VIII U 2309/23

<p>Sygnatura akt VIII U 2309/23</p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Decyzją z 3 listopada 2023 roku, znak <span class="anon-block"> (...)</span>, Zakład Ubezpieczeń Społecznych <span class="anon-block">(...)</span> Oddział w <span class="anon-block">Ł.</span>, na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 1-7 ustawy z dnia 31 lipca 2019 roku o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2023 r. poz. 156) stwierdził, że <span class="anon-block">S. C.</span> (reprezentowany w postępowaniu przed organem ZUS przez <span class="anon-block">T. J.</span>) pobrał nienależnie świadczenie za okres od 1 kwietnia 2023 roku do 31 października 2023 roku w łącznej kwocie 3500,00 zł z tytułu świadczenia uzupełniającego. Zakład zobowiązał ubezpieczonego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 kwietnia 2023 roku do 31 października 2023 roku w łącznej kwocie 3500,00 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych za okres od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia, tj. od 1 maja 2023 roku do dnia wydania decyzji w kwocie 107,60 zł.</p> <p> <em> <!-- -->[decyzja k. 81-81v. akt emerytalnych ZUS]</em> </p> <p>Odwołanie od powyższej decyzji wniosła <span class="anon-block">T. J.</span>. W treści odwołania wskazała, że ubezpieczony nie zgadza się z decyzją ZUS dotyczącą zobowiązania go do zwrotu kwoty 3500,00 zł, a tym bardziej do zwrotu odsetek.</p> <p> <em> <!-- -->[odwołanie k. 3]</em> </p> <p>W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o odrzucenie odwołania lub jego zwrot z uwagi na jego podpisanie przez osobę, która nie przedłożyła pełnomocnictwa do reprezentowania świadczeniobiorcy w postępowaniu sądowym ani nie wskazała okoliczności, z których wynika, że może być jego pełnomocnikiem w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 87)">art. 87 k.p.c.</a> W przypadku nie uwzględnienia ww. wniosku, organ ZUS wniósł o oddalenie odwołania.</p> <p> <em> <!-- -->[odpowiedź na odwołanie k. 4-4v.]</em> </p> <p>Zarządzeniem Przewodniczącego z 19 grudnia 2023 roku ubezpieczony <span class="anon-block">S. C.</span> został wezwany do podpisania odwołania ewentualnie do złożenia pełnomocnictwa dla <span class="anon-block">T. J.</span>, która podpisała odwołanie z zaznaczeniem kim ta osoba jest w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 87)">art. 87 k.p.c.</a> w terminie 7 od daty doręczenia wezwania pod rygorem zwrotu odwołania.</p> <p> <em> <!-- -->[zarządzenie k. 1, wezwanie k. 6]</em> </p> <p>W dniu 5 stycznia 2024 roku ubezpieczony uzupełnił powyższy brak formalny odwołania poprzez przedłożenie odwołania podpisanego przez ubezpieczonego własnoręcznym podpisem.</p> <p> <em> <!-- -->[uzupełnienie braków formalnych k. 12-13]</em> </p> <p>Na rozprawie z 22 stycznia 2024 roku, wnioskodawca poparł odwołanie, podtrzymując je w zakresie żądania od ZUS odsetek. <span class="underline"> <!-- -->Ubezpieczony nie kwestionował obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a jedynie obowiązek zapłaty odsetek od nienależnie pobranego świadczenia i wniósł o rozłożenie należności na raty</span>.</p> <p>Pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania, oświadczając, że najpierw wnioskodawca dostał świadczenie uzupełniające, a następnie, składając wniosek o emeryturę nie zaznaczył w tym wniosku, że dostaje świadczenie uzupełniające. Pełnomocnik ZUS wskazał także, że wcześniej wnioskodawca pobierał rentę.</p> <p> <em> <!-- -->[protokół rozprawy z dnia 22 stycznia 2023 r. e-<span class="anon-block">protokół (...)</span>:00:16 , płyta CD k. 17]</em> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:</strong> </p> <p>Decyzją z 25 listopada 2021 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych <span class="anon-block">(...)</span> Oddział w <span class="anon-block">Ł.</span> przyznał <span class="anon-block">S. C.</span> świadczenie uzupełniające od 1 stycznia 2022 roku w kwocie 500 zł miesięcznie. W decyzji organ wskazał, że 1 stycznia 2022 roku ubezpieczony nie pobierał żadnego świadczenia pieniężnego finansowanego ze środków publicznych, więc ZUS przyznał świadczenie uzupełniające w maksymalnej kwocie 500 zł.</p> <p> <em> <!-- -->[decyzja k. 25 akt ZUS o świadczenie uzupełniające]</em> </p> <p>W dniu 4 kwietnia 2023 roku ubezpieczony złożył wniosek o emeryturę. We wniosku tym ubezpieczony zaznaczył, że pobiera świadczenie w postaci zasiłku opiekuńczego oraz, że pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Wnioskodawca nie wskazał we wniosku, iż pobiera świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.</p> <p> <em> <!-- -->[wniosek k. 2-4v. akt emerytalnych ZUS]</em> </p> <p>Decyzją zaliczkową z 9 maja 2023 roku ZUS <span class="anon-block">(...)</span> Oddział w <span class="anon-block">Ł.</span> po rozpatrzeniu ww. wniosku przyznał ubezpieczonemu emeryturę od 1 kwietnia 2023 roku, tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.</p> <p> <em> <!-- -->[decyzja zaliczkowa k. 60-62 akt emerytalnych ZUS]</em> </p> <p>Decyzją ostateczną z 18 października 2023 roku ww. organu ZUS wydaną po korekcie wysokości składek na koncie, wnioskodawcy przyznano emeryturę w wysokości 2184,23 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie 294,39 zł.</p> <p> <em> <!-- -->[decyzja ostateczna k. 76-78 akt emerytalnych ZUS]</em> </p> <p>Decyzją z 3 listopada 2023 roku, znak <span class="anon-block"> (...)</span>, Zakład Ubezpieczeń Społecznych <span class="anon-block">(...)</span> Oddział w <span class="anon-block">Ł.</span>, na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 1-7 ustawy z dnia 31 lipca 2019 roku o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2023 r. poz. 156) stwierdził, że <span class="anon-block">S. C.</span> pobrał nienależnie świadczenie za okres od 1 kwietnia 2023 roku do 31 października 2023 roku w łącznej kwocie 3500,00 zł z tytułu świadczenia uzupełniającego. Zakład zobowiązał ubezpieczonego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 kwietnia 2023 roku do 31 października 2023 roku w łącznej kwocie 3500,00 zł oraz <span class="underline"> <!-- -->odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych za okres od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia, tj. od 1 maja 2023 roku do dnia wydania decyzji w kwocie 107,60 zł</span>.</p> <p> <em> <!-- -->[decyzja k. 81-81v. akt emerytalnych ZUS]</em> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył co następuje: </strong> </p> <p>W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego odwołanie częściowo zasługiwało na uwzględnienie i skutkowało zmianą zaskarżonej decyzji w ten tylko sposób, że Sąd zwolnił ubezpieczonego z obowiązku zapłaty odsetek od nienależnie pobranego świadczenia.</p> <p>Ostatecznie bowiem, przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie czy po stronie skarżącego <span class="anon-block">S. C.</span> istnieje obowiązek zwrotu odsetek od nienależnie pobranego świadczenia uzupełniającego za okres od 1 kwietnia 2023 roku do 31 października 2023 roku.</p> <p>W tym zakresie, odwołanie znajdowało swe uzasadnienie i skutkowało zmianą zaskarżonej decyzji w sposób wskazany w punkcie 1 sentencji wyroku. Sąd wziął bowiem pod uwagę fakt posiadania przez organ rentowy informacji o pobieraniu przez ubezpieczonego renty wraz ze świadczeniem uzupełniającym.</p> <p>Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 roku o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (tekst. jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 156), świadczenie uzupełniające przysługuje osobom, które ukończyły 18 lat i których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji albo orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej egzystencji.</p> <p>Zgodnie zaś z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 68 ust. 2)">ust. 2</a> powyższego artykułu, świadczenie uzupełniające przysługuje osobom uprawnionym, które nie posiadają prawa do świadczeń pieniężnych finansowanych ze środków publicznych albo suma tych świadczeń o charakterze innym niż jednorazowe, wraz z kwotą wypłacaną przez zagraniczne instytucje właściwe do spraw emerytalno-rentowych, z wyłączeniem renty rodzinnej przyznanej w okolicznościach, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 68;art. 68 ust. 1;art. 68 ust. 1 pkt. 3)">art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 i 1429), zasiłku pielęgnacyjnego, dodatku energetycznego, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970540348" title="Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne - Dz. U. z 1997 r. Nr 54, poz. 348 (art. 5 c)">art. 5c ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku - Prawo energetyczne</a> (Dz. U. z 2022 r. poz. 1385, z późn. zm.), dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 roku o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 759), świadczenia ratowniczego z tytułu wysługi lat w ochotniczej straży pożarnej, o którym mowa w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 roku o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 194 i 658), dodatku węglowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 roku o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141, 295 i 1234), dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, o którym mowa w art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 września 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967, z późn. zm.), dodatku elektrycznego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku oraz w 2024 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 269, 295 i 1234), świadczenia wspierającego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429), oraz innych dodatków i świadczeń wypłacanych wraz z tymi świadczeniami na podstawie odrębnych przepisów przed dokonaniem odliczeń, potrąceń i zmniejszeń, nie przekracza (od 1 marca 2023 roku) kwoty 2157,80 zł miesięcznie.</p> <p>Jak zaś stanowi art. 4 ust. 1 powyższej ustawy świadczenie uzupełniające przysługuje osobie uprawnionej w wysokości nie wyższej niż 500 zł miesięcznie, przy czym łączna kwota świadczenia uzupełniającego i świadczeń, o których mowa w art. 2 ust. 2, nie może przekroczyć 2157,80 zł miesięcznie.</p> <p>Z kolei zgodnie z art. 8 ust.1 ustawy o świadczeniu uzupełniającym, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie uzupełniające, jest obowiązana do jego zwrotu.</p> <p>Ustęp 2 powyższego artykułu definiuje, że za nienależnie pobrane świadczenie uzupełniające uważa się świadczenie:</p> <p> <strong> <!-- -->1)</strong> wypłacone mimo ustania okoliczności będących podstawą jego przyznania, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;</p> <p>2) <span class="underline"> <!-- -->wypłacone mimo zmiany okoliczności będących podstawą do ustalenia jego wysokości, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o okolicznościach mających wpływ na zmianę wysokości świadczenia</span>;</p> <p> <strong> <!-- -->3</strong>) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie;</p> <p>4) przyznane na podstawie decyzji, której nieważność następnie stwierdzono, albo przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania, i osobie odmówiono prawa do świadczenia;</p> <p> <strong> <!-- -->5)</strong> wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie, z przyczyn niezależnych od organu właściwego.</p> <p>Z kolei zgodnie z ustępem 3, od kwot nienależnie pobranego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ust. 2 pkt <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- -->1</span> </strong> <span class="underline"> <!-- -->, </span> <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- -->3</span> </strong> <span class="underline"> <!-- --> i </span> <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- -->5</span> </strong>, są naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.</p> <p>Organowi nie przysługują więc odsetki w przypadku zmiany okoliczności będących podstawą do ustalenia jej wysokości – co więcej zmiany okoliczności, o której organ winien wiedzieć, gdyż wynikała ona z decyzji wydanej przez ten sam organ, posiadanych przez organ dokumentów, a także danych zawartych w systemie teleinformatycznym organu.</p> <p>Należy mieć na uwadze, że zgodnie z mającym zastosowanie w postępowaniu przed organem ZUS <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 220;art. 220 § 1)">art. 220 § 1 k.p.a.</a>, organ administracji publicznej nie może żądać zaświadczenia ani oświadczenia na potwierdzenie faktów lub stanu prawnego, jeżeli m.in. znane są one organowi z urzędu czy możliwe są do ustalenia przez organ na podstawie posiadanych przez niego ewidencji, rejestrów lub innych danych.</p> <p>Jak trafnie zauważa się w orzecznictwie i literaturze: wprawdzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 220;art. 220 § 1;art. 220 § 1 pkt. 2)">art. 220 § 1 pkt 2 k.p.a.</a> jest umieszczony w dziale VII dotyczącym wydawania zaświadczeń, jednakże nie jest on skierowany wyłącznie do organów administracji publicznej prowadzących postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia.</p> <p> <em> <!-- -->[tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 października 2017 roku, <span class="anon-block">(...)</span> OSK 590/17, LEX nr 2387345]</em> </p> <p>Organ ZUS powinien mieć zatem świadomość, że ubezpieczony pobiera świadczenie uzupełniające, pomimo że nie wskazał tego we wniosku. Informacja o tym musiała bowiem znajdować się w systemie teleinformatycznym ZUS. Co więcej, świadczenie uzupełniające było wypłacane przez ten sam organ ZUS (<span class="anon-block">(...)</span> Oddział w <span class="anon-block">Ł.</span>), który wydał decyzję zaliczkową o przyznaniu odwołującemu emerytury, a następnie decyzję ostateczną w tym przedmiocie.</p> <p>Na mocy punktu 2. sentencji wyroku, sąd przekazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych <span class="anon-block">(...)</span> Oddziałowi w <span class="anon-block">Ł.</span> wniosek <span class="anon-block">S. C.</span> o rozłożenie na raty należności z tytułu zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń, celem wydania decyzji z uwagi na czasową niedopuszczalność drogi sądowej, albowiem organ rentowy w tym zakresie nie zajął żadnego stanowiska. Należy zauważyć, że tak sprecyzowane roszczenie, jak w przedmiotowej sprawie nie było przedmiotem rozpoznania organu rentowego. Zgodnie z dyspozycją <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 476;art. 476 § 2)">art. 476 § 2 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 2)">art. 2 k.p.c.</a> przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących ubezpieczenia społecznego i kategorii spraw wymienionych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (pkt. 1;pkt. 2;pkt. 3;pkt. 4;pkt. 5;§ 2;art. 476)">punktach 1-5 § 2 art. 476 k.p.c.</a> </p> <p>Na obecnym etapie postępowania, wobec braku decyzji organu rentowego w zakresie roszczenia wnioskodawcy, zachodzi czasowa niedopuszczalność drogi sądowej, a właściwym do rozpoznania roszczeń pozostaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, od decyzji którego będzie przysługiwać skarżącej prawo wniesienia odwołania do Sądu zgodnie z powołanymi przepisami.</p> <p>Z uwagi na powyższe tj. na czasową niedopuszczalność drogi sądowej Sąd, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 464;art. 464 § 1)">art. 464 § 1 k.p.c.</a> orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku.</p> <p>Z uwagi na przedstawione na rozprawie z 22 stycznia 2024 roku końcowe stanowisko odwołującego, zgodnie z którym nie kwestionował on obowiązku zwrotu niezasadnie wypłaconego mu świadczenia, Sąd umorzył postępowanie w pozostałym zakresie, o czym orzekł w punkcie 3 sentencji wyroku.</p> </div>