II SA/Op 226/15

SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. T. na uchwałę Rady Miejskiej w Brzegu z dnia 27 lutego 2015 r., Nr V/19/15 w przedmiocie zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 22 września 2015 r., sygn. akt II SA/Op 226/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę B. K. na uchwałę Rady Miejskiej w Brzegu z dnia 27 lutego 2015 r., Nr V/19/15 w sprawie procedury zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Pismem procesowym z dnia 25 listopada 2015 r., działający w imieniu skarżącej adwokat A. S. wniósł skargę kasacyjną na zapadłe orzeczenie o odrzuceniu skargi, a także złożył wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że nie posiada możliwości uiszczenia opłaty z uwagi na niskie dochody i ponoszone stałe koszty utrzymania. Oświadczyła, że tworzy samotnie gospodarstwo domowe, którego dochodem jest jej emerytura w wysokości 1.675,22 zł netto miesięcznie; posiada mieszkanie o powierzchni 58 m² o wartości szacunkowej 120.000 zł; posiada nieruchomość gruntową o powierzchni 7,438 ha i oszczędności w wysokości 3.000 zł. Skarżąca podała także, że ponosi stałe wydatki miesięczne, a to z tytułu: czynszu za mieszkanie – 330 zł, opłaty za energię elektryczną – 140 zł, opłaty za gaz - 25 zł, opłaty z tytułu wieczystego użytkowania – 386,78 zł (uśrednione w stosunku miesięcznym) oraz podatku od nieruchomości – 548,50 zł (uśrednione w stosunku miesięcznym). W dniu 26 listopada 2015 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię, za pośrednictwem jej pełnomocnika, do uzupełnienia braków wniosku przez: jednoznaczne oświadczenie, czy wnioskodawczyni tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem K. T.; przedłożenie kserokopii wyciągów z posiadanych przez wnioskodawczynię i członków jej gospodarstwa domowego rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy. Zobowiązano wnioskodawczynię i członków jej gospodarstwa domowego do udokumentowania uzyskiwanych dochodów miesięcznych, a także do przedłożenia specyfikacji ponoszonych wydatków na utrzymanie mieszkania i ich udokumentowanie. Zażądano ponadto przedłożenia specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania wnioskodawczyni oraz złożenia oświadczenia, czy wnioskodawczyni uzyskuje dochód z wykazywanej we wniosku nieruchomości gruntowej o powierzchni 7,438 ha, a jeżeli tak – zobowiązano do wskazania rodzaju i wysokości uzyskiwanego dochodu. Referendarz zwrócił się również o oświadczenie, czy w utrzymaniu wnioskodawczyni, bądź w utrzymaniu jej lokalu mieszkalnego partycypują osoby trzecie, a jeżeli tak – zobowiązał do wskazania formy i wysokość (w przypadku pomocy finansowej) udzielanej pomocy. Powyższe wezwanie zawierało także pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 14 dni, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi wnioskodawczyni adwokatowi A. S., w dniu 1 grudnia 2015 r., o czym świadczy stosowna adnotacja na potwierdzeniu odbioru przesyłki pocztowej (por.: k-244 akt sądowych). Czternastodniowy termin do dokonania żądanej czynności upłynął zatem w dniu 15 grudnia 2015 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia, nie nadesłano jednak żądanych przez referendarza dokumentów i nie złożono dodatkowych wyjaśnień. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zważono co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). Wnioskodawczyni zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, bowiem przedstawione dane nie zawierały konkretnych informacji na temat jej sytuacji rodzinnej, a w konsekwencji dochodu uzyskiwanego przez gospodarstwo domowe skarżącej. Wątpliwości pojawiły się w szczególności w zakresie stanu osobowego tego gospodarstwa, wobec braku wymienienia we wniosku małżonka skarżącej, jako osoby tworzącej z nią wspólnoty domowej. O fakcie pozostawania przez skarżącą w związku małżeńskim referendarz powziął natomiast wiadomość z akt niniejszej sprawy i znajdującego się w nim protokołu rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu z dnia 28 lipca 2015 r. (por.: k-121 akt), na której to rozprawie uczestniczył małżonek wnioskodawczyni, jako jej pełnomocnik. Przedstawiona kwestia wymagała zatem wyjaśnienia, bowiem wnioskodawczyni jako osoba pragnąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por.: postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt I OZ 86/13, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd (referendarz sądowy) kierując wezwanie do strony postępowania, jest uprawniony do żądania przedłożenia od wnioskodawczyni informacji dotyczących także innych osób w zakresie w jakim informacje te są konieczne dla ustalenia czy w sprawie zachodzą przesłanki udzielenia prawa pomocy. W szczególności, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego, istotny jest także stan majątkowy i możliwości płatnicze małżonka osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy (por.: postanowienie NSA z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 92/13, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe informacje były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącej w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. Brak wiarygodnych danych odnoszących się do dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawczynię, w tym informacji czy skarżąca uzyskuje korzyści materialne z posiadanej przez siebie nieruchomości gruntowej, a także pominięcie informacji na temat uzyskiwanego przez małżonka skarżącej dochodu miesięcznego, czy wreszcie nieudokumentowanie ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania i nieprzedłużenie wyciągów bankowych, powoduje niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. Z powyższych względów niewykonanie wezwania do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów źródłowych, nie pozwala uwzględnić wniosku, bowiem pozostawia bez odpowiedzi wszystkie pytania, które w wezwaniu postawiono, a które w sposób istotny odnoszą się do sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Nie bez znaczenia dla odmowy przyznania prawa pomocy skarżącej, ma ponadto okoliczność posiadania przez nią oszczędności w wysokości 3.000 zł, co sama oświadczyła we wniosku. Z akt sprawy nie wynika, aby zgromadzone środki pieniężne były przeznaczone na konkretny, istotny dla funkcjonowania skarżącej cel, taki jak na przykład leczenie, planowany zabieg medyczny, itp. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby zgromadzone środki przeznaczyć na opłacenie kosztów sądowych, tym bardziej, że wysokość tych oszczędności parokrotnie przewyższa opłaty sądowe należne w sprawie, na tym etapie postępowania. Wobec tego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy wnioskodawczyni, co orzekł jak w sentencji.