II OZ 1044/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2011 r. zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wr 237/11 w pkt I przyznające prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł; w pkt II przyznano prawo pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. W. i M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności postanowienia postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 16 maja 2011 r. złożonym na urzędowym formularzu skarżący D. i M. W. zwrócili się do WSA we Wrocławiu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podkreślono, że skarżąca zamieszkuje jedynie z mężem z którym wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe. Na miesięczny dochód składają się: emerytura D. W. w wysokości 1107 zł netto i emerytura M. W. w wysokości 1362,03 zł netto. Co łącznie daje kwotę 2451zł. Małżonkowie są współwłaścicielami nieruchomości (w jednej czwartej)– działek o nr [...] i [...] w N. Nie posiadają natomiast żadnych oszczędności, papierów wartościowych oraz innych przedmiotów wartościowych. Nadto – jak wskazali skarżący – w mieszkaniu nie ma wody i ogrzewania. W wyniku wezwania referendarza sądowego z dnia 17 maja 2011 r. skierowanego do skarżących w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. skarżąca D. W. wskazała, że nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy osób trzecich ani też z pomocy społecznej i nigdy z niej nie korzystała. Wskazała, że miesięczne wydatki jakie ponosi w związku z utrzymaniem mieszkania to kwota ok. 100 -200 zł, ponadto kupuje tylko te leki, które są niezbędne do ratowania życia (kwota 100- 200 zł). Dodała, że w związku z prowadzonymi przez nią licznymi postępowaniami na koszty sądowe wydaje ponad 1000 złotych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu postanowieniem z dnia 28 czerwca 2011 r. przyznał skarżącym prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w zakresie przewyższającym kwotę 50 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący pismem z dnia 24 lipca 2011 r. wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2011 r. przyznał skarżącym prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł oraz przyznał prawo pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że na obecnym etapie postępowania w niniejszej sprawie skarżąca obowiązana była ponieść koszt 200 zł tytułem wpisu od skargi w przypadku ewentualnego złożenia skargi kasacyjnej byłby to zatem koszt 100 zł. Oceniając okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności wysokość miesięcznego dochodu o charakterze stałym w kwocie łącznie 2451zł, co daje na osobę kwotę 1225,50zł, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek zasobów pieniężnych, czy przedmiotów wartościowych oraz biorąc z drugiej strony pod uwagę fakt, że wnioskodawcy w dodatkowym oświadczeniu złożonym w trybie art. 255 p.p.s.a. podali jedynie, bez pełnego udokumentowania (skarżący złożyli jedynie kserokopię rachunku za prąd), że miesięczne wydatki związane z opłaceniem energii elektrycznej i gazu wynoszą ok. 200 zł dodając do tego koszt zakupu niezbędnych leków w szacunkowej kwocie od 100 do 200 zł - zatem nie wykazali braku dostatecznych środków - Sąd doszedł do przekonania, iż powyższe okoliczności nie mogą stanowić podstawy uzasadniającej przyznanie skarżącym prawa pomocy w całym wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 30 sierpnia 2011 r. skarżący złożyli zażalenie na postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 3 sierpnia 2011 r. wnosząc o uchylenie pkt I w/w postanowienia Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zbadał przesłanki warunkujące przyznanie Danucie W. i M. W. prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji przyznając stronie skarżącej prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł i przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, powołując się na sytuację rodzinną i materialną skarżącej. D. W. i M. W. nie spełniają warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca oraz pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie mąż M. W. posiadają stały miesięczny dochód, na który składają się emerytura skarżącej w kwocie 1107 zł oraz emerytura jej męża w kwocie 1362,03 zł. Ponadto skarżąca wraz z mężem są współwłaścicielami działek w N. Stwierdzić zatem należy, że przy stałym miesięcznym dochodzie skarżący są w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia w części kosztów niniejszego postępowania. Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący zostali wezwani przez Sąd pierwszej instancji – pismami z dnia 17 maja 2011 r. - do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawcy złożyli pismo zawierające oświadczenie dotyczące miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania i zakup leków. Wyjaśnili, że nie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej i pomocy osób trzecich, a w związku z licznymi sprawami sądowymi nie posiada zdolności kredytowej. Skarżąca nie przedstawiła natomiast żadnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie i utrzymanie domu. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącej. Treść oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie daje wystarczających podstaw do uznania, że D. W. i M. W. nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy także podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że prowadzenie wielu postępowań sądowych oraz koszty związane z ich prowadzeniem nie stanowią samoistnej przesłanki warunkującej przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.