III SA/Po 194/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi F.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę /-/M. Kosewska /-/M. Lorych – Olszanowska /-/B. Koś UZASADNIENIE W dniu [...] poborca skarbowy na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w O. W., Urząd Miejski w K., Burmistrza K. i Związek Spółek Wodnych w K. dokonał czynności zajęcia ruchomości F.P. Za podjęte czynności naliczona została opłata manipulacyjna oraz koszty za zajęcie ruchomości i za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego, zgodnie z art. 64 § 1 i § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dnia 29 sierpnia 2008 r. zobowiązany złożył wniosek, w którym zwrócił się z prośbą o umorzenie kosztów egzekucyjnych naliczonych w wyniku dokonanych czynności egzekucyjnych ze względu na trudne warunki spowodowane powtarzającą się suszą i brakiem opłacalności w produkcji zwierzęcej. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł wskazując, że zobowiązany nie wskazał przesłanek uzasadniających umorzenie wskazanej kwoty. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Izba Skarbowa w P. uchyliła wskazane postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz Urzędu Skarbowego w K. W uzasadnieniu organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego zobowiązany przedstawił dowody dotyczące jego sytuacji materialnej, w tym między innymi kwestię hipoteki przymusowej jako formy pomocy ze strony wierzyciela w spłacie zaległości. Do akt sprawy dołączono także kalkulację dochodu przeprowadzoną przez Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w P. za lata 2006 i 2007r. z której wynika, iż dochód na jednego członka rodziny F. P. w 2006 roku wynosił [...] zł, a w roku 2007 [...] zł. Dłużnik przedstawił także protokół strat poniesionych w związku z suszą z dnia [...], wskazujących na stratę w wysokości [...]. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego został także sporządzony protokół w dniu 3 listopada 2008 roku, z którego wynika, że zobowiązany prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha ([...] ha gruntów rolnych). Plony wykorzystał na potrzeby gospodarstwa w związku z prowadzoną hodowlą ([...] krowy, [...] cieląt, [...] jałówek, [...] maciory, [...] tuczników i [...] warchlaków). Ponadto w 2008 roku otrzymał dopłatę do upraw w wysokości [...] zł. Gospodarstwo rolne jest jedynym źródłem utrzymania zobowiązanego wraz z rodziną (na utrzymaniu dłużnika jest żona i córka). Wydatki średnio na jedną osobę to ok. [...] zł miesięcznie. Inne opłaty to [...] zł za prąd, [...] zł za opał, [...] zł za wodę, [...] zł za usługi weterynaryjne, [...] zł na części do maszyn, [...] zł na spłatę zaległości w UM K. i [...] zł na spłatę i zaległości w KRUS K. Dochody skarżącego za 2008r. kształtowały się natomiast następująco: [...] zł dochód z gruntów rolnych, [...] zł zwrot akcyzy za paliwo, [...] zł sprzedaż żywca, ok. [...] zł dopłaty do upraw. Zobowiązany określił przychody gospodarstwa w 2008r. na kwotę [...] zł, a koszty powiększone o wydatki na paliwo [...] zł, pasze i koncentraty w wysokości [...] zł i środki ochrony roślin [...] zł zobowiązany oszacował na [...] zł. Udokumentował też przychody z gospodarstwa poprzez przedłożenie faktury za sprzedaż żywca oraz decyzje Burmistrza K. i Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. na łączną kwotę [...] zł., która była wyższa od podanej wcześniej kwoty orientacyjnej ([...]zł). Decyzja Burmistrza K. potwierdza kwotę zwrotu akcyzy za paliwo w wysokości [...] zł. Decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. określa zaś kwotę dopłat - płatności do gruntów rolnych za rok 2007 w wysokości [...] zł. Zobowiązany potwierdził także wydatki na potrzeby gospodarstwa i potrzeby własne nie precyzując jednak kwot. Podkreślił także, że podane wcześniej koszty związane z wydatkami na części zamienne do maszyn w wysokości [...] zł dotyczyły jedynie naprawy jednego ciągnika. Analizując tę sytuację organ wyjaśnił, że przychód z gospodarstwa F. P. za okres pierwszych dziesięciu miesięcy 2008 roku wyniósł około [...] zł, natomiast wydatki wynosiły ok. [...] zł, w tym spłaty zaległości u wierzycieli w łącznej wysokości [...] zł. Zatem kwota kosztów rzeczywistych bez uwzględnienia jednorazowej kwoty zadłużenia ukształtowała się na poziomie [...] zł. Jednocześnie organ stwierdził, że zobowiązany był świadomy posiadania zaległości oraz poczuwał się do ich spłaty, a koszty egzekucyjne są składnikiem posiadanych zaległości, których dłużnik także był świadomy. Brak więc podstaw do dokonania wartościowania zaległości w celu ustalenia, który ze składników jest ważniejszy i powinien zostać zapłacony, a który jest mniej ważny i nie ma konieczności jego zapłaty. Organ podkreślił również, że zobowiązany jest współwłaścicielem dwóch samochodów, które zostały zajęte na poczet posiadanych zaległości, a z uwagi na posiadanie dwóch ciągników rolniczych dokonano także zajęcia jednego z nich. Organ ograniczył się do zajęcia tych ruchomości z uwagi na szacunkowe przeliczenie stosunku wartości ruchomości do wysokości zaległości. Z uwagi na to ograniczenie nie analizowano dalej stanu posiadanego przez dłużnika majątku, ale zobowiązany jest także właścicielem nieruchomości, co do których wierzyciel skierował środek zabezpieczający w postaci hipoteki przymusowej. Organ uznał, że w rozpatrywanym przypadku nie ma do czynienie z nieściągalnością, gdyż zobowiązany jest świadomy swoich zaległości, a jego sytuacja majątkowa nie wskazuje na brak możliwości zaspokojenia roszczeń. Zapłata nie spowoduje też znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej dłużnika. Ponadto za umorzeniem kosztów nie przemawia ważny interes społeczny. W żaden sposób sytuacja ta nie jest też związana z interesem publicznym, a ściągnięcie kosztów egzekucyjnych nie spowodowałoby niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych. F. P. złożył zażalenie na wskazane rozstrzygnięcie wnosząc o jego zmianę i umorzenie kosztów egzekucyjnych podnosząc, iż przedmiotowe koszty zostały naliczone niesłusznie. Natomiast zapłata należności skutkowała tym, że musiał zrezygnować z naprawy ciągnika rolniczego wykorzystywanego do uprawy roli. Powołał się także na trudną sytuację materialną wskazując, iż powtarzająca się co dwa lata susza uniemożliwia mu osiąganie dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Wyjaśnił nadto, iż jest współwłaścicielem dwóch samochodów, ale jeden służy mu do załatwiania spraw urzędowych, a drugi wykorzystuje syn do dojazdów do pracy, ciągniki rolnicze pochodzą z lat siedemdziesiątych, a ziemia jest jego miejscem pracy i źródłem utrzymania zobowiązanego i jego rodziny. Postanowieniem z dnia [...], nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 18 i art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż nie została spełniona żadna z przesłanek wymienionych w art. 64e § 2, które upoważniają organ egzekucyjny do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Sytuacja majątkowa zobowiązanego w stosunku do wysokości kosztów egzekucyjnych nie pozwala na stwierdzenie nieściągalności dochodzonego obowiązku ani, że zobowiązany nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. W niniejszej sprawie nie zachodzi również obawa, że ściągnięcie kosztów egzekucyjnych spowoduje niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny stwierdził, że wydatki, które mogą powstać podczas zastosowania środka egzekucyjnego nie będą stanowiły wysokiej kwoty, zwłaszcza że zobowiązany został pouczony o możliwości wystąpienia do organu egzekucyjnego z wnioskiem o rozłożenie należnych kosztów egzekucyjnych na raty. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w P. pojęcie interesu publicznego, przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych, powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, których rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Interes publiczny natomiast nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Ponadto "interes publiczny", o którym mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi być "ważny", co oznacza wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów. Z akt nie wynika także, żeby w przedmiotowej sprawie zaszły wyjątkowe okoliczności upoważniające organ egzekucyjny do umorzenia należnych kosztów egzekucyjnych. Zapłata kosztów egzekucyjnych z uwagi na ich wysokość, nie zagrozi egzystencji zobowiązanego i rodziny pozostającej na jego utrzymaniu, zwłaszcza że jak już wyżej wskazano może on ubiegać się o rozłożenie zapłaty tych kosztów na raty. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu F.P. wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż tytuły wykonawcze wystawione przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego były nieaktualne, a ponadto stwierdził, iż zaległości w podatku rolnym za lata 2002 – 2004 były zabezpieczone hipoteką przymusową, która jest formą pomocy w spłacie zaległości podatkowych, jak wynika z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.. Z tego powodu nie było podstaw do zajęcia przez organ egzekucyjny ruchomości, ponieważ dochodzenie wymagalnej wierzytelności może się odbywać tylko w trybie egzekucji sądowej uregulowanej przepisami o sądowym postępowaniu egzekucyjnym, zaś klauzule umowne wykluczające taki tryb są nieważne. Dodatkowo zakwestionował stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. zawarte w postanowieniu z dnia [...]. nr [...], w którym pomimo braku dochodu, odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na fakt posiadania przez zobowiązanego majątku. Jednocześnie skarżący wyraził wątpliwość co do prawidłowości powstania kosztów egzekucyjnych, gdyż jak stwierdził, należny podatek zapłacił wierzycielowi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Spór w niniejszej sprawie dotyczy kwestii zasadności odmowy umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego, którymi został obciążony F. P. w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu F. P. wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych należnych organowi egzekucyjnemu, a w uzasadnieniu wyjaśnił, iż wystawione tytuły wykonawcze były nieaktualne bliżej nie precyzując swojego stanowiska w tym zakresie. Za trafne należy uznać stanowisko organu odwoławczego, że charakter podnoszonych przez skarżącego zarzutów wskazuje na niezrozumienie treści zaskarżonego rozstrzygnięcia. F.P. błędnie przyjął bowiem, że należności dochodzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzycieli: Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w O. W.., Urząd Miejski w K. i Związek Spółek Wodnych w K. są egzekwowane w trybie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. poz. 43 poz. 296 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 2 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 nr 229 poz. 1954 ze zm.) obowiązki objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi podlegają egzekucji administracyjnej. Organ egzekucyjny zgodnie z przepisem art. 29 cyt. ustawy z urzędu bada dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej obejmuje w szczególności ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie. Jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji zwracając tytuł wierzycielowi. Potwierdzeniem stwierdzenia dopuszczalności egzekucji administracyjnej i prawidłowego wystawienia tytułu wykonawczego jest nadanie mu klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji. Przedmiotowe tytuły wykonawcze posiadały klauzule o skierowaniu ich do egzekucji co oznacza, że obowiązki w nich ujęte podlegały egzekucji administracyjnej. Tym samym obowiązki powyższe nie podlegały egzekucji sądowej, jak sugeruje skarżący. W przedmiotowej sprawie nie istniały również żadne klauzule umowne wyłączające egzekucję sądową, na które powołuje się skarżący. Nieprawidłowe jest również stanowisko skarżącego odnośnie skutków ustanowienia hipoteki przymusowej. Hipoteka przymusowa ustanawiana jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. nr 8 poz. 60 ze zm.) wyłącznie na podstawie wniosku wierzyciela. Istotą hipoteki jest możliwość zaspokojenia wierzytelności uprawnionego z rzeczy (prawa) obciążonej bez względu na to, kto obciążoną rzeczą lub prawem dysponuje. Fakt ustanowienia przez wierzyciela hipoteki na nieruchomości nie miał wpływu na przebieg czynności egzekucyjnych, w szczególności nie mógł stanowić przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, gdyż takiej przesłanki nie przewiduje przepis art. 56 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zarzut skarżącego, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. błędnie odmówił zobowiązanemu umorzenia kosztów egzekucyjnych pomimo braku dochodów, gdyż uznał, że podejmując rozstrzygnięcie w tej sprawie należy uwzględnić całość majątku posiadanego przez zobowiązanego, jest bezzasadny. Orzekając w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny, a następnie organ odwoławczy kierowały się postanowieniami zawartymi w przepisie art. 64e § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W toku postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. między innymi ustalił (protokół z dnia [...]. – k. 11 akt administracyjnych), że skarżący osiąga dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Ponadto organ egzekucyjny ustalił, że F. P. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, dwóch ciągników rolniczych oraz jest współwłaścicielem dwóch samochodów osobowych: [...] (rok produkcji 1991) i [...] (rok produkcji 1992). W związku z tymi ustaleniami nie narusza prawa stwierdzenie, że nie zaistniała jakakolwiek z przesłanek przewidzianych w w/w cyt. przepisie i że nie było podstawy prawnej do innego, tj. zgodnego z żądaniem skarżącego, rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Zasadne jest też stanowisko, iż zła koniunktura w rolnictwie jak i susza na równi dotknęły wszystkie gospodarstwa w regionie, zarówno te, które wywiązują się z obowiązków podatkowych jak i te, które nie świadczą obowiązkowych danin. W tym kontekście nie budzi zastrzeżeń wyrażony pogląd, iż umorzenie kosztów egzekucyjnych oznaczałoby faworyzowanie tych drugich i stwarzałoby wrażenie nierównego traktowania podmiotów. Zasadne jest także stanowisko organów administracji wyjaśniające, że umorzenie kosztów egzekucyjnych może mieć miejsce jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy występuje rzeczywista niemożność zapłaty przez zobowiązanego należności. Nie budzi zastrzeżeń ocena sytuacji majątkowej zobowiązanego w niniejszej sprawie i stwierdzenie braku przesłanek nieściągalności dochodzonego obowiązku czy kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej. Trafne jest także stanowisko, że nie zachodzi sytuacja, w której ściągnięcie kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Argumenty zawarte tak we wniosku zobowiązanego, jak i w niniejszym zażaleniu oraz dokumenty przedłożone w toku niniejszego postępowania, nie pozwalają stwierdzić, iż za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny. Pojęcie interesu publicznego winno być oceniane, jak trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji, z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Realizacja interesu publicznego winna też prowadzić do wyeliminowania sytuacji, których rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Natomiast interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Ponadto "interes publiczny", o którym mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny". Użycie tego ustawowego pojęcia oznacza bowiem wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na ten interes. Uwzględnia ono fakt, iż przedmiotem udzielenia ulgi udzielanej na podstawie art. 64e cyt. ustawy są koszty egzekucyjne, a zatem należność związana z przymusowym dochodzeniem należności. Wobec powyższego należy uznać, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły wyjątkowe okoliczności upoważniające organ egzekucyjny do umorzenia należnych kosztów egzekucyjnych. Natomiast zapłata kosztów egzekucyjnych z uwagi na ich wysokość, nie zagrozi egzystencji zobowiązanego i rodziny pozostającej na jego utrzymaniu, zwłaszcza że jak już wyżej wskazano może on ubiegać się o rozłożenie zapłaty tych kosztów w systemie ratalnych. Odnośnie zasadności naliczenia kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny trafnie stwierdził, że zobowiązany dokonał zapłaty należności objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez Urząd Miejski w K. i Burmistrza K. wprost do rąk wierzyciela. Stało się tak dopiero po dokonanym przez organ egzekucyjny zajęciu ruchomości, które skutkowało obowiązkiem naliczenia kosztów egzekucyjnych. Zajęcia ruchomości dokonano w dniu 7 lipca 2008 r., natomiast z pism Urzędu Miejskiego w K. z dnia [...] (karta nr [....]) wynika, że F. P. zapłacił wierzycielowi należności objęte tytułami wykonawczymi w dniu 11 lipca 2008 r. Tym samym koszty egzekucyjne zostały naliczone prawidłowo. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia rozpatrywanej skargi i orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). /-/M. Kosewska /-/M. Lorych - Olszanowska /-/B. Koś