I OSK 1452/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Anna Lech (spr.) del. Ewa Dzbeńska Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 kwietnia 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 906/06 w sprawie ze skargi I. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 906/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę I. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...]sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w U. decyzją z dnia [...] listopada 1964 r., nr [...], na podstawie art. 1 i art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59 r. poz. 318) w brzmieniu nadanym dekretem z dnia 28 września 1949 r. (Dz. U Nr 53, poz. 404) oraz art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), orzekło o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w miejscowości T. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2006 r., Nr [...], na podstawie art. 17 § 1 i art. 157 w związku z art. 28 k.p.a., odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wskazanej wyżej decyzji, uznając, że I. C. nie wykazał, iż jest stroną w rozumieniu art. 28 K.p.a., to jest, że legitymuje się interesem prawnym uprawniającym do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności wskazanej wyżej decyzji. Pismem z dnia [...] lipca 2006 r. I. C. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na jego następstwo prawne po dziadkach – W. i S. K., którzy przed wojną byli właścicielami majątku ziemskiego T. o powierzchni ok. [...] ha, przejętego na Skarb Państwa na mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w U. z dnia [...]listopada 1964 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2006 r. Organ wskazał, że decyzja z dnia [...] listopada 1964 r. nie zawiera w swej treści szczegółowego określenia przejmowanych gruntów, ani wskazania ich właścicieli. Ogranicza się do stwierdzenia, że przejęto wszystkie grunty na terenie wsi T., to jest nieruchomości rolne i leśne o powierzchni [...] ha, którymi właściciele nie władali z powodu przesiedlenia na Ziemie Zachodnie, repatriacji do ZSRR lub na skutek opuszczenia gospodarstw w związku z akcją przesiedleńczą. Orzeczenie to nie zawiera wykazu osób wysiedlonych, po których przejęto nieruchomości. Organ orzekający w sprawie stwierdził też, że oprócz powyższej decyzji nie odnalazł żadnych innych dokumentów archiwalnych dotyczących tego aktu. W związku z tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie uznało, że zebrana w sprawie dokumentacja nie daje podstaw do uznania, że I. C. posiada przymiot strony uprawniający do skutecznego wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1964 r. Nie ma bowiem dokumentacji świadczącej jakim tytułem legitymowali się poprzednicy prawni wnioskodawcy do nieruchomości objętych tą decyzją i dowodów świadczących, jakie nieruchomości zostały przejęte tą decyzją na rzecz Skarbu Państwa. Organ wskazał także, iż skoro wnioskodawca nie dysponuje stosownymi dokumentami, to potwierdzenie, że jego poprzednicy prawni byli właścicielami konkretnych nieruchomości w T. powinno nastąpić jedynie w postępowaniu sądowym w trybie art. 189 K.p.c. Zdaniem Kolegium, dopóki brak jest orzeczenia sądowego, wydanego w postępowaniu o ustalenie istnienia prawa, nie można przyjąć, że poprzednicy prawni I. C. legitymowali się prawem własności nieruchomości w T. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] sierpnia 2006 r. I. C. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, jako podstawę swych żądań wskazując następstwo prawne po W. i S. K.. Wskazał także, iż przedłożył do akt sprawy pisemne oświadczenia osób, które stwierdziły, że właścicielami majątku ziemskiego T. byli W. i S. K., a nie sposób "zmusić" tych osób, by posiadały wiedzę o podstawach władania tym majątkiem, w tym dokładnym oznaczeniu gruntów. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2000 r., sygn. akt V SA 618/99, skarżący podniósł, że interes prawny strony może wynikać z "całokształtu okoliczności w zaistniałej sprawie". Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 906/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę I. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] sierpnia 2006 r., wskazując, że pogląd organu zaprezentowany w zaskarżonej decyzji zasługuje na akceptację. Sąd wskazał, że stwierdzenie przez organ orzekający, że w decyzji z dnia [...] listopada 1964 r. nie wskazano poprzednich właścicieli gruntów, w świetle przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego oraz dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR oraz w świetle przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 416), może oznaczać, że byłaby ona dotknięta wadą, gdyż przepisy te nie pozwalały na globalne przejmowanie gruntów położonych na terenie określonej wsi przez wymienienie tylko łącznej powierzchni i bez przypisania określonych nieruchomości poszczególnym właścicielom wymienionym w decyzji. Jednakże z tej wadliwości wbrew twierdzeniom skargi, nie można wyciągnąć wniosku, o przysługiwaniu prawa strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w U. z dnia [...] listopada 1964 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że nie budzi w niniejszej sprawie wątpliwości, iż następstwo prawne po S. i W. K., wynika z przedłożonych przez skarżącego postanowień sądowych w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. Sąd zwrócił jednak uwagę, że stwierdzenie nabycia spadku stanowi podstawę do dokonania wpisów w księgach wieczystych, które prowadzi się dla poszczególnych nieruchomości niezależnie od zmian dotyczących osoby właściciela. Natomiast na dowód, że S. i W. K. byli przed wojną właścicielami majątku ziemskiego T. o powierzchni około [...] ha, skarżący przedłożył jedynie pisemne oświadczenia swojej matki Z. C., notariusza z S., J. H. W., J. H. i Z. H. Wszystkie te osoby potwierdzając, że S. i W. K. byli właścicielami majątku ziemskiego T., nie wskazały ani oznaczenia, ani położenia nieruchomości wchodzących w skład tego majątku. Zgodnie zaś z informacjami skarżącego, dokumenty dotyczące majątku ziemskiego w czasie II wojny światowej zaginęły lub zostały zniszczone, natomiast to na skarżącym spoczywał ciężar udowodnienia, że jego poprzednikom prawnym przysługiwało prawo własności przedmiotowego majątku. W związku z tym Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie legitymuje się uprawnieniami do żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w U. z dnia [...] listopada 1964 r. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę kasacyjną złożył pełnomocnik I. C., adwokat B. F., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania a w szczególności art. 75 i 77 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. polegające na przyjęciu, że przedłożone i posiadane przez skarżącego dowody pozwalają na wystąpienie do sądu powszechnego w trybie art. 189 k.p.c. z powództwem o ustalenie, a nie pozwalają na dokonanie samodzielnych ustaleń w tym przedmiocie przez Kolegium. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przyznano, że istotnie, to na skarżącym ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, z której wywodzi skutki prawne, natomiast skarżący nie zgodził się z twierdzeniem, że wyłącznie aktami notarialnymi lub odpisami z ksiąg wieczystych może wykazać prawo własności nieruchomości składających się na majątek ziemski T.. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2000 roku, sygn. akt V SA 618/99 wskazano, że interes prawny strony może wynikać z "całokształtu okoliczności w zaistniałej sprawie". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Wskazać należy, ze stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 wskazanej ustawy, skarga kasacyjna może być oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skuteczne natomiast zakwestionowanie prawidłowości sprawowanej kontroli przez sąd administracyjny pierwszej instancji jest możliwe w przypadku wskazania przepisów prawa, które naruszył sąd, a następnie powiązanie zarzutów z nimi związanych z odpowiednimi normami prawa procesowego bądź materialnego, które wadliwie zastosowano w postępowaniu administracyjnym, a nadto wykazanie, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnośnie wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego, przypomnieć należy, że nie każde naruszenie przepisów postępowania sądowego może stanowić podstawę kasacyjną, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem stawiając taki zarzut, należy wskazać, że gdyby nie doszło do naruszenia przepisów, to wyrok tego Sądu byłby odmienny. W niniejszej sprawie uznać należy, że sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut nie spełnia tych warunków. W odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa procesowego, to jest art. 75 i 77 K.p.a., wskazać należy, że przepisy te odnoszą się wyłącznie do postępowania administracyjnego, a sąd administracyjny nie stosuje przepisów tego kodeksu, lecz ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego też, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut ten uznać należy za całkowicie chybiony. W niniejszej jednak sprawie wskazać należy, że przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji była sprawa prowadzona w nadzwyczajnym trybie weryfikacji decyzji, to jest w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w U. z dnia [...] listopada 1964 r. orzekającej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w miejscowości T.. Nie była tu więc rozpatrywana "sprawa główna", lecz Sąd badał, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 157 k.p.a. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że nie ma jednoznacznych i uniwersalnych zasad w zakresie posiadania przymiotu strony i interesu prawnego na tle art. 28 k.p.a., które można by było zastosować automatycznie w każdej sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Nie zawsze bowiem osoba, która miała przymiot strony w postępowaniu zwykłym, musi mieć ten przymiot w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji i odwrotnie. W każdej sprawie te kwestie należy rozważyć indywidualnie. Podkreślić bowiem należy, że interes prawny to interes indywidualny, konkretny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Interes prawny to zatem interes, którego podstawą mogą być wyłącznie przepisy prawa materialnego. Skarżący w niniejszej sprawie wykazał, że jest następcą prawnym byłych właścicieli majątku T., to jest W. i S. K.. Nie wykazał natomiast, że byli oni właścicielami tego majątku. Wręcz przeciwnie, z załączonego do akt niniejszej sprawy wykazu właścicieli wsi T. wynika, że byli oni właścicielami tego majątku do 1938r. Skarżący nie wykazał zatem interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1964 r., gdyż nie przedłożył tytułu prawnego do nieruchomości. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.