I SA/Bd 909/10

SENTENCJA I SA/Bd 909/10 POSTANOWIENIE Dnia 30 listopada 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lipiec 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy UZASADNIENIE I SA/Bd 909/10 UZASADNIENIE Reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika K.K. wraz ze skargą na decyzję opisaną w sentencji niniejszego postanowienia wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący stwierdził, że nie ma możliwości uiszczenia wysokich opłat sądowych, gdyż nie posiada stałego zatrudnienia. Oszacował, że na podstawie umowy o dzieło miesięcznie uzyskuje dochód w kwocie 5.000 zł brutto. Wnioskujący w gospodarstwie domowym pozostaje wraz żoną oraz 14-miesięczną córką. Miedzy małżonkami ustanowiono rozdzielność majątkową. Z tego względu ubiegający nie posiada wiedzy odnośnie sytuacji majątkowej współmałżonki. Również podjęcie czynności egzekucyjnych poprzez wystosowanie zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną przyczyniło się do anulowania zlecenia i utraty przychodów. Powstała nadwyżka wydatków nad dochodami uniemożliwia stronie regulowanie zobowiązań. Za istotne dla oceny sytuacji majątkowej wnioskujący uznał także negatywne rozstrzygniecie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Pismem Sądu z 10 listopada 2010 r. wezwano skarżącego do przedłożenia dokumentów obrazujących możliwości płatnicze zarówno jego, jak i współmałżonki, w tym również do dostarczenia dowodów potwierdzających obciążenia finansowe budżetu rodziny. Do dnia rozpoznania wniosku ubiegający nie uzupełnił braków, a 23 listopada 2010 r. uiścił wpis od skargi w kwocie 464 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Modele postępowań sądowych respektują regułę, według której koszty sądowe ponosi ta strona, której działanie spowodowało ich powstanie (art.199 p.p.s.a.). Odstępstwem od niej jest instytucja pomocy prawnej mająca na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ona bowiem realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art.77 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art.6 Konwencji o ochronie praw człowieka oraz podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. ( Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych procesu na Skarb Państwa nie ma charakteru absolutnego, gdyż podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Wydzielona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, dokonywanej jednakże w sposób pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności ( por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Jak stanowi art.245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z wniosku wynika, że strona ubiega się o udzielenie prawa pomocy w zakresie obejmującym całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w tym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Ze względu na tak określone granice pomocy prawnej, skarżący winien uprawdopodobnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Do wykazania tej okoliczności wnioskującego zobowiązuje art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu, a w szczególności z zawartego w nim zwrotu " gdy osoba ta wykaże" wywodzić należy, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Stanowisko takie nie budzi wątpliwości, albowiem znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, miedzy innymi w postanowieniu NSA z dnia 15.09. 2010 r. sygn. akt II FZ 400/10. Podkreślić należy w kontekście powyższego, że najistotniejsze z unormowań dotyczących prawa pomocy wynikają z art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a., gdyż przepisy te pozwalają wyznaczyć kolejność działań podejmowanych w ramach postępowania rozpoznawczego, jak również wykluczają automatyzm w rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Toteż ustalenie faktów mających pierwszorzędne znaczenie dla sprawy przyznania pomocy prawnej odbywa się na podstawie oświadczeń zawartych w druku urzędowym PPF ( art.252 p.p.s.a.). Nie mniej jednak strona, występując na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od niego jest zobligowana uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki dla uwzględnienia jej żądania. Referendarz sądowy dokonując analizy możliwości płatniczych K.K.na podstawie danych zawartych formularzu PPF stwierdził, że udzielone informacje są niewystarczające do wydania pozytywnego dla zainteresowanego rozstrzygnięcia. Trudno bowiem stwierdzić na podstawie oświadczeń złożonych przez stronę, że wydatek rzędu 500 zł ( tyle bowiem miałby wynieść wpis stały od skargi na decyzję wydaną w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu, o której mowa w 116 § 1 i § 2 ustawy Ordynacja podatkowa) spowodowałby uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego zarabiającego miesięcznie 5.000 zł. Dodatkowo, istotne są z punktu widzenia zasadności zwolnienia od kosztów sądowych również informacje dotyczące dochodów i majątku osób zobowiązanych względem wnioskującego do dostarczania środków utrzymania, w tym wypadku są to ustalenia co do możliwości płatniczych żony zainteresowanego. Zgodnie bowiem z art.27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz .U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Dlatego też, również w razie zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej małżonkowie nadal zobowiązani są do zaspokajania potrzeb innych członków rodziny. Nie mniej jednak, rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Instytucja wyłączenia wspólności ustawowej dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami ( por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Takie ukształtowanie relacji majątkowych bynajmniej nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym ( por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 273/10). Stąd referendarz zwrócił się do skarżącego o udzielenie informacji odnoszących się do dochodów i oszczędności M.K-K, uznając, że pełną i obiektywną ocenę kondycji finansowej skarżącego umożliwiłyby w szczególności zeznania podatkowe i wyciągi z rachunków bankowych dotyczące obojga małżonków. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyraźnie stanowi, że w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawianych w formularzu PPF danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, referendarz na podstawie art.255 p.p.s.a. wzywa wnioskodawcę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych. Nie budzi zastrzeżeń, iż to właśnie powyżej wskazany przepis art.255 p.p.s.a. nie tylko nakłada obowiązek współdziałania wnioskodawcy z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśniania wszystkich okoliczności mających wpływ na właściwą ocenę możliwości płatniczych zainteresowanego, lecz z drugiej zaś strony umożliwia on stronie należyte i właściwe, zależne od konkretnych okoliczności sprawy, poparcie argumentów podnoszonych we wniosku. Z tych względów podmiot wezwany do uzupełnienia swoich oświadczeń winien z należytą starannością wypełnić treść stosownego wezwania. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych powoduje, że zawarte w druku PPF oświadczenie pozostaje niepełne i tym samym niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony inicjującej rozstrzygnięcia. Z akt sprawy wynika, że powyżej opisana procedura weryfikacji wniosku miała miejsce w tym postępowaniu, gdyż zwrócono się do skarżącego o nadesłanie "dokumentów źródłowych" ze wskazaniem, jakie konkretnie mają to być dokumenty (K-34 akt sprawy). Jednakże K.K. naruszył spoczywający na nim obowiązek, nie przedstawił żadnego dokumentu, który uprawdopodobniłyby, że sytuacja materialna gospodarstwa domowego, w którym pozostaje uzasadnia zwolnienie go od kosztów sądowych. Ponadto, jak wynika z akt sprawy w dniu 23 listopada 2010 r. skarżący opłacił w niepełnej wysokości wpis od skargi, a mianowicie w kwocie 464 zł. Dowodzi to, że wydatek ten mieścił się w zakresie możliwościach płatniczych zainteresowanego. Reasumując, nieuzupełnienie braków wniosku uniemożliwiło dokonanie innej, niż negatywna oceny żądania zwolnienia od kosztów sądowych w stosunku do osoby posiadającej do dyspozycji miesięczny dochód w kwocie 5.000 zł. Końcowo przypomnieć należy, że Skarb Państwa nie jest w stanie udzielać pomocy wszystkim wnioskodawcom, stąd surowe kryteria oceny ich sytuacji majątkowej i rodzinnej. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.