest w przypadku łącznego zaistnienia trzech przesłanek, tj.: (1) naruszenie przepisów postępowania w sprawie, której wznowienia strona się domaga; (2) pozbawienie strony możności działania; (3) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa. Zdaniem WSA w Gliwicach w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z wymienionych przesłanek. W postępowaniu sądowym o sygn. I SA/Gl 427/12 korespondencja do skarżącego była kierowana na adres wskazany w skardze wniesionej do tego WSA w Gliwicach. Dwukrotnie przesyłka sądowa była odbierana i spotykała się z reakcją. Najpierw w dniu 25 kwietnia 2012 r. na skutek czego przesłano do sądu (jak się okazało z podrobionym podpisem skarżącego) skargę, i następnie w dniu 15 maja 2012 r. kiedy odebrano wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, na skutek czego w dniu 22 maja 2012 r. doszło do wpłacenia na rachunek WSA w Gliwicach kwoty 1.194 zł. Na ten sam adres wystosowano do skarżącego zawiadomienie o rozprawie, które dwukrotnie awizowano w dniach 1 i 9 października 2012 r., a następnie zwrócono nadawcy wobec jego niepodjęcia. W konsekwencji WSA w Gliwicach stwierdził, że dochowano wymogów związanych z doręczeniem korespondencji, wobec czego w postępowaniu w sprawie o sygn. I SA/Gl 427/12 nie doszło do naruszenia przepisów prawa w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie stwierdził również, by skarżący w postępowaniu tym był pozbawiony możności działania. Skarżący miał świadomość, że została zainicjowana sprawa sądowoadministracyjna, więc miał możliwość złożenia w każdym czasie dodatkowego pisma procesowego, względnie w inny sposób przejawić zainteresowanie sprawą. W ocenie WSA w Gliwicach jest niezrozumiałe, że skarżący nie zapoznał się ze skargą we własnej sprawie, co pozwoliłoby mu na ewentualne skorygowanie podanego w niej adresu do doręczeń, który według jego twierdzenia okazał się być mu w ogóle nieznanym. Za niewyjaśnioną uznał WSA w Gliwicach sytuację uiszczenia w dniu 22 maja 2012 r. kwoty 1.194 zł tytułem wpisu. Jego zdaniem trudno zrozumieć dlaczego bez wiedzy skarżącego, inna osoba miałaby z własnych środków wpłacać wskazaną kwotę na konto Sądu. Podkreślił również, że skarżący powołując się na brak możliwości działania, wnosząc skargę o wznowienie postępowania nie tylko powinien uprawdopodobnić ten zarzut, ale przede wszystkim wskazać konkretne przepisy prawa, wskutek naruszenia których została pozbawiona możności działania. Tymczasem, ani skarga i jej uzasadnienie, ani stanowisko skarżącego w toku postępowania przez WSA w Gliwicach nie zawiera wskazania konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zakończonym wyrokiem z dnia 6 listopada 2012 r. o sygn. I SA/Gl 427/12 nie przeprowadzano dowodu z dokumentów w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., tym bardziej dowodu ze skargi nadesłanej przy piśmie przewodnim z dnia 1 maja 2012 r. (co do których ustalono, że znajdujące się tam podpisy skarżącego zostały podrobione), a w konsekwencji nie oparł przedmiotowego wyroku na "dokumencie podrobionym lub przerobionym". 4. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 4.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Gliwicach do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata), który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował także wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: (1) art. 271 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie przez WSA w Gliwicach, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa, pomimo że skarżący został pozbawiony możliwości działania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem wydanym przez WSA w Gliwicach z dnia 6 listopada 2012 r., I SA/Gl 427/12; (2) art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez uznanie przez WSA w Gliwicach, że w sprawie nie doszło do wydania wyroku WSA w Gliwicach z dnia 6 listopada 2012 r., I SA/Gl 427/12 na podstawie dokumentu podrobionego lub przerobionego. 4.2. Dyrektor IS w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Skarżący zarzuca w sprawie naruszenie przepisów dotyczących dwóch przesłanek wznowienia postępowania sądowego, tj. art. 271 pkt 2 oraz art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a., nie wskazując jednocześnie naruszenia jakichkolwiek przepisów, stanowiących normy dopełnienia, tj. przepisów postępowania sądowoadministracyjnego albo przepisów Ordynacji podatkowej lub innych przpeisów postępowania. W pierwszej kolejności należy zatem ocenić prawidłowość tak sformułowanego zarzutu kasacyjnego. 5.2. Skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 173 § 1 p.p.s.a.). Opierając skargę kasacyjną na podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 lub (jak w rozpatrywanym przypadku) pkt 2 p.p.s.a., strona powinna wskazać przepisy, które naruszył wojewódzki sąd administracyjny, a takimi przepisami mogą być tylko te, które wojewódzki sąd administracyjny może zastawać w ramach wykonywania swojej funkcji, w konkretnym przypadku w ramach rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania, które zostało zakończone prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach. W takich sprawach sądy administracyjne stosują co do zasady przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem prawidłowo sformułowany zarzut kasacyjny winien wskazywać na naruszenie normy odniesienia (w rozpatrywanej sprawie podniesiono zarzut naruszenia art. 271 pkt 2 oraz art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) w związku z normami dopełnienia, tj. konkretnymi przepisami postępowania, które zostały naruszone w związku z zarzutami skarżącego – dotyczącymi pozbawienia możliwości działania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem wydanym przez WSA w Gliwicach z dnia 6 listopada 2012 r., I SA/Gl 427/12, a także wydania tegoż wyroku na podstawie dokumentu podrobionego lub przerobionego. Rozpatrując skargę o wznowienie postępowania, opartej na podstawach wznowienia z art. 271 pkt 2 oraz art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a., które zostało zakończone prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach, Sąd ten przywołał przepisy dotyczące stricte postępowania wznowieniowego, tj. art. 270, art. 280 § 1, art. 277 p.p.s.a., a także w związku z rozpatrywaniem zgłoszonych w skardze o wznowienie postępowania powołał przepisy art. 45, art. 46, art. 52, art. 57 § 1, art. 106 § 3, art. 107, art. 133 oraz art. 134 p.p.s.a. 5.3. Należy w związku z tym zwrócić uwagę, że część wstępna skargi kasacyjnej, w której powinny zostać zawarte zarzuty skargi kasacyjnej, została zbudowana wadliwie z naruszeniem art. 174 pkt 2 i art. 176 p.p.s.a. Wadliwość zgłoszonej podstawy kasacyjnej jest czasami możliwa do usunięcia w drodze rozumowania poprzez analizę argumentacji zawartej w uzasadnieniu środka odwoławczego, co nie narusza ani autonomii strony postępowania kasacyjnego do stanowienia o formie i treści zarzutów podnoszonych w postępowaniu kasacyjnym, ani związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej na mocy art. 183 § 1 p.p.s.a. Tym samym może być zrealizowany obowiązek, nałożony na Naczelny Sąd Administracyjny, a zawarty w art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., w myśl którego w procesie kontroli kasacyjnej należy odnieść się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwałę Pełnego Składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09; wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011 r., II FSK 776/10 i powołane tam orzecznictwo, a także wyrok NSA z dnia 26 lutego 2015 r., II FSK 77/13). W świetle art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia prawa musi być postawiony jednak wyraźnie, to znaczy należy wskazać konkretny przepis prawa i określić sposób jego naruszenia, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie powinien formułować za stronę zarzutów skargi kasacyjnej, bowiem Sąd nie jest nie tylko zobowiązany, ale wręcz nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny (por. np. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r., II FSK 861/10 i cytowane tam orzecznictwo). Jeżeli więc te zarzuty będą źle postawione, w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., lub wbrew wymogowi z art. 176 p.p.s.a. nie będą zawierały uzasadnienia, to Naczelny Sąd Administracyjny będzie zobligowany skargę kasacyjną oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. (zob. np. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., II FSK 967/11). Powyższa wadliwość skargi kasacyjnej (niewskazanie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi lub innych przepisów dotyczących podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów pozbawienia możliwości działania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem wydanym przez WSA w Gliwicach z dnia 6 listopada 2012 r., I SA/Gl 427/12, a także wydanie tegoż wyroku na podstawie dokumentu podrobionego lub przerobionego), które w związku z powołanymi zarzutami – w ocenie skarżącego – naruszył WSA w Gliwicach, nie jest możliwa do zniwelowania w drodze analizy uzasadnienia sformułowanych zarzutów, bowiem nie zawarto w nim jakiegokolwiek odniesienia do przepisów, które ewentualnie zostały naruszone w związku z podniesionymi w skardze kasacyjnej zarzutami naruszenia art. 271 pkt 2 oraz art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W szczególności skarżący nie powołał, jako naruszonych, przepisów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (tj. art. 45, art. 46, art. 52, art. 57 § 1, art. 106 § 3, art. 107, art. 133 oraz art. 134 p.p.s.a.), które były w nim przywołane w związku z rozpatrywaniem zgłoszonych w skardze o wznowienie postępowania zarzutów naruszenia art. 271 pkt 2 oraz art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. 5.4. Reasumując, podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się chybione. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.