V SA/Wa 1472/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Jadwiga Smołucha po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2017 r. o sygn. akt V SA/Wa 1472/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy na ograniczenie produkcji mleka postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1472/17 UZASADNIENIE Skarżący J. P. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na urzędowym formularzu PPF skarżący oświadczył, że jest bezrobotny, nie posiada majątku, jest zadłużony na kwotę 2,5 mln. zł. Żona skarżącego również pozostaje bez pracy. Małżonkowie wychowują dwoje małoletnich dzieci i korzystają z pomocy rodziców. Skarżący wykazał dom o pow. [...] m.kw. i wartości około 80.000 zł, działkę siedliskową o pow. [...] ha i wartości około 50.000 zł. Działka jest zabudowana domem oraz budynkami gospodarczymi. Wykazał również nieruchomość rolną – trwały użytek zielony o wartości około 30.000 zł ([...] ha). Do miesięcznych dochodów rodziny skarżący zaliczył świadczenia rentowe otrzymywane przez rodziców w łącznej wysokości 1.660 zł oraz świadczenie "500+" w wysokości 1.000 zł. Skarżący wymienił również zobowiązania i stałe wydatki w łącznej kwocie 4.620 zł, w tym raty kredytów i pożyczek, wydatki na paliwo, media, żywność, lekarstwa. Odpowiadając na wezwanie starszego referendarza sądowego do złożenia dodatkowych dokumentów skarżący przedstawił decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r., informacje dotyczące zadłużenia, w tym przedsądowe wezwanie do zapłaty, upomnienie wraz z wezwaniem do uiszczenia należności, ostateczne wezwania do zapłaty wraz z ostrzeżeniem o zamiarze przekazania do biur informacji gospodarczej – informacji o zobowiązaniu dłużnika, ugody bezodsetkowe wraz z harmonogramem spłaty zadłużenia, wyciągi z rachunku bankowego, fakturę wystawioną przez C. S.A., paragony fiskalne. W piśmie z 28 września 2017 r. skarżący dodatkowo wskazał, że w latach 2006-2016 otrzymał dopłaty rolnicze w łącznej wysokości 20.000 zł, w ramach gospodarstwa rolnego uprawia warzywa, hoduje drób, króliki i bydło – "na własne potrzeby", posiadane nieruchomości rolne przynoszą miesięczny dochód w wysokości 2.000 zł. Do stałych wydatków rodziny strona zaliczyła koszty mediów - 105 zł, opłaty za mieszkanie – 54 zł rocznie, wydatki na wyżywienie – 50 zł dziennie, ubranie – 150 zł miesięcznie, leki 20 zł na miesiąc. Na skarżącym ciąży dług w łącznej wysokości 2,5 mln zł, w tym tytułem kredytów, nie opłaconych faktur i jest wobec niego prowadzona egzekucja komornicza, w ramach której doszło do sprzedaży nieruchomości. W wyniku rozpoznania wniosku starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 6 listopada 2017 r. sygn.akt V SA/Wa 1472/17 odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał m.in., że skarżący nie wykazał i nie udokumentował precyzyjnie i wiarygodnie miesięcznych dochodów i wydatków na konieczne utrzymanie. W związku z tym nie było możliwe porównanie wysokości obciążeń finansowych, z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez skarżącego, nie można było dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Wskazano, że skarżący na formularzu PPF do dochodów rodziny zaliczył świadczenia rentowe, nie przedstawił jednak decyzji przyznających świadczenia, ich wysokości i faktycznej wypłaty. Ponadto strona nie udokumentowała wydatków na niezbędne utrzymanie rodziny. Przedstawiła paragony fiskalne – jako dowód kosztów wyżywienia, nie przedstawiła jednak innych dokumentów, np. faktur potwierdzających koszty utrzymania domu lub wydatków na media. Skarżący przedstawił natomiast fakturę VAT wystawioną przez P.S.A. oraz plik dokumentów potwierdzających zadłużenie z tytułu niespłacanych kredytów oraz świadczeń publicznoprawnych. Skarżący oświadczył, że zarówno on jak i jego żona są osobami bezrobotnymi, poszukującymi pracy. Nie przedstawił jednak zaświadczeń o zarejestrowaniu w urzędzie pracy. Wyjaśnił jedynie, że nie może uzyskać statusu osoby bezrobotnej ze względu na posiadane gospodarstwo rolne. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia starszy referendarz sądowy wyjaśnił również, iż koszty postępowania sądowego należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyty zaciągnięte przez skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Podkreślono ponadto, że skarżący - co prawda - odpowiedział na wezwanie do przedłożenia dokumentów oraz złożenia dodatkowych dokumentów, ale nie można uznać, że udzielona odpowiedź, a w szczególności przedłożone dokumenty, stanowią pełne wykonanie wezwania z 15 września 2017 r. Pismem z dnia 21 listopada 2017 r. J. P. złożył sprzeciw od ww. postanowienia, wnosząc o jego zmianę. Podkreślił, iż celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu. W ocenie skarżącego, wbrew twierdzeniom wyrażonym w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, wykazał on w sposób dostateczny i przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Postanowienie wydane przez starszego referendarza sądowego jest prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Podkreślenia przede wszystkim wymaga, iż zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy znajduje bowiem zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie należny jest stały wpis sądowy w wysokości 200 zł, obliczony zgodnie z § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). W tym kontekście zasadnie starszy referendarz sądowy uznał, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Jak słusznie zwrócono uwagę, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy, który winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania i udzielić odpowiedzi na zadanie pytania i złożyć żądane dokumenty. Subiektywne odczucie skarżącego o dostatecznym i przekonywującym uzasadnieniu swojego wniosku nie jest wystarczającym dowodem w sprawie. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca przedstawił wyciąg z rachunku bankowego za maj 2017 r., podczas gdy wezwanie dotyczyło wyciągów za okres od 1 lipca 2017 r. do dnia otrzymania wezwania tj. 19.09.2017 r. Ponadto odpowiadając na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz złożenie dodatkowych informacji skarżący oświadczył, że podstawą utrzymania rodziny jest również gospodarstwo rolne, a dochód z tytułu jego prowadzenia wynosi 2.000 zł miesięcznie. Równocześnie, w tym samym piśmie wskazał, że hodowla bydła, królików, drobiu oraz uprawa warzyw jest prowadzona jedynie na własne potrzeby rodziny. Zasadnie zatem starszy referendarz sądowy stwierdził, iż skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji majątkowej. Nieprecyzyjne i sprzeczne wyjaśnienia spowodowały, iż nie można było jednoznacznie stwierdzić, czy na posiadanej nieruchomości rolnej jest prowadzona zarobkowa działalność rolnicza. Ponadto skarżący, z jednej strony do dochodów rodziny zaliczył świadczenia rentowe, z drugiej zaś nie przedstawił decyzji przyznających świadczenia, ich wysokości i faktycznej wypłaty. Strona nie udokumentowała również wydatków na niezbędne utrzymanie rodziny. Przedstawiła paragony fiskalne – jako dowód kosztów wyżywienia, nie przedstawiła jednak innych dokumentów, np. faktur potwierdzających koszty utrzymania domu lub wydatków na media. Skarżący przedstawił natomiast fakturę VAT wystawioną przez P. S.A. oraz plik dokumentów potwierdzających zadłużenie z tytułu niespłacanych kredytów oraz świadczeń publicznoprawnych. Co więcej oświadczając, iż zarówno on, jak i jego żona są osobami bezrobotnymi, poszukującymi pracy, nie przedstawił zaświadczeń o zarejestrowaniu w urzędzie pracy. Wyjaśnił jedynie, że nie może uzyskać statusu osoby bezrobotnej ze względu na posiadane gospodarstwo rolne. W tym miejscu wskazać należy, iż jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym zawartego w PPF, zarówno skarżący jak i jego żona są osobami stosunkowo młodymi, zdolnymi do podjęcia pracy i osiągania z tego tytułu dochodów. Ponadto dzieci skarżącego osiągnęły wiek szkolny i nie wymagają już stałej opieki rodzica. Nieosiąganie dochodów własnych, pomimo braku przeszkód niemożliwych do przezwyciężenia, nie może usprawiedliwiać trudnej sytuacji materialnej skarżącego skutkującej przyznaniem prawa pomocy. Reasumując Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego co do tego, że wnioskodawca nie wykazał w sposób wystarczający swojej sytuacji majątkowej. To skutkowało niemożliwością dokonania oceny co do spełnienia ustawowych przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Nie dopatrzył się naruszenia w niniejszej sprawie przepisów art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Konstytucyjna gwarancja prawa do sądu nie ma bowiem charakteru absolutnego. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności Sąd uznał, że zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego należy utrzymać w mocy. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.