II SA/Bd 544/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2020 r. sprawy ze skargi Ł. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Ł. z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z [...] października 2019 r. Ł. F. zwrócił się do Burmistrza Ł. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł. Burmistrz Ł. decyzją z [...] listopada 2019r. nr [...] odmówił umorzenia należności. Odwołanie od tej decyzji złożył Ł. F., a po jego rozpoznaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Burmistrz Ł. decyzją [...] lutego 2020r. ponownie odmówił uwzględnienia wniosku. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że okoliczności wskazywane przez wnioskodawcę (zły stan zdrowia oraz niskie dochody) nie świadczą o zaistnieniu wyjątkowej sytuacji – tj. różniącej od sytuacji innych zobowiązanych, za których świadczenia wypłacane są z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem organu nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności określone w art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 1818 ze zm. – dalej powoływanej jako "ustawa"). Organ wyjaśnił przy tym, że uwzględnił następujące okoliczności: podejmowanie przez wnioskodawcę pracy dorywczej, nieponoszenie kosztów utrzymania mieszkania, posiadanie wykształcenia zawodowego oraz statusu osoby bezrobotnej objętej programem aktywizacji zawodowej, legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w lekkim stopniu, wydanym bez określenia przeciwwskazań do podjęcia pracy na wolnym rynku. Analizując sytuację zdrowotną, dochodową i rodzinną oraz rokowania na przyszłość, organ I instancji doszedł do przekonania, że wnioskujący ma realne szanse na spłatę zadłużenia. Odwołanie od decyzji złożył dłużnik alimentacyjny – Ł. F.. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję – opisaną na wstępie. W uzasadnieniu decyzji organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył i omówił przepisy regulujące omawianą materię. Wyjaśnił ponadto, że zaległość Ł. F. obejmuje okres od 08/2010 do 09/2012 oraz od 11/2015 do 09/2016, a kwota należności głównej wynosi [...] zł wraz z odsetkami na dzień [...] lutego 2020r, w kwocie [...]zł. Organ odwoławczy uznał, że dłużnik alimentacyjny posiada obiektywne możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej i podjęcia zatrudnienia. Wskazał, że Ł. F. jest osobą młodą, mimo problemów zdrowotnych – zdolną do podjęcia zatrudnienia. Organ ten podkreślił, że umorzenie należności łącznie z odsetkami na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która powinna mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Taka sytuacja, w ocenie organu odwoławczego, nie występuje zaś w niniejszej sprawie – co potwierdziły wyniki postępowania dowodowego przeprowadzonego przed organem I instancji. SKO uznało przy tym, że stan faktyczny w sprawie został ustalony w sposób wyczerpujący. Za niezasadne organ odwoławczy uznał zatem zarzuty naruszenia przepisów postępowania normujących podstawowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego. Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wniósł Ł. F., w której zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie art. 7 w zw. z art. 76 i 77 § 1 k.p.a., art. 8 o art. 80 k.p.a. - poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady zaufania, prawdy obiektywnej i kompletności materiału dowodowego, a w konsekwencji nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a nadto przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów – prowadzących do błędnego uznania, że Skarżący nie znajduje się w szczególnie nadzwyczajnej sytuacji wbrew dowodom i wbrew zasadzie uwzględniania słusznego interesu strony, 2. naruszenie art. 11 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie Skarżącemu zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy, 3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy, poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja dochodowa i rodzinna, a także obecny stan zdrowia Skarżącego nie są istotne i nie stanowią okoliczności dającej podstawę do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, 4. przekroczenie granic uznania administracyjnego poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw wydania zaskarżonej decyzji oraz dowolność w uznaniu materiału dowodowego. W oparciu o powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji lub o wydanie merytorycznego orzeczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja mieści się w kryteriach legalności, według których sprawowana jest sądowa kontrola wykonywania administracji publicznej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm.). W pierwszej kolejności należy podnieść, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ma charakter uznaniowy, co oznacza, że pozostawiono go uznaniu organu administracji publicznej i nie jest obligatoryjne nawet w przypadku ustalenia trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. W ramach uznania administracyjnego organ może ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem i oczekiwaniami strony, przy czym uznaniowy charakter decyzji nie oznacza jednak całkowitej dowolności. Rozstrzygnięcie takie musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności tych podnoszonych przez stronę. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy dla wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności z tego tytułu ma zatem charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. To do organu pierwszej instancji należy zatem ocena możliwości zastosowania umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego. O ile ocena wyników postępowania dowodowego w sposób zasadniczy nie kłóci się ze zgromadzonymi w sprawie dowodami, logicznym rozumieniem i zasadami doświadczenia życiowego, to nie może być skutecznie podważona w trybie skargi sądowoadministracyjnej. Rolą sądu administracyjnego kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego, które to pojęcia, jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych, oznaczają dochody otrzymywane z różnych tytułów (w tym z pracy dorywczej, podejmowanej "na czarno"), a także takie okoliczności, jak np. stan zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu (sytuacja dochodowa). Na sytuację rodzinną dłużnika alimentacyjnego składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (vide: wyrok NSA z dnia 21 października 2008 r. sygn. I OSK 1685/07, dostępny na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizując sytuację dochodową i rodzinną osoby wnioskującej o udzielnie tego typu ulg trzeba mieć również na uwadze, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z problemami finansowymi, dlatego też jego sytuacja dochodowa i rodzinna powinna wyróżniać się na tle innych dłużników (vide: wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2018 r. sygn. I OSK 2443/17, dostępny na stronie j.w.). Uwzględniając powyższe organy rozważając sytuację dochodową i rodzinną Skarżącego uwzględniły zarówno aktualną na dzień orzekania okoliczność osiągania dochodu jedynie z pracy podejmowanej dorywczo, jak też potencjalną możliwość uzyskania dochodu oraz stan jego zdrowia. Ocena sytuacji Skarżącego, dokonana przez organy obu instancji, jest w ocenie Sądu trafna i nie zachodzi w sprawie sprzeczność między ustaleniami organów a zgromadzonym w toku postepowania materiałem dowodowym. W przekonaniu Skarżącego jego wyjątkowa sytuacja wynika z niemożliwości podjęcia pracy z przyczyn zdrowotnych. W ocenie organów okoliczność ta jednak nie została w sprawie wykazana. Ze stanowiskiem organów należy się w pełni zgodzić. Z dokumentacji lekarskiej przedstawionej przez Skarżącego do akt sprawy wynika, że w okresie od 2015r. do 2018r. był on diagnozowany i następnie poddany leczeniu (w tym operacyjnemu) z uwagi na występujące u niego schorzenia kręgosłupa, okresowo przebiegające z zespołem bólowym. W tym okresie Skarżący zaliczany był do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim. Niepełnosprawność w stopniu lekkim orzekano wobec Skarżącego do [...] grudnia 2019r. W dacie wydania zaskarżonego orzeczenia Skarżący nie legitymował się już zatem orzeczeniem o niepełnosprawności, a jedynie zaświadczeniem lekarskim o celowości kontynuowania rehabilitacji. Podkreślenia wymaga jednak okoliczność, że schorzenia stwierdzane u Skarżącego, ani w przeszłości, ani obecnie nie uniemożliwiają poszukiwania pracy na otwartym rynku. W orzeczeniach o ustalonym stopniu niepełnosprawności (z [...] września 2016r., z [...] października 2017r. i [...] grudnia 2018r.) nie wykluczono możliwość wykonywania pracy na otwartym rynku pracy. Skarżący zresztą (jak wynika to z jego oświadczenia) podejmuje prace dorywcze, a z akt sprawy wynika, że posiada on status osoby bezrobotnej. Twierdzeniom Skarżącego o niemożliwości podjęcia pracy przeczy zatem okoliczność zarejestrowania go we właściwym powiatowym urzędzie pracy jako osoby poszukującej zatrudnienia. Tu należy zwrócić uwagę, że zgodnie z definicją osoby bezrobotnej, zawartej w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1265 i 1149 z późn. zm.) pojęcie to oznacza "osobę zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy". Wynika z tego, że jedynie całkowity brak gotowości do podjęcia zatrudnienia bądź całkowity brak możliwości podjęcia pracy z przyczyn zdrowotnych jest równoznaczny z brakiem możliwości posiadania statusu osoby bezrobotnej. Skoro Skarżący aktualnie korzysta ze statusu osoby bezrobotnej to nie może on skutecznie podważać ustaleń organów co do istnienia jego możliwości zarobkowych. Wyrażane przez Skarżącego obawy związane z trudnościami w znalezieniu odpowiedniej pracy (z uwagi na subiektywnie postrzegane ograniczenia zdrowotne) stanowią jedynie przypuszczenia, które nie mogą uzasadnić uwzględnienia wniosku o umorzenie należności. Ani wiek Skarżącego, ani jego stan zdrowia, choć okresowo mogący ograniczać możliwości podjęcia pracy w pełnym wymiarze, nie pozbawiają możliwości podejmowania pracy zarobkowej i wywiązywania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto Skarżący zamieszkuje razem z siostrą bez konieczności ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania – co nie jest bez znaczenia dla oceny jego możliwości spłaty zadłużenia w sytuacji osiągania jedynie nieznacznych dochodów. Organy zasadnie też uznały, że sytuacja dochodowa Skarżącego, z uwagi na młody wiek, może ulec poprawie. Dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest bowiem nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Za dopuszczalnością oceny sytuacji dochodowej dłużnika alimentacyjnego na gruncie art. 30 ust. 2 ustawy nie tylko z punktu widzenia jego aktualnej sytuacji, ale i z punktu widzenia rokowań poprawy tej sytuacji w przyszłości opowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 9/19 (dostępny na stronie j.w.) - wyrażając pogląd, że organ administracji badając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego może, a wręcz powinien oceniać perspektywy i rokowania na przyszłość, oraz, że perspektywy i rokowania co do sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika mogą leżeć u podstaw uznania administracyjnego w sprawie dotyczącej umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że organy wyjaśniły i rozważyły wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności. Okoliczność, że nie podzieliły stanowiska Skarżącego i nie uwzględniły jego wniosku, nie może świadczyć o wadliwości rozstrzygnięcia i nie daje podstaw do stwierdzenia przekroczenia granic uznania administracyjnego. Z akt sprawy wynika, że organy odniosły się do wszelkich istotnych okoliczności sprawy, zarówno tych wskazywanych przez Skarżącego, dotyczących jego sytuacji osobistej, dochodowej, zdrowotnej jak i wynikających z rozważenia interesu społecznego. O zasadności objętych skargą zarzutów nie może świadczyć samo przekonanie Skarżącego, że złożony przez niego wniosek o umorzenie należności alimentacyjnych powinien zostać uwzględniony. Należy podnieść też, że umorzenie należności z tytułu alimentów jest formą najdalej idącej ulgi w spłacie należności, dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym i powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku. Zachowanie możliwości zarobkowych (chociażby w ograniczonym zakresie) może uzasadniać ubieganie się przez Skarżącego o uzyskanie ulgi w spłacie zadłużenia w innej formie (np. poprzez rozłożenie należności na raty). Odnosząc się też do wyrażanych w skardze obaw związanych ze stanem zdrowia należy końcowo wyjaśnić, że zaskarżona decyzja nie pozbawia Skarżącego prawa do ponownego ubiegania się o umorzenie należności alimentacyjnych w przypadku wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wskazującym na istotne pogorszenie się jego stanu zdrowia. Reasumując należy stwierdzić, że wbrew zarzutom skargi, organy nie dopuściły się naruszenia art. 30 ust. 2 u.p.p.u.a., ani też przepisów o postępowaniu, tj. art. 7, 11, 77 § 1, 80, czy 107 § 1 k.p.a. W szczególności nie dopuściły się naruszenia granic uznania administracyjnego. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało skargę jako bezzasadną oddalić.