II GPP 2/09

SENTENCJA Dnia 10 listopada 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński Sędzia NSA Rafał Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi A. W. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt II GSK 808/09 ze skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2405/08 w sprawie ze skargi A. W. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania. UZASADNIENIE W dniu 13 października 2009 r. A. W. złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II GSK 808/09 ze skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2405/08, w sprawie ze skargi A. W. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich. Skarżąca wniosła o stwierdzenie przewlekłości wskazanego postępowania, zasądzenie na jej rzecz od Skarbu Państwa - Prezesa WSA w W. i Prezesa NSA w W. 10.000 zł tytułem odszkodowania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania: a) decyzja administracyjna Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z 2002 r.; b) decyzja administracyjna Krajowej Rady Radców Prawnych z 2002 r.; c) wyrok WSA z 2004 r. o uchyleniu decyzji administracyjnej KRRP z 2002 r. (w toku postępowania przed WSA zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt P 21/02); d) decyzja administracyjna OIRP z 2005 r.; e) decyzja administracyjna KRRP z 2005 r.; f) wyrok WSA z 15 maja 2006 r.; g) wyrok NSA z 24 kwietnia 2007 r. (uchylenie wyroku WSA z punktu f); h) wyrok WSA z 28 września 2007 r. (oddalenie skargi); i) wyrok NSA z 1 października 2008 r. (uchylenie wyroku WSA z punktu h); j) wyrok WSA z 24 marca 2009 r. (oddalenie skargi); k) skarga kasacyjna do NSA z 25 lipca 2009 r. Skarżąca zarzuciła przewlekłość nie tylko postępowaniu sądowemu w zakresie skargi na decyzję z 2005 r., lecz także postępowaniu sądowemu w sprawie skargi z 2002 r. Skarżąca zwróciła uwagę na: - nieterminowe sporządzanie uzasadnień orzeczeń - zwłaszcza przy uzasadnianiu orzeczenia wskazanego w punkcie g) oraz punkcie j), prawdopodobnie też w pozostałych przypadkach, - długotrwałość procedowania od daty wniesienia skargi do daty orzekania -wyrok z punktu f) został wydany po 7-8 miesiącach od wniesienia skargi, wyrok z punktu g) został wydany po 7-8 miesiącach od wniesienia skargi, wyrok z punktu i) został wydany po 8-9 miesiącach od wniesienia skargi, - wadliwość postępowania i orzekania - wyrok z punktu f) zawierał oczywiście wadliwe rozstrzygnięcie, zwłaszcza przez nie uwzględnienie zakazu reformationis in peius w kontekście rozstrzygnięcia wyroku WSA z punktu c), wyrok z punktu h) został wydany przy udziale sędziego podlegającego wyłączeniu z mocy ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podnieść, iż skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz, że zwłoka w postępowaniu sądowym jest nieuzasadniona. Stosownie do przepisu art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jego zakończenia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. W przedmiotowej sprawie nie można zarzucić przewlekłości, ponieważ pomimo relatywnie długiego czasu trwania całego postępowania poszczególne czynności procesowe podejmowane były w zasadzie prawidłowo, bez nadmiernej i nieuzasadnionej zwłoki. Nie ma racji skarżąca zarzucając przewlekłość postępowania już od 2002 r., bowiem uchwały Okręgowej Izby Radców Prawnych i Krajowej Izby Radców Prawnych wydane w 2002 r. zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., a postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie toczy się na skutek zaskarżenia uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych z 2005 r. Analizując przebieg postępowania w sprawie należy wskazać, że skarga na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2005 r. wpłynęła do Sądu I instancji w dniu 29 września 2005 r., zaś rozprawa została wyznaczona na dzień 15 maja 2006 r., czyli niespełna osiem miesięcy później. Przy czym należy zwrócić uwagę, że w powołanym wyżej przedziale czasowym rozpoznane zostało zażalenie A. W. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wzywające do uiszczenia wpisu. Znaczenie ma także fakt, że skarga, która wpłynęła do sądu w dniu 29 września 2005 r. była niepodpisana i sąd musiał wzywać stronę do uzupełnienia tego braku formalnego. Zapadły w tej sprawie wyrok wraz z uzasadnieniem został doręczony 5 lipca 2006 r. Skarga kasacyjna od powyższego wyroku wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 6 października 2006 r., a rozprawę wyznaczono na dzień 24 kwietnia 2007 r., czyli po upływie niespełna pięciu miesięcy od wpłynięcia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Sądu I instancji, a kolejną rozprawę przed WSA wyznaczono na 28 września 2007 r. Zapadłym w tym dniu wyrokiem Sąd oddalił skargę A. W.. Skarga kasacyjna od wyroku WSA z dnia 28 września 2007 r. wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 1 lutego 2008 r., a rozprawa została wyznaczona na 1 października 2008 r., czyli po ośmiu miesiącach. NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał do ponownego rozpoznania WSA w W.. Ponowne rozpoznanie sprawy przez WSA nastąpiło w dniu 24 marca 2009 r. - po pięciu miesiącach od uchylenia. W dniu 10 września 2009 r. wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 marca 2009 r., która nie została jeszcze rozpoznana. W dniu 13 października 2009 r. wpłynęła skarga A. W. na przewlekłość postępowania. Przedstawiona powyżej analiza całego przebiegu postępowania prowadzi do wniosku, że istotnie trwało ono bardzo długo ale główną przyczyną czasu trwania postępowania było dwukrotne uchylenie wyroku Sądu I instancji. Trzeba mieć na uwadze, że ustalenie zaistnienia przewlekłości nie jest zależne jedynie od upływu czasu, który w niniejszej sprawie był rzeczywiście znaczny, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Przewlekłość świadczy bowiem o tym, że jakieś zdarzenia, czy stany, są nadmiernie rozciągnięte w czasie. Oczywistym jest, że słowo "przewlekłość" ma charakter względny, a zatem musi być odnoszone do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania. Jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki, o jakiej mowa w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. Faktem jest, że postępowanie w niniejszej sprawie długo trwa, co w odczuciu skarżącej jest to równoznaczne z przewlekłością postępowania. Trzeba jednak mieć na względzie, że długi czas trwania postępowania nie może być utożsamiany z przewlekłością postępowania, na którą - jak to już wyżej wskazano - składają się także inne elementy. Na czas trwania postępowania w sprawie ze skargi A. W. znaczny wpływ miało dwukrotne uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroków wydanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W.. Nie można jednak twierdzić, że samo uchylenie wyroku sądu I instancji może uzasadniać stwierdzenie przewlekłości postępowania. Nie bez znaczenia jest także fakt, że w toku procedowania nastąpiły okoliczności, które spowodowały przedłużenie postępowania - m. in. postępowanie zażaleniowe w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu, a także niepodpisanie skargi przez A. W.. Ustawa nie określa wprost jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., który stanowi, że ponowna skarga na przewlekłość postępowania w tej samej sprawie może być wniesiona po upływie 12 miesięcy. Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. W przedmiotowej sprawie średni czas postępowania przed każdą instancją sądową trwał krócej aniżeli 12 miesięcy, co prowadzi do wniosku, że prawo skarżącej do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki nie zostało w istocie naruszone (por. postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt. II OPP 7/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poza tym należy zwrócić uwagę, że stosownie do przepisu § 39 ust. 1 uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2004 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego (M.P. Nr 11, poz. 176) sprawy wniesione do sądu rozpoznaje się według kolejności wpływu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana (nie można wyznaczyć terminu rozprawy) przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do sądu wcześniej. Istnieją jednak podstawy do szybszego rozpoznawania spraw wynikające bądź to wprost z przepisów ustawy, które określają terminy rozpoznawania spraw przez sąd, bądź to z przepisów regulujących tryb postępowania umożliwiający rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Ma to szczególne znaczenie w sprawach, w których stopień faktycznej i prawnej zawiłości nie jest znaczny, a ich charakter prawny i znaczenie dla strony przemawia za szybszym rozpoznaniem sprawy. Takie możliwości stwarza zarządzenie rozpoznania sprawy poza kolejnością, jeżeli strona przedstawi przekonywujące powody (§ 39 ust. 2 powołanej uchwały). W niniejszej sprawie strona skarżąca nie złożyła takiego wniosku. Stąd też, oceniając przesłanki stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż poszczególne czynności sądu zmierzające do wydania w sprawie rozstrzygnięcia były prawidłowe, a okresów oczekiwania na wyznaczenie rozpraw, w związku z brakiem wniosku strony o rozpoznanie sprawy poza kolejnością, nie można uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, orzekł jak w sentencji postanowienia.