II SA/Ol 335/20

SENTENCJA Dnia 22 września 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2020 roku sprawy ze skargi E. M. na decyzję Komendanta Rektora z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie skreślenia z listy studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu; II. zasądza od Komendanta Rektora na rzecz skarżącej kwotę 697 złotych (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Decyzją z dnia "[...]" Rektor "[...]", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: k.p.a.) w związku z art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668), utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału "[...]" z dnia "[...]" w sprawie skreślenia E. M. z listy studentów drugiego roku czwartego semestru niestacjonarnych studiów drugiego stopnia na kierunku "[...]" w roku akademickim 2018/2019 z powodu niezłożenia w terminie pracy dyplomowej. Zakwestionowana decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia "[...]" Dziekan Wydziału "[...]" skreślił E. M. (skarżąca) z listy studentów drugiego roku czwartego semestru niestacjonarnych studiów drugiego stopnia na kierunku "[...]" w roku akademickim 2018/2019 z powodu niezłożenia w terminie pracy dyplomowej. Powyższa decyzja została wydana w oparciu o art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Podał, że w dniu 27 listopada 2019 r. z urzędu zostało wszczęte postępowanie administracyjne mające na celu wydanie decyzji w sprawie skreślenia skarżącej z listy studentów drugiego roku czwartego semestru niestacjonarnych studiów drugiego stopnia na kierunku "[...]" z powodu niezłożenia w terminie pracy dyplomowej. W dniu 11 grudnia 2019 r. do Sekretariatu Wydziału "[...]" wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie postępowania administracyjnego mającego na celu wydanie decyzji w sprawie skreślenia z listy studentów drugiego roku czwartego semestru niestacjonarnych studiów drugiego stopnia na kierunku "[...]" z powodu niezłożenia w terminie pracy dyplomowej. We wskazanym wyżej wniosku skarżąca podniosła, że niezłożenie pracy dyplomowej w wyznaczonym terminie spowodowane było nieprzewidzianymi kłopotami zdrowotnymi związanymi bezpośrednio z ciążą, wymagającą częstych konsultacji lekarskich, a w rezultacie wymagającą kilku pobytów w szpitalu, co uniemożliwiało złożenie pracy dyplomowej w wymaganym terminie do 31 sierpnia 2019 r. Na dowód powyższego przedłożyła trzy karty informacyjne leczenia szpitalnego z dnia 14.08.2019 r., z dnia 28.08.2019 r. oraz z dnia 11.09.2019 r., z których wynika odpowiednio, że urodziła wcześniaka wymagającego obserwacji i leczenia szpitalnego w czasie uniemożliwiającym złożenie pracy dyplomowej w terminie do 31 sierpnia 2019 r. Organ wskazał, że skarżąca mogła upoważnić osobę (np. męża/partnera) do dostarczenia pracy dyplomowej, co przyczyniło by się do złożenia jej w wymaganym terminie. Dodał, że w świetle przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym niezłożenie pracy w wymagamy terminie jest przesłanką obligatoryjną do skreślenia z listy studentów. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji, skarżąca podniosła, że pracę magisterską ukończyła pisać w miesiącu lipcu 2019 r. Całą napisaną pracę przesłała w miesiącu sierpniu pocztą elektroniczną na adres e-mail swojego promotora, który dokonał jej sprawdzenia i zatwierdzenia. Zgodnie z ustaleniami, wersję papierową pracy dyplomowej miała przedstawić do podpisu promotorowi przed jej złożeniem w uczelni, w terminie do dnia 31 sierpnia, gdyż obrona pracy miała się odbyć w miesiącu wrześniu. Jednak w miesiącu sierpniu napotkała kłopoty zdrowotne związane z ciążą i tym samym nie miała możliwości złożenia pracy w terminie. W uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" organ odwoławczy podniósł, że w dniu 13 czerwca 2019 r. Dziekan Wydziału wyraził skarżącej zgodę o przesunięcie terminu złożenia pracy dyplomowej do 31 sierpnia 2019 r. w roku akademickim 2018/2019. Niemniej jednak, zarówno § 43 ust. 1-2 Regulaminu studiów obowiązującego w roku akademickim 2018/2019, jak i § 40 ust. 3 aktualnie obowiązującego Regulaminu studiów, określają, że student (w tym student drugiego stopnia) jest zobowiązany do złożenia pracy dyplomowej, nie później niż na miesiąc przed wyznaczonym terminem egzaminu dyplomowego. Dziekan Wydziału, na pisemny wniosek promotora lub studenta, może przesunąć termin złożenia pracy dyplomowej (...). Termin złożenia pracy może być przesunięty nie później niż do 31 sierpnia danego roku akademickiego. Ostateczną zatem datą, w której strona była zobowiązana do złożenia pracy dyplomowej był 31 sierpnia 2019 r., co też oznacza, że strona mogła złożyć prace dyplomową stosunkowo wcześniej osobiście, bądź przez upoważnioną osobę. Zgodnie z § 15 ust. 1 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 września 2018 r. w sprawie studiów (Dz. U. z 2018 r., poz. 1861), w teczce akt osobowych studenta przechowuje się pracę dyplomową. Dokumenty te jednoznacznie wskazują, że strona w wymaganym powyższymi przepisami terminie nie złożyła pracy dyplomowej i tym samym nie mogła wypełnić obowiązku wskazanego zarówno w § 43 ust. 1- 2 Regulaminu studiów obowiązującego w roku akademickim 2018/2019, jak i § 40 ust. 3 aktualnie obowiązującego Regulaminu studiów. Niezłożenie pracy dyplomowej w wyznaczony terminie jest przesłanką obligatoryjną do skreślenia z listy studentów. Niepozostawienie przez ustawodawcę decyzji w tym zakresie do uznania organom uczelni pozbawia ją możliwości uwzględnienia nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających studentowi wywiązanie się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych. W myśl bowiem art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce studenta skreśla się z listy studentów w przypadku niezłożenia w terminie pacy dyplomowej, co ma swoje odzwierciedlenie zarówno w § 48 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów obowiązującego w roku akademickim 2018/2019 jak i § 45 ust. 1 pkt 3 aktualnie obowiązującego Regulaminu studiów. Dlatego też, niepozostawianie tej kwestii do swobodnego uznania organom uczelni uniemożliwia uwzględnienie okoliczności uniemożliwiających studentowi wywiązanie się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych. Podkreślił, że w niniejszej sprawie strona nie wykazała żadnych konkretnych, nadzwyczajnych okoliczności usprawiedliwiających niezłożenie pracy dyplomowej w wyznaczonym terminie, a jedynie powołała się na nagłe zdarzenie losowe niezależne od strony, tj. kłopoty zdrowotne związane z ciążą, które wymagały częstych konsultacji lekarskich i wykluczały jakąkolwiek podróż (brak dowodu potwierdzającego ten stan rzeczy), co w przekonaniu strony uniemożliwiło złożenie pracy dyplomowej w określonym terminie. W postępowaniu pierwszoinstancyjnym strona złożyła wyjaśnienia, nie wniosła wniosków dowodowych, jednak przedłożyła dowody w postaci kart informacyjnych leczenia szpitalnego (z dnia 14.08.2019 r., 28.08.2019 r. i 11.09.2019 r.), z których wynika, że urodziła wcześniaka. Powyższe miało miejsce na 17 dni przed złożeniem pracy dyplomowej. Wówczas istniała możliwość złożenia pracy dyplomowej przez osobę upoważnioną przez stronę, co przyczyniłoby się do ukończenia rozpoczętych studiów. We wniosku o ponowne rozparzenie sprawy zaś, strona podnosi jedynie, że przyczyną niezłożenia w terminie pracy dyplomowej był przedwczesny poród, kłopoty zdrowotne związane z ciążą oraz podnosi, że w Regulaminie studiów nie ma wzmianki o możliwości złożenia pracy dyplomowej przez osobę trzecią. Niemniej jednak, podkreślenia wymaga fakt, że Strona urodziła w 36 tygodniu ciąży, a co za tym idzie wznawiając studia była już w ciąży. W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Rektora skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła jej naruszenie: - art. 8 k.p.a., art. 15 k.p.a. w zw. z art. 78 Konstytucji RP poprzez pozbawienie prawa do rozpoznania odwołania od decyzji Dziekana Wydziału (orzekającego jako organ I instancji) przez organ wyższego stopnia - Rektora i zamiast tego rozpoznanie środka zaskarżenia przez ten sam organ I instancji; - art. 107 ust. 1 pkt 1, pkt 4 i pkt 7 k.p.a. poprzez niejednoznaczne i tym samym wadliwe określenie organu, który wydał zaskarżoną decyzję z dnia "[...]"- brak przywołania w treści decyzji przepisów uzasadniających właściwość rzeczową organu oraz zawarcie pouczenia o sposobie zaskarżenia decyzji, który jest nieznany ustawie; - art. 133 k.p.a. w zw. z art. 19 i art. 20 k.p.a. poprzez nieprzekazanie przez organ I instancji odwołania wraz z aktami sprawy do organu wyższego stopnia; - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 ust. 1 k.p.a. poprzez pominięcie przez organ i w konsekwencji nieuwzględnienie okoliczności, iż skarżąca przed upływem terminu na złożenie pracy dyplomowej, złożyła tę pracę w formie elektronicznej i jedynie z przyczyn obiektywnie niezależnych od niej nie złożyła w terminie pracy dyplomowej w wersji papierowej; - art. 9 k.p.a. oraz art. 10 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez niezrealizowanie przez organy obu instancji obowiązku należytego i wyczerpującego informowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz niezapewnienie skarżącej czynnego udziału w końcowym stadium postępowania; - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji mimo zawartych w niej uchybień; - § 46 ust. 1 regulaminu studiów "[...]’ poprzez jego niezastosowanie i nierozważenie przez orzekające organy możliwości potraktowania sprawy skarżącej E. M. indywidualnie z uwagi na zaistniałe szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącej złożenie w terminie pracy dyplomowej w formie papierowej, w szczególności poprzez uwzględnienie okoliczności, że skarżąca w terminie złożyła pracę w formie elektronicznej i wezwanie ją do uzupełnienia ewentualnego braku poprzez złożenie pracy dyplomowej w formie papierowej; - art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 45 ust. 1 pkt 3 regulaminu studiów "[...]" poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie i wydanie decyzji w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy studentów drugiego roku czwartego semestru niestacjonarnych studiów drugiego stopnia na kierunku "[...]" pomimo braku zaistnienia ku temu przesłanek. Wskazując na powyższe wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji organów obydwu instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym w Olsztynie w dniu 22 września 2020 r. skarżąca wskazała, że w formie elektronicznej przesłała pracę jeszcze przed dniem 28 sierpnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, zwanej dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że naruszają one przepisy prawa w stopniu skutkującym ich uchylenie. Podstawę materialnoprawną wydania decyzji w rozpatrywanej sprawie stanowił art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej: ustawa). Zgodnie z art. 108 ust. 1 ustawy studenta skreśla się z listy studentów w przypadku: 1) niepodjęcia studiów; 2) rezygnacji ze studiów; 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego; 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. Przepisy art. 108 w ust. 1 wskazują zamknięty katalog sytuacji, w których obligatoryjnie następuje skreślenie z listy studentów. Przepis art. 108 ust. 1 ustawy dotyczy zarówno publicznych, jak i niepublicznych uczelni. Organem uprawnionym do wydawania decyzji w przedmiocie skreślenia z listy studentów jest dziekan i rektor, zgodnie z ustanowionym przez ustawodawcę domniemaniem kompetencji. Ponadto, tryb skreślania z listy studentów powinien być uregulowany w regulaminie studiów, co jednak nie może być interpretowane jako delegacja do opracowywania dodatkowych, nieprzewidzianych w ustawie przesłanek. Jak wskazano - jest to wyliczenie o charakterze enumeratywnym. Charakter tego przepisu wyklucza możliwość obligatoryjnego wykreślenia studenta na innej podstawie. Zatem w tym zakresie regulamin studiów opracowany na danej uczelni nie może zawierać innych uregulowań, a jeżeli takie się pojawią nie mogą odnieść skutku. Obligatoryjną przesłanką wydania decyzji o skreśleniu z listy studentów - wymienioną w art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy - jest niezłożenie w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego. Wydanie decyzji następuje po ustaleniu w toku postępowania administracyjnego, że student nie złożył w terminie wynikającym z regulaminu studiów lub innym właściwym akcie wewnętrznym uczelni (albo w indywidualnie określonym terminie w przypadku indywidualnego toku studiów) pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego. Z akt sprawy wynika, że zarówno § 43 ust. 1-2 Regulaminu studiów obowiązującego w roku akademickim 2018/2019, jak i § 40 ust. 3 aktualnie obowiązującego Regulaminu studiów "[...]" określają, że student jest zobowiązany do złożenia pracy dyplomowej, nie później niż na miesiąc przed wyznaczonym terminem egzaminu dyplomowego. Dziekan wydziału, na pisemny wniosek promotora lub studenta, może przesunąć termin złożenia pracy dyplomowej. Termin złożenia pracy może być przesunięty nie później niż do 31 sierpnia danego roku akademickiego. Jak już w skazano, w myśl art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy studenta skreśla się z listy studentów w przypadku niezłożenia w terminie pacy dyplomowej (w sprawie ma to swoje odzwierciedlenie zarówno w § 48 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów obowiązującego w roku akademickim 2018/2019 jak i § 45 ust. 1 pkt 3 aktualnie obowiązującego Regulaminu studiów "[...]"). Analizując treść powyższego przepisu pamiętać należy, że nie wskazuje on innych okoliczności wstrzymujących wykreślenie z listy studentów. Ratio legis omawianej regulacji polega zatem na obowiązku wydania decyzji o skreśleniu z listy studentów po ustaleniu w toku postępowania administracyjnego, że student nie złożył w terminie wynikającym z regulaminu studiów lub innym właściwym akcie wewnętrznym uczelni (albo w indywidualnie określonym terminie w przypadku indywidualnego toku studiów) pracy dyplomowej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje jednak podstaw do stwierdzenia, że stan faktyczny analizowanej sprawy wyczerpał dyspozycję przepisu art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy. Jak wynika bowiem z akt sprawy skarżąca złożyła swoją pracę dyplomową przed dniem 28 sierpnia 2019 r. w formie elektronicznej. Ustawodawca nie wymaga w art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy aby student złożył w zakreślonym terminie pracę dyplomową w określonej formie. Innymi słowy, przepis nie wymaga ani nie wskazuje, ażeby praca była złożona w formie papierowej, bądź innej. Jedynie niezłożenie pracy w określonym terminie stanowi obowiązek zastosowania dyspozycji pkt 3 art. 108 ust. 1 ustawy. Natomiast obowiązek złożenia pracy dyplomowej do akt osobowych studenta może zostać wykonany (§ 15 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 września 2018 r. w sprawie studiów - Dz. U. z 2018 r., poz. 1861) już po terminowym złożeniu pracy dyplomowej. W tych okolicznościach stwierdzić przyjdzie, że rozpoznając sprawę organy dokonały błędnej wykładni art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy. W okolicznościach danej sprawy, wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego, sam fakt złożenia przez skarżącą pracy dyplomowej w formie elektronicznej nie stanowił przeszkody do uznania, że praca została złożona w terminie. W konsekwencji powyższego zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, w tym także i te dotyczące wydania skarżonych decyzji przez ten sam organ, jako, że decyzją nr "[...]"Rektor upoważnił dziekana "[...]" do wydawania decyzji administracyjnych w jego imieniu oraz do rozpatrywania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy. W konwekcji powyższego wspominany dziekan był upoważniony do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, choć dostrzec wypada, że zawarcie w sentencji skarżonej decyzji z "[...]" zapisu o utrzymaniu w mocy decyzji Dziekana było "niefortunnym" zwrotem, który jednakże nie miało to wpływu na ocenę, gdyż – jak podano – nie ma wątpliwości, że skarżoną decyzję wydal organ właściwy rzeczowo. Rozpoznając ponownie sprawę organ administracyjny powinien uwzględnić wskazania wynikające z niniejszego wyroku Sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 135 p.p.s.a. decyzje organów obydwu instancji zostały uchylone W oparciu o art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a., Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 697 zł, w tym kwotę 200 zł, stanowiącą wartość uiszczonego wpisu od skargi, i kwotę 480 zł, poniesioną tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) oraz kwotę 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.