I SA/Wa 624/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 10 lutego 2022 r. nr KOC/97/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 14 grudnia 2021 r. nr XI-WSZ-SR/001615/2021; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz S. L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Wnioskiem z [...] października 2021 r. S. L. wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną siostrą J. L. legitymując się orzeczeniem o ustaleniu stopnia niepełnosprawności. Decyzją Prezydenta m. st. Warszawy z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...], odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powodem było ustalenie, że niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem przez siostrę skarżącego 18 roku życia lub 25 roku życia w przypadku nauki w szkole – nie dało się tego ustalić na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności. Po drugie wątpliwości organu budził fakt, że niepełnosprawność powstała w 2018 r. a S. L. zakończył pracę z dniem 28 lutego 2020 r – co oznacza, że rezygnacja z zatrudniania pozostawała bez związku z koniecznością sprawowania opieki. Odwołanie wniósł Skarżący. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując sprawę wskazało, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2020, poz. 111): Zgodnie z art. 17. 1. tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują tub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacz/tym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jak wynika z przepisu art. 17 ust. 1 in fine, co potwierdza jednoznacznie orzecznictwo sądów administracyjnych, związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie Kolegium z akt sprawy nie wynika, żeby związek taki zachodził. Zebrany materiał dowodowy wskazuje, że J. L. posiada orzeczenie o niepełnosprawności z 9 września 2021 r. którym została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Wymaga trwałej i długotrwałej opieki. Jest wdową, nie ma dzieci jej rodzice nie żyją i nie ma poza Skarżącym innych osób mogących sprawować opiekę. Skarżący sam posiada orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy – do dnia 30 kwietnia 2022 r. i z tego tytułu pobiera rentę z ZUS. SKO uznało, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie ma znaczenia kiedy powstała niepełnosprawność gdyż Trybunał stwierdził niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobę niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym przepis art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być podstawą odmowy przyznania świadczenia. Jednakże SKO uznało, że brak jest związku pomiędzy z rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniu) a sprawowaną opieką który to związek musi być bezpośredni i ścisły. S. L. był zatrudniony od 24 kwietnia 2019 r. do 28 lutego 2020 r. we W.. Niepełnosprawność J. L. powstała wcześniej - 22 listopada 2018 r. a zatem przed jego zatrudnieniem. Dlatego organ uznał, że brak jest związku pomiędzy ustaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł Skarżący. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. prawa materialnego poprzez: a) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych: - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku między rezygnacją z zatrudniania a koniecznością opieki podczas gdy taki związek istnieje; -zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczonej przez Skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia wymagać może opieki stałej lub długotrwałej lecz niekoniecznie całodobowej; b) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez Skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem faktu, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 uznał, że ww. przepis w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z art. 71 ust 1 zd. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji R.P.; 2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 6, 8, 9, 77 § 1, 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez nie wyjaśnienie okoliczności istotnych w sprawie i przyjęcie, że ubieganie się przez osobę posiadając prawo do renty wyklucza uzyskanie tego świadczenia. Skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie bezsporna pozostaje okoliczność, że skarżący sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawną siostrą, która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym jest również, że z uwagi na stan zdrowia siostry skarżącego wymaga ona stałej opieki osoby trzeciej oraz pomocy w codziennym funkcjonowaniu . Skarżący jest osobą najbliższą i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji. Mając na uwadze powyższe ustalenia, w ocenie Sądu podzielić należy stanowisko Kolegium w zakresie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, której niepełnosprawność powstała później niż przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do 25 roku życia. W odniesieniu do kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. kryterium daty powstania niepełnosprawności, zauważyć trzeba, że w punkcie 2 sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/10), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego brak zmiany przez ustawodawcę treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wobec wynikającego z ww. wyroku z 21 października 2014 r. wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2017 r., I OSK 2920/16, Lex nr 2324296, 2 czerwca 2017 r., I OSK 108/12, Lex nr 1260038 oraz 26 maja 2017 r., I OSK 128/16, Lex nr 2305184). Zatem w odniesieniu do osób wymagających opieki przy dokonywaniu oceny spełnienia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie trzeciej sprawującej nad nimi opiekę nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Oceny spełnienia przesłanek do nabycia prawa do tego świadczenia należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W realiach rozpoznawanej sprawy nieusprawiedliwione było przyjęcie przez organ I instancji, że data ustalenia niepełnosprawności u siostry skarżącego nakazywała odmowę przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Stanowisko Kolegium co do braku podstaw do takiej wykładni przepisów jak to zaprezentował organ I instancji zasługuje w tym zakresie na całkowitą aprobatę. Obowiązkiem organu było zatem zbadanie, czy skarżący spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 21 października 2014 r. została w następstwie wydania powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Kolegium uznało brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrą a poza tym wskazało, że sam fakt bycia przez skarżącego osobą częściowo niezdolną do pracy i pobierającą rentę wyklucza przyznanie tego świadczenia. Odnosząc się do tej ostatniej kwestii trafnie pełnomocnik Skarżącego wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 2/17 stwierdzający niezgodność z art. 32 ust 1 i 71 ust. 1 art. 17 w ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co prowadzi do wniosku, że przepis ten w zakresie w jakim stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może być uwzględniane przy ocenie przesłanek do uzyskania świadczenia. Czym natomiast innym jest kwestia braku możliwości jednoczesnego uzyskiwania świadczenia z tytułu renty i świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie ugruntowane jest stanowisko orzecznicze z którego wynika, że nie ma podstaw prawnych do pobierania tych dwóch świadczeń jednocześnie. Wystarczy jednak oświadczenie osoby uprawnionej o tym, że w razie uzyskania świadczenia zrezygnuje z wynagrodzenia czy renty. W tym wypadku organ w ogóle się tą kwestią nie zajmował błędnie przyjmując, że za podstawę rozstrzygnięcia brak związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem pracy a datą powstanie niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten określa jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. W orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia cytowanego przepisu nie budzi wątpliwości. Nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Spełnienie tej przesłanki następuje także wówczas, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej. Okoliczność, że skarżący nie był aktywny zawodowo albo był aktywny zawodowo już po uzyskaniu przez siostrę orzeczenia o niepełnosprawności nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., III SA/Gd 35/22, CBOSA). Wystąpienie drugiej z przesłanek - niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki, jest okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia, wymaganej przez normę art. 17 ust. 1 ustawy. Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia. Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w 2021 r., w okresie, w którym jej siostra legitymowała się orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W momencie uzyskania przez siostrę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Skarżący nie mieszkał z nią a przynajmniej nic takiego z akt sprawy nie wynika. Do 28 lutego 2020 r. mieszkał we W. i co oczywiste choćby z uwagi na odległość do niej nie mógł sprawować bezpośredniej opieki a tym samym ubiegać się o to świaczenie. Pojawia się zatem pytanie: jaki okres od zrezygnowania z pracy czy też jej nie podjęcia albo jej trwania musiałby upłynąć aby organ uznał, że jest to moment odpowiedni? Na tak postawione pytanie, wbrew twierdzeniom organu, dobrej odpowiedzi nie ma. Po pierwsze ustawodawca nie wskazał na tego rodzaju warunek, po drugie organ ocenia każdy przypadek oddzielnie i dopiero te ustalenia w ramach obowiązujących przepisów dają podstawę do uznania czy spełnione zostały przesłanki do otrzymania świadczenia. Nie ma żadnych podstaw prawnych aby przyjąć, że związek przyczynowy, na który powołuje się w niniejszej sprawie organ, istnieje tylko wtedy gdy między stwierdzeniem niepełnosprawności a rezygnacją z pracy upływa krótki okres czasu. Rozumując jak organ należałby przyjąć, że z momentem stwierdzenia niepełnosprawności osoba musiałaby praktycznie natychmiast zrezygnować z pracy lub jej w ogóle nie podejmować aby uzyskać uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka wykładnia przepisów jest nieuprawniona nie tylko prawnie ale i życiowo. Zdarza się często, że rodzina próbuje samodzielnie, w ramach własnych możliwości pomóc osobie niepełnosprawnej czy to samodzielnie czy korzystając z pomocy innych osób a dopiero gdy tego rodzaju pomoc nie jest wystarczająca podejmuje decyzję o rezygnacji z pracy w celu opieki nad taką osobą. Nie można zatem zarzucać osobie opiekującej się, że nie zrezygnował z pracy od razu gdy pojawiła się osoba której trzeba pomóc. W sprawie została zatem spełniona przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to dotyczy błędnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych określających przesłanki przyznania świadczenia osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu z osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy obu instancji niewłaściwie oceniły, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, dopuszczając się tym samym naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.). Ustali przy tym kwestie związane z rezygnacją z renty, jako warunku do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tym bardziej, że przyznana wnioskującemu renta miała charakter terminowy.