III OZ 733/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 października 2022 r., sygn. akt: II SA/Rz 1076/22 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 10 marca 2022 r. nr SKO.4171.9.436.2022 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 17 października 2022 r., sygn. akt: II SA/Rz 1076/22 odmówił przywrócenia K.K. terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 10 marca 2022 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że złożenie wniosku o prawo pomocy w terminie do wniesienia skargi co do zasady nie świadczy o braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi. Strona składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy przed doręczeniem decyzji odwoławczej lub po jej doręczeniu, jednak przed upływem terminu do wniesienia skargi, powinna zatem zastosować się do zawartego w tej decyzji pouczenia co do zasad, trybu i terminu wnoszenia środków zaskarżenia pod rygorem odrzucenia skargi. Jedynie w sytuacji, gdy następczo okaże się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika został uwzględniony, a wnioskodawca nie wniósł w terminie skargi, można rozważać przywrócenie terminu do wniesienia skargi celem umożliwienia temu pełnomocnikowi złożenia skargi. Samowolna decyzja strony skarżącej o odroczeniu złożenia skargi do momentu doręczenia prawomocnego orzeczenia w sprawie przyznania prawa pomocy świadczy natomiast co do zasady o nienależytej dbałości o własne interesy oraz o winie (w postaci co najmniej lekkiego stopnia winy nieumyślnej) w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi, chyba że następczo subiektywna ocena tej strony co do konieczności jej reprezentowania przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy zostanie potwierdzona przez sąd, który przyzna jej w tym zakresie prawo pomocy. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia K.K., który podniósł, że stanowisko Sądu jest dla niego krzywdzące. Sąd bowiem wezwał go do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi a po uiszczeniu wpisu odmówił przywrócenia terminu do jej wniesienia. Skarżący podniósł, że występował o przyznanie prawa pomocy w terminie do wniesienia skargi, a argument Sądu, że nie istnieje przymus adwokacko-radcowski do wniesienia skargi nie jest prawidłowy. Skarżący podniósł, że jest w podeszłym wieku, nie ma żadnej wiedzy prawniczej i dopiero po upływie terminu do wniesienia skargi (na etapie kwestionowania rozstrzygnięcia odmawiającego przyznania adwokata z urzędu) pojawiła się możliwość sporządzenia skargi przy pomocy prawnika w punkcie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Skarżący podniósł także, że sprawa, w której wniósł skargę jest skomplikowana i wielowątkowa, zaś ostatecznie stał się dwukrotnie pokrzywdzony, gdyż najpierw odmówiono ustanowienia adwokata, a następnie rozpoznania skargi, mimo że Sąd miał wiedzę o terminie wnoszenia skarg i wzywał go do uzupełnienia braków skargi. Skarżący wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie o sygn. akt II SA/Po 412/21 stwierdził, że w sytuacji, gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy był złożony przed wszczęciem postępowania, uznanie, że skarżący ponosi winę w zakresie uchybienia terminowi do wniesienia skargi wypaczałoby istotę prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie należało uwzględnić. Naczelny Sąd Administracyjny podziela wyrażony w zaskarżonym postanowieniu pogląd, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie do wniesienia skargi - co do zasady - nie świadczy o braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może służyć przedłużaniu terminu do wniesienia skargi. Niemniej jednak wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie może być a priori traktowany jako nieusprawiedliwiony w każdej sytuacji, w której strona występowała o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowego. Poczynienie odmiennego założenia prowadziłoby bowiem do pozbawienia sensu składania wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed jego wszczęciem. Skuteczność wniesienia skargi uzależniona byłaby bowiem wyłącznie od pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu. Strona skarżąca, składając przed wszczęciem postępowania wniosek o przyznanie prawa pomocy i oczekując na jego rozstrzygnięcie, nie może być natomiast pewna, czy wniosek ten zostanie uwzględniony. Zauważa to Sąd I instancji wskazując, że "Zgłaszając żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ustanowienie adwokata) skarżący nie miał przecież gwarancji, że zostanie on uwzględniony w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu", jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd wywodzi błędne wnioski, twierdząc, że z tej przyczyny skarżący powinien był wnieść samodzielnie sporządzoną skargę, aby dowieść należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Pomimo braku rygoru adwokacko-radcowskiego przy wnoszeniu skarg do sądu administracyjnego, skarżący w sprawie ma uprawnienie do fachowego zastępstwa procesowego, zatem sam fakt braku konieczności wniesienia skargi przez profesjonalnego pełnomocnika nie może przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. To właśnie dbałość o własne interesy i ich należyte zabezpieczenie uzewnętrznia się wyrażeniem woli uczestnictwa profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu sądowym. Stanowisko Sądu I instancji zakłada konieczność samodzielnego sporządzenia i terminowego wniesienia skargi, mimo zgłoszonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednocześnie niekonsekwentnie dopuszcza wstrzymanie się z koniecznością uiszczenia wpisu sądowego od skargi, do czasu rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozstrzygając kwestię przywrócenia terminu miał świadomość, że skarżący jest osobą w podeszłym wieku. Z akt z wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd mógł uzyskać także wiedzę o okolicznościach, które spowodowały wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postepowania sądowego. Z okoliczności sprawy wynika także, że skarżący niezwłocznie po otrzymaniu decyzji usiłował uzyskać pomoc prawną, a z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wynika wprost, że wniosek o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania skarżący sporządził po uzyskaniu porady w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej. Oczywistym jest, że okoliczność uzyskania błędnej porady prawnej sama przez się nie świadczy o braku winy strony w uchybieniu terminu i może przekładać się na brak realizacji obowiązku wniesienia skargi w ustawowym terminie, jednak skorzystanie z możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania (jak wynika z akt sprawy na skutek uzyskania porady prawnej w punkcie bezpłatnych porad prawnych) nie wskazuje na uzyskanie błędnej porady prawnej. Wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania może bowiem zakończyć się przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym, a w konsekwencji, zgodnie ze stanowiskiem Sądu I instancji, przyjęciem złożonego przez pełnomocnika wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Brak jest podstaw do zróżnicowania sytuacji strony przy rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w zależności od tego, czy sporządzony zostanie przez skarżącego czy przez profesjonalnego pełnomocnika wyznaczonego w drodze uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarga do sądu nie musi być sporządzana przez fachowego pełnomocnika, jednak prezentowane przez Sąd I instancji stanowisko prowadzi do wniosku, że skoro tak, to konieczne stałoby się oddalanie także wniosków o przywrócenie terminu wnoszonych przez pełnomocników wyznaczanych w drodze prawa pomocy. Jakkolwiek skarżący nie kwestionuje, że posiadał wiedzę o trybie i terminie zaskarżenia decyzji, to okoliczności sprawy, w tym podniesione w zażaleniu, wskazują, że nie jest osobą zaniedbującą własne sprawy, przeciwnie usiłował uzyskać prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z uwagi na skomplikowany, w jego ocenie, charakter sprawy, jednocześnie poszukując innych dróg do uzyskania pomocy prawnej – w ramach bezpłatnego dostępu do porad prawnych – w celu sporządzenia skargi do sądu, wniosku o przywrócenie terminu czy zażalenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej konkretnej sprawie nie można zatem przypisać skarżącemu winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi z przyczyn wskazanych przez Sąd I instancji, co powodowało konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia i zdecydowało o przywróceniu terminu skoro zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z powołanych względów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 193 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.