I OSK 126/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) sędzia del. WSA Monika Nowicka Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 10 października 2006 r. sygn. akt II SA/Op 294/06 w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu, 2. odstępuje od zasądzenia od R. Z. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 10 października 2006 r. sygn. akt II SA/Op 294/06, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Decyzją z dnia [...] nr [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 2 ust. 5 pkt 1, art. 18 ust. 2, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.), odmówił przyznania R. Z. zaliczki alimentacyjnej na D. Z. i J. Z.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie złożonego w dniu 5 września 2005 r. wniosku oraz załączonych dokumentów stwierdzono, że nie została spełniona jedna z przesłanek uprawniających do przyznania zaliczki alimentacyjnej, a mianowicie przesłanka samotnego wychowywania dzieci. Organ podkreślił, że wnioskodawca nie jest osobą samotnie wychowującą dzieci, gdyż pozostaje w związku małżeńskim z A. Z., a zatem nie spełnia również przesłanek z art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i tym samym dzieci wnioskodawcy nie spełniają warunków osób uprawnionych do wnioskowanej zaliczki. Odwołanie od decyzji złożył R. Z., zarzucając błędne zastosowanie przez organ art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych podniósł, że nie wychowuje dzieci wspólnie z ich biologiczną matką, a jego obecna żona nie ma żadnych obowiązków w stosunku do jego dzieci. Decyzją z dnia [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. podzielając stanowisko organu pierwszej instancji. Skargę na powyższą decyzję wniósł R. Z.., zarzucając organowi błędną interpretację przepisów ustawy, a także naruszenie art. 31 pkt 1 i 2, art. 32 pkt 1 i 2 oraz art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślał, że ponowne wstąpienie przez skarżącego w związek małżeński nie zmienia tego, że dzieci nie są wychowywane przez ojca wspólnie z matką biologiczną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylając zaskarżoną decyzję stwierdził, iż przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że nie odpowiada ona prawu. Sąd pierwszej instancji uznał, że organy naruszyły przepisy prawa i wskazał, że istota sprawy sprowadzała się do ustalenia pojęcia osoby uprawnionej, której to definicja zamieszczona została w art. 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej . Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie, aby D. Z. i J. Z. uprawnieni byli do zaliczki alimentacyjnej organ zobowiązany był ustalić, czy w dacie procesowania byli oni wychowywani przez osobę samotną w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko zamieszczone w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w chwili orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uległo zmianie, w takiej sytuacji organ II stopnia winien uwzględnić zmianę stanu prawnego wynikającą z wejścia w życie ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2005 r., Nr 267, poz. 2260). Od 1 stycznia 2006 r., stosownie do art. 3 ust. 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Dlatego zasadnicze znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy miało ustalenie przez organ drugiej instancji, wobec zmiany stanu prawnego, czy ojciec D. Z. i J. Z. wychowuje je samotnie, czy też wspólnie ze swoją obecną żoną, która nie jest matką biologiczną dzieci i na której nie ciąży wobec nich obowiązek alimentacyjny. Organ drugiej instancji nie przeprowadził w tym zakresie postępowania dowodowego, do czego był zobowiązany zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. Okoliczność ta ma zdaniem Sądu pierwszej instancji istotne znaczenie wobec twierdzenia zawartego w odwołaniu, że R. Z. nie wychowuje wspólnie ze swoją obecną żoną dzieci pochodzących z poprzedniego związku. Wydanie decyzji opartej na niepełnym stanie faktycznym, jest sprzeczne z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą prawdy obiektywnej i narusza art. 7 k.p.a. oraz inne przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, normujące sposób dochodzenia do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy m.in. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a uchybienia te mogą mieć zdaniem Sądu istotny wpływ na wynik postępowania, dlatego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) uchylono zaskarżoną decyzję. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., które opierając skargę na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciło wyrokowi: 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy) przez przyjęcie, że decyzja objęta wyrokiem wydana została z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ponieważ organ drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego celem ustalenia, czy D. Z. i J. Z. byli wychowywani przez osobę samotną w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz czy wnioskodawca R. Z. i jego obecna żona – A. Z. wspólnie wychowują dzieci wnioskodawcy; 2) naruszenie art. 134 p.p.s.a. polegające na przekroczeniu granicy danej sprawy przez przyjęcie, że organ drugiej instancji nie ustosunkował się do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu dotyczących tego, że obecna małżonka wnioskodawcy nie jest osobą uprawnioną do podejmowania decyzji w zakresie wychowywania jego dzieci i nie może w żaden sposób współdecydować o ich sprawach i ich utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do ponownego rozpoznania. Jak podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest nieuzasadnione i narusza prawo, bowiem wiedzie do rozszerzenia kręgu osób objętych ustawowym pojęciem "osoby samotnie wychowującej dziecko". Ustawodawca precyzyjnie określił jaką osobę można uznać za osobę samotnie wychowującą dziecko, nie przewidując możliwości rozszerzenia tego katalogu. Osoba uprawniona wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim może ubiegać się o zaliczkę alimentacyjną, wyłącznie w sytuacjach określonych w art. 2 pkt 5 lit. b ustawy o zaliczce alimentacyjnej. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że R. Z. pozostaje w związku małżeńskim z A. Z., wobec czego postępowanie dowodowe winno być ograniczone do ustalenia przesłanek wynikających z art. 2 pkt 5 lit. b ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku nie odniósł się w ogóle do tej kwestii, zobowiązując Samorządowe Kolegium Odwoławcze do uzupełnienia postępowania dowodowego w związku z nadaniem nowego brzmienia definicji osoby samotnie wychowującej dziecko, zamieszczonej w ustawie o świadczeniach rodzinnych, co nie ma odniesienia do niniejszej sprawy. W przedmiotowej sprawie ojciec dzieci, który wystąpił z wnioskiem o przyznanie zaliczki alimentacyjnej nie spełnia pierwszego z kryteriów definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko" mieszczącej się w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Kolegium, Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył granice rozpatrywanej sprawy, pomijając fakt braku ustawowej przesłanki do przyznania zaliczki alimentacyjnej, i koncentrując się na okolicznościach podniesionych przez stronę skarżącą w odwołaniu, które są nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszył w sposób ewidentny przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie, zdaniem skarżącego, nie może ostać się również zarzut uchybienia obowiązkom organu wynikającym z art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., brak jest podstaw do stwierdzenia, iż ewentualne uchybienia procesowe mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego wymaga art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a co prowadzi do wniosku, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna oparta jest na usprawiedliwionych podstawach. Zgodnie z art. 2 pkt 5 powołanej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej – ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uprawnionej, oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna jeżeli: a) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, b) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej trzech miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona, c) jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Sądu I instancji zasadnicze znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy miało ustalenie przez organ drugiej instancji, wobec zmiany od stycznia 2006 r. stanu prawnego i zawartej w art. 3 ust. 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych definicji, osoby samotnie wychowującej dziecko, czy ojciec D. Z. i J. Z. wychowuje je samotnie, czy też wspólnie ze swoją obecną żoną która nie jest matką biologiczną dzieci i na której nie ciąży wobec nich obowiązek alimentacyjny. Sąd uznał, że organ odwoławczy nie przeprowadzając w tym zakresie postępowania dowodowego naruszył zawarte w kodeksie postępowania administracyjnego przepisy dotyczące przeprowadzenia dowodów, to jest art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 tego kodeksu. W konsekwencji sprawa została załatwiona przez wydanie decyzji opartej na niepełnym stanie faktycznym i narusza także art. 7 k.p.a., a wskazane naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego stały się podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Oceniając zgodność z prawem decyzji z dnia 7 marca 2006 r. w ramach uprawnień wynikających z art. 134 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu podniósł, że organ wadliwie zaniechał ustosunkowania się do zawartych w odwołaniu zarzutów związanych z twierdzeniem skarżącego, że nie wychowuje wspólnie ze swoją obecną żoną dzieci pochodzących z poprzedniego związku. Poza sporem w sprawie niniejszej pozostaje, że R. Z. jest rozwiedziony z matką dzieci D. Z. i J. Z., a pozostaje (i pozostawał w okresie rozpatrywania wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej przez organy administracji publicznej) w związku małżeńskim z A. Z.. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało uznać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. słusznie zarzuciło w skardze kasacyjnej, iż uznana przez Sąd pierwszej instancji za istotną w sprawie okoliczność, czy R. Z. wychowuje swoje dzieci D. i J. Z. wspólnie z obecną żoną, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, której przedmiotem jest wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej. W konsekwencji stwierdzić trzeba, że nie był uzasadniony zarzut naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., wskazanych w wyroku z dnia 10 października 2006 r. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, nakazujących organowi administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z tego względu uznać należało, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. są uzasadnione, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Formułując przedstawione wyżej zalecenia dotyczące konieczności uzupełnienia materiału dowodowego sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu nawiązał do definicji osoby samotnie wychowującej dziecko zawartej w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdy tymczasem, jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej, R. Z. jako osoba pozostająca w związku małżeńskim nie spełnia z uwagi na swój obecny stan cywilny, pierwszego z kryteriów definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko", mieszczącej się we wskazanym przepisie, nie jest bowiem "panną, kawalerem, wdową, wdowcem, osobą pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu ani osobą rozwiedzioną". Z tego względu bez znaczenia dla sprawy jest czy dzieci wychowuje sam, czy wspólnie z obecną żoną. Jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej, osoba uprawniona wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim może ubiegać się o zaliczkę alimentacyjną wyłącznie w sytuacjach określonych w art. 2 pkt 5 lit. b ustawy o zaliczce alimentacyjnej i tylko w razie spełnienia jednej ze wskazanych tam przesłanek wniosek R. Z. o przyznanie zaliczki alimentacyjnej mógłby być uwzględniony. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku, odstępując w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w oparciu o art. 207 § 2 tej ustawy.