III SA/Kr 783/22

SENTENCJA |Sygn. akt III SA/Kr 783/22 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 października 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: SWSA Hanna Knysiak-Sudyka SWSA Ewa Michna (spr.) Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie Danuty Jantas sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 3 marca 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/84/2022 w przedmiocie odmowy ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala. UZASADNIENIE Decyzją z 3 stycznia 2022 r. Burmistrz L. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu organ wskazał, że po przeprowadzeniu ponownego postępowania w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze poprzednio wydanej decyzji – został przeprowadzony szczegółowy wywiad środowiskowy zgodnie z zaleceniami organu odwoławczego. Z wywiadu wynikało, że matka skarżącego (będąca wdową) jest osobą niepełnosprawną, ale poruszającą się samodzielnie w obrębie mieszkania przy pomocy laski. Wymaga pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego, załatwianiu spraw urzędowych, utrzymaniu osobistej higieny i czystości otoczenia. W utrzymaniu higieny osobistej korzysta z pomocy siostry, a w załatwianiu spraw urzędowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków i zarządzaniu wydatkami i finansami pomaga jej skarżący. W ocenie organu skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia ponieważ rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z upływem czasu na jaki umowa została zawarta. Następnie skarżący przebywał na zwolnieniu chorobowym, a potem pobierał zasiłek dla bezrobotnych i nadal pozostawał zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Organ I instancji ponownie podkreślił, że zgodnie z orzeczeniem – matka skarżącego została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji dopiero od 1 stycznia 2019 r., a więc gdy miała 73 lata. Organ ponownie powtórzył, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) dalej "u.ś.r." - świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać przyznane, ponieważ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 wymagał interwencji ustawodawcy, a tak dotychczas nie nastąpiła. Dodatkowo organ I instancji wskazł na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W wniesionym odwołaniu skarżący wskazał, że nie jest w stanie zostawić matki samej, bez dozoru i podawania jej leków. Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z 3 marca 2022 r. utrzymało w całości w mocy decyzję Burmistrza L. z 3 stycznia 2022 r. odmawiającą ustalenia na rzecz skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie Kolegium brak było związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej Pana M. Z. a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Do takiej konkluzji prowadziła analiza świadectw pracy skarżącego i powodów zakończenia zatrudnienia oraz ich daty w zestawieniu z datą uzyskania niezdolności do samodzielnej egzystencji przez matkę skarżącego. Z dowodów zalegających w aktach sprawy wynikało, że Skarżący pracował w okresie od 7 stycznia 2020 r. do 6 kwietnia 2020 r. i od 9 lipca 2020 r. do 8 stycznia 2021 r. na podstawie umów o pracę. Każda z tych umów została rozwiązana w związku z upływem czasu, na który została zawarta (art. 30 § 1 pkt 4 kodeksu pracy). Następnie Skarżący do 11 kwietnia 2021 r. przebywał na zasiłku chorobowym, a od 10 maja 2021 r. do 5 listopada 2021 r. na zasiłku dla osób bezrobotnych. Z powyższego wynikało, że umowy o pracę zostały rozwiązane po upływie okresu, na który były zawarte - a nie z powodu konieczności opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką. W późniejszym zaś okresie skarżący chorował pobierając zasiłek chorobowy, a następnie korzystał z zasiłku dla osób bezrobotnych. Tymczasem matka skarżącego stała się osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od grudnia 2019. W złożonej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący uchylenie w całości i przekazanie sprawy organom do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąc zarzucił zaskarżonej decyzji niepoprawne rozpatrzenie sprawy dające podstawę do wznowienia postępowania. Wskazał, że nie zgadza się z odwołaniem się organu w decyzji do daty wystąpienie niezdolności do samodzielnej egzystencji matki skarżącego zestawionej z datą ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W tamtym momencie i później skarżący miał wsparcie ojca, który był sprawny, więc skarżący nie myślał o obowiązku, jak i o pracy. Decyzja Kolegium odnosiła się też do przebywania skarżącego na zwolnieniu lekarskim, więc skarżący wyjaśnił, że do tej pory się leczy, a po zakończeniu zwolnienia lekarskiego zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w C. i nadal pozostaje bezrobotny, już bez prawa do zasiłku. Dnia 14 sierpnia 2021 r. zmarł ojciec skarżącego, co pogłębiło chorobę matki. Obecnie skarżący nie był w stanie pracować, zostawiając matkę samą w mieszkaniu. Dodał, że w ramach opieki nad matką pomaga jej w poruszaniu się, gotowaniu, sprzątaniu i wszystkich podstawowych obowiązkach domowych, jak też czuwaniu podczas snu. W ostatnim czasie doszła cukrzyca i pomiar glukometrem. Skarżący opisał w skrócie ponownie zakres sprawowanej opieki nad matką wskazując, że pomaga w poruszaniu się chorej, gotowaniu, sprzątaniu i wszystkich innych podstawowych obowiązkach domowych oraz pilnowaniu gdy śpi oddechu. Jeżeli ktoś czasem przyjdzie lub się przebudzi i jest w miarę dobrze, skarżący może się położyć i zdrzemnąć. Opieka nad osobą starszą, schorowaną jest w pełni pracą choć po przepracowaniu ośmiu godzin nie można wrócić do swoich obowiązków, a ona staje się życiem. Dlatego ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie argumentując jak dotychczas. Na rozprawie w dniu 25 października 2022 r. skarżący podtrzymał żądania i argumentacje skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. W odpowiedzi organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Skarga została oddalona ponieważ organy prawidłowo ustaliły brak związku przyczynowego pomiędzy opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką, a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego. W rozpoznawanej sprawie poza sporem było spełnianie przez matkę skarżącego, części przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia (stopień niepełnosprawności). Kluczowe dla sprawy było natomiast, czy w sprawie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. tzn. ocena, czy skarżący był uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zakres opieki jakiej wymagała podopieczna (matka skarżącego) wykluczał podjęcia zatrudnienia przez jej syna. Dodatkowo Sąd zaakceptował argumentację organu, że poprzedni sposób zatrudnienia ustał w związku z zakończeniem umów o pracę zawartych na czas określony, a skarżący w istocie albo przebywał na zwolnieniu chorobowym, albo starał się o status bezrobotnego. W tym miejscu należałoby podkreślić, że świadczenia opiekuńcze, do których należy między innymi świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane są z powodu niemożności wykonywania w ogóle pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Samo orzeczenie o niepełnosprawności podopiecznej (tu: matki skarżącego) nie rozstrzygało więc o związku przyczynowym pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką w rozumieniu ww. przepisów u.ś.r. Zasadnie, zdaniem Sądu, Kolegium uznało, że zakres wykonywanych czynności opiekuńczych w istocie stanowił codzienną pomoc w czynnościach życia codziennego niepełnosprawnej matki. Nawet w skardze nie zostały wymienione jakiekolwiek okoliczności faktyczne, które zmuszałyby skarżącego do niepodejmowania zatrudnienia. W praktyce skarżący podkreślał konieczność pomocy matce w poruszaniu się, gotowaniu i sprzątaniu, ale te czynności można wykonywać również poza godzinami pracy. W ocenie Sądu pomoc w mierzeniu poziomu cukru gleukometrem nie wymaga stałej obecności przy osobie dotkniętej cukrzycą. Jak wskazuje się w orzecznictwie, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną matką, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (np. wyrok NSA z 3 marca 2022 r., I OSK 1653/21 i powołany tamże wyrok z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Powołany art. 17 ust. 1 u.ś.r należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (np. wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2729/16). Z tych to powodów musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Zasadnie więc Kolegium uznało, że zasadniczo czynności wskazane jako czynności opiekuńcze nie miały bezpośredniego związku z opieką nad matką, a były jedynie związane z szeroko pojmowanym prowadzeniem gospodarstwa – zasadna więc była ocena organu o braku związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a zakresem niezbędnych czynności opiekuńczych. Przedstawiając powyższe wnioski Kolegium w sposób logiczny i zgodny z doświadczeniem życiowym ustaliło stan faktyczny. Z tych to powodów Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.).