II SA/Rz 726/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Marcin Kamiński Protokolant sekretarz sądowy Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 9 maja 2022 r. nr DSE3-K0918-D18526-21/22 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych - skargę oddala - UZASADNIENIE Decyzją z dnia 9 maja 2022 r. nr DSE3-K0918-D18526-21/22 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Szef Urzędu"/"organ"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej: "K.p.a.") oraz art. 5 ust 1 w zw. z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 roku, poz.1255, dalej: "ustawa"), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 1 marca 2022 r. nr DSE2-K1063-D18526-14D/22, którą odmówił J.S. (dalej: "Wnioskodawca"/"Skarżący") statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Skarżący złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w szczególności zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o treści zgromadzonych dokumentów dotyczących Wnioskodawcy. W odpowiedzi z dnia 5 października 2021 r. IPN poinformował, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej nie odnaleziono dokumentów mogących potwierdzić działalność opozycją lub doznane przez Skarżącego represje. Szef Urzędu, działając na podstawie art. 5 ust. 6 ustawy, zwrócił się również o zaopiniowanie wniosku do [...] Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Sprawy Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. W uchwale z dnia 10 listopada 2021 r. Rada negatywnie zaopiniowała wniosek Skarżącego o potwierdzenie przedmiotowego statusu. W tym stanie sprawy, decyzją z dnia 1 marca 2022 r. Szef Urzędu odmówił Skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Ponownie rozpatrując sprawę stwierdził, że wniosek nie może zostać uwzględniony, ponieważ strona nie spełniła przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy. Organ przytoczył treść obu przepisów i stwierdził, że Skarżący nie udowodnił okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej ani represjonowania. Wskazał, że podstawą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych miała być okoliczność jego działalności w strukturach Konfederacji Polski Niepodległej (dalej: "KPN"), w tym współpraca ze wskazanymi osobami i zaangażowanie w kolportaż materiałów propagandowych i publikacji drugiego obiegu, udział w demonstracjach organizowanych przez KPN i Solidarność. Na potwierdzenie powyższego przedłożono pisemne oświadczenie z dnia 27 sierpnia 2021 r., że Wnioskodawca od stycznia 1988 r. do czerwca 1989 r. współpracował ze wskazanymi osobami w ramach struktur KPN w J. W ramach prowadzonej współpracy potwierdzono udział strony w "organizacji akcji uświadamiających istotną konieczność przemian politycznych proponowanych przez KPN w mieszkaniach prywatnych" oraz kolportaż gazetek i książek z tak zwanego drugiego obiegu, ale dawny działacz nie był naocznym świadkiem takiej działalności Skarżącego. Działalność Skarżącego rozpoczęła się w lutym bądź marcu 1988 r. a jego współpraca polegała na uczestnictwie w spotkaniach organizowanych przez KPN w mieszkaniach prywatnych oraz na przekazywaniu prasy drugiego obiegu. Ponadto organ dokonał przeglądu akt administracyjnych postępowań toczących się w przedmiocie przyznania takiego statusu wskazanym przez Skarżącego działaczom. Z akt tych nie wynika, aby te osoby współpracowały w końcówce lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku ze Skarżącym. Mając na uwadze poczynione ustalenia oraz brak jakichkolwiek dokumentów o działalności Skarżącego zachowanych w zasobach archiwalnych IPN, organ zwrócił się o zaopiniowanie wniosku Skarżącego do [...] Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. W uchwale z dnia 10 listopada 2021 r. Rada negatywnie zaopiniowała wniosek wskazując, że Wnioskodawca formalnie wstąpił w struktury KPN w 1989 r., a intensywność jego działalności przed 1989 r. jest trudna do ustalenia i nie spełnia wymogów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ podzielił stanowisko Rady, że Skarżący nie udowodnił okoliczności prowadzenia działalności w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce przez okres co najmniej 12 miesięcy. Ocena świadków, negatywna uchwała Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Sprawy Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych oraz brak jakichkolwiek dokumentów pośród znajdujących się w zasobach IPN sprawiły, że należało uznać, że nie zostały udowodnione przez Skarżącego okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. W skardze Skarżący sformułował szereg zarzutów przeciwko decyzji i potraktowaniu jego osoby jako niezaangażowanej w działania opozycji antykomunistycznej. Wysunął przypuszczenie, że materiały na jego temat mogły być zniszczone, o ile w ogóle były wytworzone. Brak tych materiałów w IPN nie może być argumentem za wydaniem decyzji negatywnej. Działalność w KPN wyczerpuje w zupełności ramy zakreślone w ustawie i działalność antykomunistyczna została potwierdzona przez świadków oraz [...] Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 8 września 2021 r. Skarżący wystąpił o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Do wniosku dołączył zeznania dwóch świadków. Procedując w tej sprawie Szef Urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w ramach którego zbadał Encyklopedię KPN, w której nie znalazł wzmianki o Skarżącym (notatka z dnia 15 września 2021 r. – k. 21 akt adm.), uzyskał z IPN informację, że w wyniku wielokierunkowej kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym IPN oraz w dostępnych pomocach archiwalno-historycznych nie odnaleziono dokumentów dotyczących Skarżącego, potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy (pismo z dnia 5 października 2021 r. – k. 39) oraz otrzymał kserokopie akt paszportowych (k.29 – 34 akt j.w.). Wystąpił również do [...] Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Sprawy Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych, która w uchwale z dnia 10 listopada 2021 r. negatywnie zaopiniowała wniosek Skarżącego o potwierdzenie przedmiotowego statusu (k. 45 – 48 akt adm.). Organ zapoznał się również z aktami jednego ze świadków, w których nie było wzmianki o Skarżącym (notatka z 18 października 2021 r. - k. 41), przeprowadził rozmowy z drugim ze świadków oraz z dwoma członkami Rady (notatki k. 50-52 akt j.w.), o czym zawiadomił Skarżącego, zgodnie z wymogami art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a. Z akt wynika, że Skarżący nie przedłożył dodatkowych dowodów, wobec tego Szef Urzędu, decyzją z dnia 1 marca 2022 r., odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz po przedstawieniu przez Skarżącego stanowiska odnośnie do przeprowadzonego postępowania (pismo z dnia 25 kwietnia 2022 r. – k. 76 akt adm.), Szef Urzędu decyzją z dnia 9 maja 2022 r., utrzymał w mocy decyzję własną z 1 marca 2022 r. Rozstrzygnięcie to stanowi przedmiot skargi. II. Definicję działacza opozycji antykomunistycznej zawiera art. 2 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy). Natomiast art. 3 ustawy zawiera definicję osoby represjonowanej z powodów politycznych. III. Postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej wszczyna się z reguły na wniosek osoby ubiegającej się o ten status (art. 5 ust. 2 ustawy). Wobec tego wnioskodawca ma obowiązek dołączyć do wniosku, względnie przestawić organowi w toku postępowania, dowody potwierdzające spełnienie oznaczonych przesłanek (zob. wyrok NSA z dnia 29 września 2020 r. sygn. II OSK 1452/20). Natomiast zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, ale obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że organ jest zobowiązany do poszukiwania, niejako w zastępstwie strony, dowodów mających potwierdzić korzystne dla tej strony okoliczności. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (zob. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. II OSK 645/20). IV. W rozpoznawanej sprawie Skarżący, poza oświadczeniem o działalności oraz zeznaniami dwóch świadków, nie przedstawił innych dowodów na okoliczność prowadzonej działalności. Natomiast Szef Urzędu we własnym zakresie, stosownie do wymagań art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., przeprowadził szerokie postępowanie dowodowe, szczegółowo opisane w punkcie I uzasadnienia. Sąd stwierdza, że zgromadzony materiał dowody, co wymaga podkreślenia - przy braku dodatkowych wniosków Skarżącego, był wystarczający do oceny przesłanek decydujących o wydaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie potwierdzenia/odmowy statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Ocena tego materiału dokonana została zgodnie z wymogami art. 80 K.p.a., co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Zatem ustalenia dotyczące aktywności Skarżącego w okresie luty-marzec 1989 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., które mają oparcie w dowodach, zasadnie ocenione zostały jako takie, które nie potwierdzają prowadzenia działalności opozycyjnej, o jakiej mowa w art. 2 ustawy. Współpraca ze wskazanymi osobami czy też udział w spotkaniach, które odbywały się w mieszkaniach prywatnych, nie jest wystarczająca do potwierdzenia, że Skarżący prowadził dzielność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Sąd stwierdza również, że zgromadzony materiał dowodowy nie dawał jakichkolwiek podstaw do ustalenia, aby Skarżący podlegał represjom w rozumieniu art. 3 ustawy. Reasumując: Szef Urzędu w zakresie ustalania stanu faktycznego nie naruszył przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik spraw (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm., dalej: "P.p.s.a.") oraz nie naruszył prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.). Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.