I SA/Łd 659/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk Sędziowie: Sędzia WSA Cezary Koziński Asesor WSA Agnieszka Gortych-Ratajczyk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowo-akcyjnej w likwidacji z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 15 czerwca 2022 r. nr 1001-IOV-2.4103.21.2022.2.U71.LW w przedmiocie odmowy umożliwienia zapoznania się z materiałem dowodowym oddala skargę. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, po rozpatrzeniu zażalenia W spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowo-akcyjnej w likwidacji z siedzibą w Ł., na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239, art. 178 § 1, art. 179 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.) dalej: O.p., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Łódzkiego Urzędu Skarbowego w Łodzi z dnia 9 marca 2022 r. w sprawie odmowy umożliwienia zapoznania się z materiałem dowodowym. Z materiałów sprawy wynika, iż w toku prowadzonego postępowania podatkowego w zakresie rozliczenia Spółki z podatku od towarów i usług za lipiec 2016 roku, organ podatkowy zwrócił się z prośbą do Prokuratury Regionalnej w B. o przesłanie uwierzytelnionych kserokopii protokołów przesłuchań M. B. oraz A. G. przeprowadzonych w ramach śledztwa sygn.akt [...] oraz wyrażenie zgody na ich włączenie do akt sprawy. Na podstawie zarządzenia Prokuratury Regionalnej w B. z dnia 18 listopada 2021 r. organowi podatkowemu udostępnione zostały wnioskowane materiały, jednocześnie Prokurator odmówił wyrażenia zgody na włączenie ich do akt postępowania podatkowego i wykorzystanie przekazanych materiałów w toku tego postępowania. Naczelnik Łódzkiego Urzędu Skarbowego w Łodzi postanowieniem z dnia 4 lutego 2022 r., mając na względzie interes publiczny, wyłączył z akt postępowania podatkowego jawność informacji zawartych w punkcie 1 ww. zarządzenia oraz kserokopii materiałów wydanych ze śledztwa o sygn. akt [...] wymieniony w tym punkcie. Strona skarżąca wystąpiła do organu I instancji o umożliwienie zapoznania się z materiałem dowodowym wyłączonym z akt postępowania podatkowego. Pełnomocnik strony uzasadniając wniosek odwołał się do treści orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Łu 964/17 oraz wskazał m.in., że "wyłączenie jawności ma charakter wyjątkowy, stąd też powinno być dokonywane w takim zakresie, aby nie naruszać słusznych interesów strony. Postanowieniem z dnia 9 marca 2022 r. Naczelnik Łódzkiego Urzędu Skarbowego w Łodzi, wskazując na przepisy art. 178 § 1, art. 179 O.p., odmówił stronie umożliwienia zapoznania się z materiałem dowodowym. W zażaleniu na postanowienie organu I instancji pełnomocnik strony zarzucił naruszenie przepisu art. 179 § 1 w związku z art. 123 § 1 i art. 178 § 1 i § 3 O.p. i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz umożliwienie zapoznania się z materiałem dowodowym wyłączonym z akt postępowania podatkowego prowadzonego w zakresie prawidłowości rozliczenia z budżetem podatku od towarów i usług za lipiec 2016 r. Przywołanym na wstępie postanowieniem z dnia 15 czerwca 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi podzielił ustalenia i wywiedzione z nich oceny organu I instancji, czemu dał wyraz utrzymując w mocy postanowienie z dnia 9 marca 2022 r. Przytaczając przepisy art. 178, art. 179 O.p. organ odwoławczy podkreślił, iż zasada jawności nie ma charakteru absolutnego i ulega pewnym ograniczeniom, o których mowa w art. 179 O.p. Zgodnie bowiem z regulacjami prawnymi zawartymi w tym przepisie postanowienia art. 178 nie mają zastosowania do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy ze sprawy ze względu na interes publiczny. W niniejszej sprawie organ I instancji, postanowieniem z dnia 4 lutego 2022 r., ze względu na interes publiczny, wyłączył z akt postępowania podatkowego jawność informacji zawartych w punkcie 1 zarządzenia Prokuratury Regionalnej w B. z dnia 18 listopada 2021 r. oraz kserokopii materiałów wydanych z akt śledztwa sygn. akt [...] wymienionych w tym punkcie. Wskazując na wykładnię pojęcia "interesu publicznego" kształtującą się w orzecznictwie administracyjnym organ wyjaśnił, iż wyłączenie z akt postępowania materiałów pozyskanych z Prokuratury Regionalnej w B. nastąpiło ze względu na interes publiczny rozumiany, jako dobro prowadzonego śledztwa. DIAS podkreślił, iż pierwotnym właścicielem udostępnionych materiałów jest Prokuratura Regionalna w B., stąd działalnie organu I instancji, choć autonomiczne w swej istocie, było zależne od zgłoszonych zastrzeżeń. Zasadnie organ I instancji nie pominął woli dysponenta materiałów. Wzgląd na interes publiczny, jakim było dobro śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę uzasadniał rozstrzygnięcie organu I instancji. W pojęciu interesu publicznego, o którym mowa w art. 179 § 1 O.p. niewątpliwie mieści się dobro i interes prowadzonego śledztwa, a zatem obowiązek ochrony informacji dotyczących niezakończonego jeszcze postępowania. W przedmiotowej sprawie nie można było zatem zignorować stanowiska prokuratora, iż dobro prowadzonego śledztwa sprzeciwiało się włączeniu tych materiałów do akt sprawy, a tym samym udostępnieniu ich stronie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik Spółki W zarzucił naruszenie art. 179 § 1 w związku z art. 123 § 1 i art. 178 § 1 i § 3 O.p. i wniósł o uchylenie zaskarżanego postanowienia w całości, wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczy postanowienia. Stosownie zaś do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r., Nr 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może go uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy, podzielając ustalenia i wywiedzioną z nich ocenę, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji o odmowie udostępnienia stronie materiałów uzyskanych na wniosek organu podatkowego od Prokuratury Rejonowej w B.. Opisane rozstrzygnięcie poprzedzone zostało postanowieniem organu I instancji, wydanym w związku z zarządzeniem prokuratora, który wprawdzie udostępnił materiały śledztwa, jednocześnie jednak odmówił wyrażenia zgody na włączenie ich do akt postępowania podatkowego i wykorzystanie przekazanych materiałów w toku tego postępowania. W następstwie powyższego i w odpowiedzi na wniosek strony skarżącej organ podatkowy, wskazując na zapis art. 178 i art. 179 O.p. i wzgląd na interes publiczny, odmówił stronie zapoznanie się z wyłączonymi dokumentami. Zgodnie z art. 178 § 1 O.p. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Cytowany przepis wyraża zasadę jawności postępowania podatkowego i zarazem stanowi jeden z przejawów zasady czynnego udziału strony w tymże postępowaniu. Zasada ta nie ma jednak charakteru absolutnego. Zgodnie bowiem z art. 179 § 2 O.p. uprawnienia, o którym mowa w cytowanym przepisie nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Użyte w art. 179 § 1 O.p. pojęcie "interesu publicznego" nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane, jednak w orzecznictwie przyjmuje się, że pod tym pojęciem należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej (zob. np. wyroki: WSA w Lublinie z dnia 16 listopada 2007 r., sygn.akt I SA/Lu 506/07; WSA w Opolu z dnia 28 marca 2008 r., sygn.akt I SA/Op 311/07 (https://cbois.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu podzielić należy wywód organów, iż w pojęciu interesu publicznego, o którym mowa w art. 179 § 1 O.p. niewątpliwie mieści się dobro i interes prowadzonego śledztwa, a zatem obowiązek ochrony informacji dotyczących niezakończonego jeszcze postępowania. Istotne jest przy tym to, że organy uzasadniając odmowę udostępnienia akt stronie wyjaśniły co w rozpoznawanej sprawie stanowi interes publiczny zabraniający udostępnienia wnioskowanych dokumentów. Wskazały, powołując się na dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych, na interes publiczny rozumiany jako korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Nie poprzestał przy tym na powołaniu się na powyższe ogólne dyrektywy, lecz wyjaśnił, że w interesie publicznym leży dobro śledztwa prowadzonego przez organy prokuratury. I co ważne wskazały na zarządzenie Prokuratury Rejonowej w B. z dnia 18 listopada 2021 r., którym udostępnił materiały śledztwa, jednocześnie jednak odmówił wyrażenia zgody na włączenie ich do akt postępowania podatkowego i wykorzystanie. Zarządzenie to ma zasadnicze znaczenie albowiem nie można pominąć, co podkreślały organy, to Prokuratura Rejonowa w B, jest źródłem i dysponentem akt zawierających wnioskowane przez organ podatkowy dokumenty. Oczywistym jest, iż bez zgody organów prokuratury, dokumenty te nie zostałyby udostępnione organom podatkowym, co za tym również od woli organów prokuratury uzależnione jest ich udostępnienie stronie postępowania podatkowego. W istocie zatem to nie organ podatkowy, lecz organ śledczy przesądził o braku możliwości udostępnienia skarżącemu dostępu do dokumentów pochodzących ze śledztwa. Wobec tego organ podatkowy nie tylko nie mógł, lecz wręcz nie miał prawa do udostępnienia tych dokumentów. Jednolite stanowisko zajmują sądy administracyjne i w kwestii znaczenia odmowy udzielenia zgody przez prokuratora na udostępnienie materiałów pochodzących ze śledztwa – jako okoliczności mieszczącej się w przesłance interesu publicznego, o której mowa w art. 179 Op. Przykładowo w wyroku z dnia 18 października 2020 r., sygn.akt II FSK 939/19, NSA stwierdził, że "decyzja prokuratora o odmowie udostępnienia stronie materiałów postępowań kontrolnych ma dla organów podatkowych charakter wiążący przy rozpatrywaniu wniosków o udostępnienie dokumentów z akt sprawy. Podobnie w wyroku z dnia 3 lipca 2018 r., sygn.akt I FSK 1700/16, NSA stwierdził, że charakter wiążący w takim przypadku ma wola dysponenta materiałów - tj. prokuratora. W ramach interesu publicznego rozumianego, jako korzyść służącą ogółowi, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, mieści się także dobro prowadzonego śledztwa. Ujawnienie przestępstw i skuteczne ściganie ich sprawców, jako element bezpieczeństwa i porządku publicznego, leży bowiem w interesie całego społeczeństwa. Potrzeba ochrony tego dobra może stanowić uzasadnienie dla ograniczenia stronie postępowania podatkowego dostępu do niektórych dokumentów z akt sprawy podatkowej. O tym zaś, czy w konkretnej sprawie zachodzi potrzeba ochrony tego dobra, decyduje organ prowadzący dane postępowanie karne. W sytuacji kolizji interesów tajemnicy postępowania karnego i jawności postępowania podatkowego prymat został przyznany stanowisku organu prowadzącego śledztwo, choćby nawet stanowisko to ograniczało zasadę jawności postępowania podatkowego i czynnego udziału strony w tym postępowaniu (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 stycznia 2010 r., sygn.akt I SA/Bk 514/09; wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn.akt I SA/Łd 1147/15). Z tych wszystkich względów w ocenie Sądu niezasadne okazały się zarzuty skargi oparte na naruszeniu art. 179 § 1 w związku z art. 123 § 1 i art. 178 § 1 i § 3 O.p. Organy podatkowe dokonały trafnego wyboru spośród dwóch dóbr chronionych prawem to jest czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym i prawidłowego przebiegu śledztwa przyznając prymat temu ostatniemu, jako dobru, za którego ochroną przemawia uzasadniony interes publiczny. Jednocześnie w uzasadnieniu skarżonych aktów zawarły argumenty, które w dostatecznym stopniu wyjaśniły ich stanowisko. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a należało orzec jak w sentencji. P.C.