VII SA/Wa 661/15

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Sędzia WSA Ewa Machlejd, , Protokolant ref. Piotr Czyżewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi P. P., B. R., A. K. i A. B. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] stycznia 2015 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżących P. P., B. R., A. K. i A. B. kwotę po 440 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., znak [...] Prezes Lotnictwa Cywilnego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r, poz. 267 ze zm.), w związku z art. 205a ust. 1 i art. 205b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1393 ze zm.), w związku z art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 14 rozporządzenia WE nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/WE (Dz. Urz. UE L 46 z 17.2.2004), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy opatrzonego datą [...] marca 2014 r., wniesionego przez stronę - przewoźnika lotniczego [...] S.A. Oddział w [...], odnośnie decyzji Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego: nr [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] i [...] z [...] marca 2014 roku oraz nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. wydanych w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego [...] S.A. postanowień rozporządzenia, wyznaczenia terminu usunięcia naruszeń oraz nałożenia na przewoźnika lotniczego kary pieniężnej, w związku z opóźnieniem lotu o numerze [...] na trasie [...] - [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. – uchylił w całości: decyzję Nr [...] z dnia [...] marca 2014 r., wydaną w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego [...] S.A. postanowień rozporządzenia, poprzez zaniedbanie: obowiązku wypłaty na rzecz P. P. zryczałtowanego odszkodowania w wysokości 400 Euro, obowiązku wręczenia P. P. informacji o prawach pasażera, oraz w przedmiocie ustalenia terminu usunięcia ww. nieprawidłowości w ciągu 14 dni od uprawomocnienia się decyzji i nałożenia na ww. przewoźnika lotniczego kary w łącznej wysokości 2700 zł (słownie: dwa tysiące siedemset złotych), decyzję Nr [...] i Nr [...] z dnia [...] marca 2014 r., wydaną w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego [...] S.A. postanowień rozporządzenia, poprzez zaniedbanie: obowiązku wypłaty na rzecz A. K. zryczałtowanego odszkodowania w wysokości 400 Euro, obowiązku wypłaty na rzecz A. B. zryczałtowanego odszkodowania w wysokości 400 Euro, obowiązku wręczenia A. K. informacji o prawach pasażera, obowiązku wręczenia A. B. informacji o prawach pasażera, oraz w przedmiocie ustalenia terminu usunięcia ww. nieprawidłowości w ciągu 14 dni od uprawomocnienia się decyzji i nałożenia na ww. przewoźnika lotniczego kary w łącznej wysokości 2700 zł (słownie: dwa tysiące siedemset złotych), decyzję Nr [...] z dnia [...] marca 2014 r., wydaną w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego [...] S.A. postanowień rozporządzenia, poprzez zaniedbanie: obowiązku wypłaty na rzecz B. R. zryczałtowanego odszkodowania w wysokości 400 Euro, obowiązku wręczenia B. R. informacji o prawach pasażera oraz w przedmiocie ustalenia terminu usunięcia ww. nieprawidłowości w ciągu 14 dni od uprawomocnienia się decyzji i nałożenia na ww. przewoźnika lotniczego kary w łącznej wysokości 2700 zł (słownie: dwa tysiące siedemset złotych) i w tym zakresie umorzył postępowanie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na dotychczasowy przebieg postępowania w wyniku którego ustalono, że ww. pasażerowie mieli w dniu [...] czerwca 2014 r. odbyć podróż na trasie [...] - [...] lotem o oznaczeniu kodowym [...]. Przedmiotowe połączenie stanowiło pierwszy etap podróży pasażera na całkowitej trasie [...] - [...] - [...]. Rejs [...] został opóźniony. Jak wynika ze skarg, po utracie możliwości skorzystania z dalszych połączeń podróżnym zaoferowano lot alternatywny na trasie [...] - [...] - [...]. Pasażerowie zaakceptowali tę propozycję. Ostatecznie do miejsca docelowego pasażerowie przybyli ze startą czasu wynoszącą około pięć godzin. Ustalono również, że w trakcie oczekiwania na opóźnione połączenie ww. podróżnym zagwarantowano pomoc, o której mowa w art. 9 rozporządzenia - zapewniono bon na posiłek. Pomimo prawidłowego wezwania przewoźnik lotniczy nie złożył w sprawie wyjaśnień. W świetle opisanych powyżej ustaleń zapadły decyzje nr [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. oraz nr [...] i [...] z [...] marca 2014 r., w których Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego [...]. postanowień rozporządzenia poprzez zaniechanie wypłaty na rzecz ww. podróżnych odszkodowania oraz wręczenia informacji o prawach pasażera, ustalił termin usunięcia ww. naruszeń oraz nałożył na przewoźnika lotniczego karę pieniężną. Swoje rozstrzygnięcie w kwestii obowiązku wypłaty na rzecz B. R., A. K., A. B. i P. P. stosownego odszkodowania Prezes Urzędu uzasadnił w oparciu o wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07, w którym stwierdzono, iż art. 5, 6 i 7 rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że do celów stosowania prawa do odszkodowania pasażerów opóźnionych lotów należy traktować jak pasażerów lotów odwołanych tzn., że mogą powoływać się na prawo do odszkodowania jeżeli w wyniku opóźnienia lotu poniosą stratę czasu wynoszącą co najmniej trzy godziny, jak również w oparciu o art. 205b ust. 5 ustawy Prawo lotnicze, zgodnie z którym ciężar udowodnienia, że uprawnienia przysługujące pasażerowi na podstawie przepisów rozporządzenia nie zostały naruszone obciąża przewoźnika lotniczego oraz brakiem złożenia w sprawie pisemnych wyjaśnień przez przewoźnika lotniczego. Stwierdzając naruszenie art. 14 rozporządzenia Prezes Urzędu również powołał się na treść art. 205b ust. 5 ustawy Prawo lotnicze oraz brak wyjaśnień przewoźnika. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego [...]. art. 7 i 14 rozporządzenia oraz nałożył na ww. przewoźnika karę pieniężną w łącznej kwocie 8 100 zł. Jednocześnie Prezes Urzędu nie stwierdził naruszenia art. 8 i art. 9 rozporządzenia. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Urzędu zwrócił się przewoźnik lotniczy. We wniosku opatrzonym datą [...] marca 2014 r., którego braki formalne uzupełniono pismem z dnia [...] maja 2014 r. przewoźnik lotniczy podniósł, iż przewoźnikiem obsługującym rejs [...] z [...] czerwca 2013 r., był przewoźnik [...], o czym przewoźnik informował Prezesa Urzędu za pośrednictwem wiadomości e-mail. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes Urzędu uznał, że przewoźnikiem obsługującym w niniejszej sprawie jest przewoźnik [...]. Lot [...] wykonywany był za pośrednictwem samolotu [...] o znakach [...] (dowód: wiadomość e-mail z [...] listopada 2014 r,. od M. O., wiadomość z [...] listopada 2014 r., od B. B.), który z kolei był operowany przez przewoźnika [...] ([...]). Z urzędu Prezesowi Urzędu wiadome jest, iż przewoźnik [...] wykonuje około 1/3 lotów przewoźnika [...] oznaczonych kodem [...]. Poza tym, jak wynika z dokumentów zebranych do sprawy [...] m.in. rezerwacji pasażerów obejmującej lot [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., na trasie [...] - [...], przewoźnikiem obsługującym ww. rejs był przewoźnik [...]. Ponadto, jak wynika z informacji dostępnych na portalu flightstats.com prowadzonego przez [...] z siedzibą w [...],[...] lot [...] był wykonywany przez przewoźnika [...]. Prezes Urzędu dał wiarę wyjaśnieniom przewoźnika z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślając, że przewoźnik lotniczy na etapie składania wyjaśnień w sprawie do akt nie przedłożył żadnych dokumentów, co następnie rzutowało na treść rozstrzygnięcia z dnia [...] marca 2014 r. Dodatkowo organ zauważył, iż zgodnie z art. 3 ust. 5 rozporządzenia niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do każdego obsługującego przewoźnika lotniczego, który świadczy usługi transportowe na rzecz pasażerów. Jak wynika to z treści art. 2 lit. b rozporządzenia obsługujący przewoźnik oznacza przewoźnika lotniczego, wykonującego lub zamierzającego wykonać lot w imieniu innej osoby mającej umowę z tym pasażerem. Z kolei w myśl art. 6 rozporządzenia w przypadku opóźnienia lotu odpowiedzialnym wobec pasażerów jest przewoźnik obsługujący. Z uwagi na powyższe rozważenia należy stwierdzić, iż do przewoźnika lotniczego [...] nie będą miały zastosowania przepisy rozporządzenia. Prezes Urzędu jest organem właściwym wyłącznie do orzekania w kwestii naruszenia bądź braku naruszenia przez przewoźników lotniczych postanowień rozporządzenia. Orzekanie w sprawie roszczeń dotyczących niemajątkowych środków ochrony praw przysługujących pasażerom (np. przeprosiny, przyznanie stosownego zadośćuczynienia pieniężnego), jak również roszczeń o naprawienie szkody powstałej w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania przez przewoźnika lotniczego umowy przewozu (np. roszczenia związane z uszkodzeniem lub zgubieniem przez przewoźnika bagażu, kosztów dodatkowej podróży, jak również koszty związane z zorganizowaniem na własną rękę noclegu itp.), nie mieści się w kompetencjach przyznanych Prezesowi Urzędu na mocy postanowień ustawy Prawo lotnicze. Odpowiedzialność z ww. tytułu nałożona jest na przewoźników lotniczych na mocy postanowień Kodeksu cywilnego, a także Konwencji o ujednolicaniu niektórych prawideł, dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego, sporządzonej w Montrealu dnia 28 maja 1999 roku (Dz. U. z 2007 r., Nr 37, poz. 325). Pasażerowie mogą dochodzić roszczeń z tego tytułu na drodze sądowej, przed sądami powszechnymi, z powództwa cywilnego. Właściwość sądów określa art. 33 ust. 1 Konwencji. Ponadto, wydana w niniejszej sprawie decyzja nie wyklucza możliwości złożenia przez pasażerów skargi na przewoźnika obsługującego lot z dnia [...] czerwca 2013 r. na trasie [...] - [...]. Podsumowując organ wskazał, że w związku z faktem, iż postępowanie stało się bezprzedmiotowe w stosunku do przewoźnika lotniczego [...] winno ono być umorzone. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego jak podkreśla się w doktrynie prawa, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z kilku różnych przyczyn, w szczególności może to być m.in. brak podstawy prawnej do merytorycznego załatwienia sprawy, który oznacza, że organ administracji publicznej nie dysponuje podstawą prawną do działania w formach władczych rozstrzygnięć w danej sprawie. W wyroku z dnia 25 stycznia 1990 r., II SA 1240/89 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził - jeżeli żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji, postępowanie administracyjne wszczęte takim żądaniem, jako bezprzedmiotowe powinno ulec umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., bez względu na przyczyny, z powodu których strona wystąpiła z odnośnym. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie wnieśli P. P., B. R., A. K., A. B. reprezentowani przez radcę prawnego T. B. Zarzucili zaskarżonej decyzji: naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 7 i 77 k.p.a. - poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a w rezultacie niezgodne z rzeczywistością i sprzeczne z materiałem dowodowym ustalenie, że [...] nie był przewoźnikiem obsługującym lot [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wniosek taki nie wynika; art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie dowodu z potwierdzeń rezerwacji lotu przedłożonych przez P. P. i B. R., wskazujących, że przewoźnikiem obsługującym lot [...] był [...] S.A. a nie [...]; art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez niezasadne przyjęcie, że przewoźnikiem odpowiedzialnym w niniejszej sprawie jest [...], mimo że z postępowania reklamacyjnego zainicjowanego przez P. P. i A. K. w zakresie zagubieniu bagażu przez przewoźnika, zakończonego uznaniem reklamacji przez [...] S.A. w trakcie lotu [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., wynikało, że [...] S.A. uznał swoją odpowiedzialność, przez co w konsekwencji [...] S.A. powinien ponosić także odpowiedzialność za opóźnienie lotu; art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w treści uzasadnienia decyzji dlaczego odmówił wiarygodności mocy dowodowej rezerwacjom skarżących - P. P. i B. R., jak również poprzez brak odniesienia się do postępowania reklamacyjnego, opisanego w pkt 2 powyżej; art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie i uchylenie zaskarżonej decyzji, wskutek niezasadnego uznania, że brak jest podstaw do odpowiedzialności przewoźnika [...] S.A. oraz poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania pierwszoinstancyjnego, w sytuacji gdy postępowanie w niniejszej sprawie nie stało się bezprzedmiotowe; art. 205 b ust. 1 pkt 1 w związku z art. 205 ust. 5 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze i uznanie, że [...] S.A. nie ponosi odpowiedzialności w niniejszej sprawie, mimo że przewoźnik ten nie uwolnił się od ustalenia odpowiedzialności poprzez wykazanie, że przysługujące skarżącym na mocy rozporządzenia WE nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. - dalej rozporządzenia, uprawnienia nie zostały naruszone. Wskazali ponadto na naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 7 ust. 1 lit b w związku z art. 6 rozporządzenia, mimo że w rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do ustalenia odpowiedzialności przewoźnika - [...] S.A. z tytułu opóźnienia lotu i wypłaty skarżącym odszkodowania w wysokości 400 EUR; art. 14 w związku z art. 6 rozporządzenia, mimo że w rozpatrywanej sprawie przewoźnik nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku i nie poinformował skarżących o przysługujących im prawach z tytułu opóźnienia lotu. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy Prezesowi Urzędu Lotnictwa Cywilnego do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie na rzecz skarżących od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzuty skargi poparte zostały obszernym uzasadnieniem. Obecny na rozprawie pełnomocnik skarżących r. pr. T. B. podtrzymał zarzuty i żądane skargi. Wskazał ponadto, że skarżący wnieśli do Prezesa Urzędu skargę na [...], która od lutego 2015 r., nie została przez organ rozpoznana, co świadczy o tym, że organ nie jest pewny własnych ustaleń co do podmiotu, który był przewoźnikiem niniejszego lotu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentacje. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Rzeczą Sądu, w niniejszym postępowaniu, było stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), dokonanie kontroli zaskarżonego i poprzedzającego go aktu pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego orzeczenia (decyzji bądź postanowienia) następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga jest zasadna. Kluczowy dla jej uwzględnienia był słusznie sformułowany zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. nie określa przesłanek umorzenia postępowania, wobec czego należy ich poszukiwać w treści art. 105 k.p.a. Ten zaś kładzie akcent na bezprzedmiotowość, czyli brak przedmiotu postępowania administracyjnego. Przedmiotem postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Skoro zatem art. 105 § 1 k.p.a. przewiduje umorzenie postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe, to przyjąć należy, że postępowanie może się toczyć jedynie w sytuacji, kiedy ma ono swój przedmiot. Słusznie wskazuje organ w uzasadnieniu skarżonej decyzji, że ze stanem bezprzedmiotowości postępowania mamy do czynienia w sytuacji, gdy brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawą co do istoty. Wbrew stanowisku organu, niniejsze postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe. Oceniając, że żądanie pasażerów nie mogło być skutecznie dochodzone od objętego skargą przewoźnika, organ nie miał podstaw do formalnego orzeczenia, którym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. umorzył postępowanie w pierwszej instancji. Skoro skargi pochodziły od pasażerów, podmiotów posiadającego przymiot strony, to doszło do wszczęcia postępowania, a wobec tego obowiązkiem organu było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę, co do istoty - przesądzającej o zasadności lub braku podstaw do uwzględnienia skarg pasażerów. Rozpoznając sprawę ponownie organ będzie miał na uwadze powyższe wskazanie Sądu, a ponadto wnikliwie rozważy stanowisko skarżących i ich wnioski dowodowe na okoliczność prawidłowego ustalenia przewoźnika przedmiotowego w sprawie lotu. Sąd w niniejszym postępowaniu nie ma środków, którymi mógłby zdyscyplinować organ do rozpoznania skargi pasażerów w innej sprawie a wobec tego, że skarżący są profesjonalnie reprezentowani odstępuje od wskazania środków procesowych związanych z bezczynnością czy przewlekłym prowadzeniem postępowania przez organ administracji. Kierując się powyższą argumentacją Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit c, w trybie art. 200 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).