I OW 53/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Choroszczy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Rybnika a Burmistrzem Choroszczy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku Ł.O. o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego postanawia: 1. wskazać Burmistrza Choroszczy jako organ właściwy w sprawie, 2. oddalić wniosek Prezydenta Miasta Rybnika o zasądzenie kosztów postępowania. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 18 marca 2021 r. Burmistrz C. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Burmistrzem C. w sprawie wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wniosku organ podniósł, że Ośrodek Pomocy Społecznej w R., otrzymany w dniu 12 lutego 2021 r. wniosek Ł.O., zamieszkałego w R. przy ul. [..], przekazał do rozpoznania Miejsko-Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w C., z uwagi na fakt, że wnioskodawca przebywa na leczeniu w [..] Zakładzie Opieki Zdrowotnej w C. Zdaniem Burmistrza C. decydujące dla uznania organu za właściwy do rozpoznania wniosku, ma miejsce zamieszkania wnioskodawcy, którym jest R. Czasowa zmiana miejsca pobytu, np. na czas leczenia, której nie towarzyszy zamiar stałego przebywania w miejscowości aktualnego pobytu, pozostaje bez wpływu na miejsce zamieszkania. Z tego względu, skoro pobyt w C. podyktowany jest koniecznością leczenia i terapii wnioskodawcy, nie stanowi miejsca zamieszkania w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta R. wniósł o wskazanie Burmistrza C. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Organ ten wskazał, że wniosek został wypełniony w C. i wskazano w nim rachunek [..] Zakładu Opieki Zdrowotnej im. [..] w C. jako rachunek, na który ma zostać przekazywane świadczenie. Do wniosku załączone zostało postanowienie Sądu Okręgowego w R. III Wydział Karny z dnia [..] września 2020 r. (sygn. akt: [..]) w przedmiocie określenia rodzaju zakładu [..], w którym realizowany będzie środek zabezpieczający, na podstawie art. 201 § 2 kkw. Organ ustalił na podstawie rejestru PESEL, że wnioskodawca nie posiada żadnego adresu zameldowania. Oświadczenie matki wnioskodawcy wskazuje, że od dnia 27 października 2020 r. przebywa on w [..] ZOZ im. [..] w C. Zdaniem organu aktualnym miejscem zamieszkania jest C. O ześrodkowaniu się ważnych spraw życiowych wnioskodawcy w tej miejscowości może świadczyć fakt korzystania w niej z opieki zdrowotnej i leczenie specjalistyczne, szczególnie, że czas stosowania środka zabezpieczającego nie określa się z góry. Głównym ośrodkiem działalności wnioskodawcy, w którym aktualnie koncentruje się jego życiowe centrum jest [..] ZOZ w C., co oznacza, że organem właściwym do rozpoznania wniosku nie jest Prezydent Miasta R. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Burmistrzem C. jest sporem negatywnym o właściwość, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) - dalej: u.ś.r., świadczeniami rodzinnymi są świadczenia opiekuńcze, w tym zasiłek pielęgnacyjny. W myśl art. 23 ust. 1 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, rodziny zastępczej niezawodowej, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, a także osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 23 ust. 2 u.ś.r. wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby, o której mowa w ust. 1. Stosownie zaś do art. 3 pkt 11 u.ś.r. organem właściwym do wydania decyzji w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Podkreślić wypada, że u.ś.r. nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania", a zatem przy jego ustaleniu trzeba posłużyć się uregulowaniem zawartym w art. 25 k.c., zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle tego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania – corpus) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu – animus). Przesłanki te muszą wystąpić łącznie. Bezspornym jest, że wnioskodawca przebywa obecnie i nieprzerwanie od października 2020 r. w [..]ZOZ im. [..] w C., a termin pobytu w Zakładzie jest nieokreślony. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że lokalem mieszkalnym – w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1610 z późn. zm.) – jest lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki, a więc również lokal w domu pomocy społecznej, jak i w zakładzie opiekuńczym (por. postanowienia NSA: z 2 lutego 2012 r., I OW 188/11; z 24 października 2013 r., I OW 157/13; z 14 lutego 2017 r., I OW 207/16; z 28 grudnia 2017 r., I OW 195/17; z 22 czerwca 2018 r., I OW 23/18). Tego rodzaju lokal służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych i opiekuńczych, a przebywanie w nim nie może być traktowane jedynie jako krótkotrwały pobyt osób – w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów. Spełnia on społecznie inną rolę niż internaty, bursy, pensjonaty czy hotele, albowiem nie służy celom turystycznym lub wypoczynkowym. Nie jest on również miejscem publicznym, za które należy raczej uznać pomieszczenie lub teren przeznaczony dla publiczności, dla ogółu, a zatem dostępny nieograniczonemu odbiorcy. W takiej sytuacji właściwość miejscową organu do rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która przymusowo i bezterminowo przebywa w specjalistycznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej należy ustalić, uwzględniając pobyt w [..]ZOZ im. [..] w C. jako pobyt wiążący się z zamieszkiwaniem – nie tylko w danej miejscowości, ale w konkretnej lokalizacji - Zakładzie Opieki Zdrowotnej. W niniejszej sprawie wnioskodawca, który ubiega się o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, zamieszkuje w [..]ZOZ im. [..] w C. i tam koncentrują się obecnie ważne dla niego sprawy życiowe. Przebywanie strony w ww. placówce ma charakter inny niż krótkotrwały, to zaś pozwala na wyprowadzenie wniosku, że C. jest aktualnym miejscem zamieszkania wnioskodawcy, albowiem tam przebywa on na stałe w [..]ZOZ, i tam koncentruje się cała jego aktywność życiowa. Z tego względu przyjąć należało, że organem właściwym do rozpoznania wniosku będzie Burmistrz C. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. Wniosek Prezydenta Miasta R. o zasądzenie kosztów postępowania nie mógł być uwzględniony. Do wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość stosuje się odpowiednio przepisy o skardze (art. 64 § 3 p.p.s.a.), a do rozpoznania wniosku odpowiednio przepisy p.p.s.a. (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Te przepisy szczególne to art. 200-201 oraz art. 203-204 wymienionej ustawy i tylko w tych wypadkach sąd może orzekać o zwrocie kosztów postępowania między stronami. Żaden z wymienionych przepisów nie dotyczy wniosku organu o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Oznacza to, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku Prezydenta Miasta R. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w sprawie z wniosku Burmistrza C. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, bez względu na treść tego rozstrzygnięcia.