I SA/Lu 438/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Woźny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2022 r. sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 maja 2022 r. nr RED/D/U-101/2022 w przedmiocie uchybienia terminowi uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE W zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organ) stwierdził, że J. Ś. uchybił terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ wyjaśnił, że decyzją z 5 kwietnia 2022 r. odmówił J. Ś. umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. J. Ś. otrzymał wymienioną decyzję organu 11 kwietnia 2022 r. Natomiast wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył 10 maja 2022 r. (data nadania w krajowej placówce pocztowej). W tych okolicznościach organ przyjął, że J. Ś. uchybił ustawowemu terminowi przewidzianemu na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, który wynosi 14 dni od doręczenia decyzji stronie. W podstawie prawnej organ powołał się na art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2022.1009 ze zm. - u.s.u.s.) oraz na art. 129 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735 ze zm. - K.p.a.). J. Ś. (skarżący) złożył skargę na powyższą decyzję organu. Nie formułował konkretnych zarzutów. Domagał się umorzenia składek. Motywował przy tym, że sprawa trwa od 3 lat i wynik nie jest dla niego korzystny. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja nie jest zgodna z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 ze zm. - P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd jest zobowiązany do skontrolowania legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów i wniosków sformułowanych w skardze. Ustawowe zastrzeżenia, ograniczające zakres sądowej kontroli legalności, nie dotyczą zaskarżonej decyzji. Realizując obowiązek określony w art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd stwierdza, że organ całkowicie przemilczał podstawowy aspekt sprawy z punktu widzenia terminowości złożenia środka zaskarżenia. W czasie kiedy skarżący otrzymał decyzję z 5 kwietnia 2022 r. i następnie kiedy biegł termin na złożenie od niej środka zaskarżenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązywał stan epidemii. Zgodnie z kolejnymi rozporządzeniami Ministra Zdrowia od 14 marca 2020 r. na terenie Rzeczypospolitej Polskiej obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego (Dz.U.2020.433 ze zm. oraz Dz.U.2020.490), który z upływem czasu od 20 marca 2020 r. uległ przekształceniu w stan epidemii (Dz.U.2020.491 ze zm., ostatnio Dz.U.2022.340 ze zm.). Natomiast rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii weszło w życie 16 maja 2022 r. (Dz.U.2022.1027). Od 16 grudnia 2020 r. (Dz.U.2020.2255) obowiązywał w porządku prawnym art. 15zzzzzn2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095 ze zm. - ustawa COVID-19). Ustawodawca przyjął w tej regulacji, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (art. 15zzzzzn2 ust. 1). W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (art. 15zzzzzn2 ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 K.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 15zzzzzn2 ust. 3). W tym stanie prawnym ważne jest, że w art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19 ustawodawca mówi wyłącznie o przypadku uchybienia przez stronę terminowi przewidzianemu przepisami prawa administracyjnego w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, a następnie wymienia kategorie terminów, które ma na uwadze, przy czym są to terminy nie tylko procesowe, ale również materialne. Zatem - ściśle rzecz biorąc - z treści art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19 wynika wprost, że dla jego zastosowania istotne jest wyłącznie uchybienie terminowi w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Żadnych innych warunków ustawodawca nie wymienił i jednocześnie nie nawiązał, nie odesłał do przesłanek zawartych w art. 58 § 1 K.p.a., a więc do braku winy w uchybieniu terminowi. Natomiast w art. 15zzzzzn2 ust. 3 ustawy COVID-19 ustawodawca jedynie wyodrębnił przypadek, o którym mowa w art. 58 § 2 K.p.a. Stwierdził, że wówczas prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Oznacza to, że ustawodawca - niezależnie od rozwiązania przyjętego w art. 15zzzzzn2 ust. 1, ust. 2 ustawy COVID-19 - wydłużył czas na złożenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu na zasadach określonych w art. 58 § 1 K.p.a. Za tej treści wnioskiem przemawiają następujące argumenty: Po pierwsze - art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19 w żaden sposób nie nawiązuje do art. 58 § 1 K.p.a. i do zawartych tam przesłanek. Jedyną wspólną płaszczyzną art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19 i art. 58 § 1 K.p.a. jest wymóg uchybienia terminowi. Jednak w dalszej kolejności art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19 nie nawiązuje do braku winy w uchybieniu terminowi, a jednocześnie art. 58 § 1, § 2 K.p.a. do obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Innymi słowy, art. 15zzzzzn2 ust. 3 ustawy COVID-19 nie przenosi rozwiązań przyjętych w całym art. 58 K.p.a. na grunt ustawy COVID-19. Dlatego konsekwentnie ustawodawca w art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy COVID-19 przewiduje odrębne zasady dotyczące składania wniosków o przywrócenie uchybionego terminu. Po drugie zaś - gdyby nawet przyjąć, że brzmienie art. 15zzzzzn2 ust. 3 ustawy COVID-19 miałoby uprawniać do przywracania terminów wyłącznie po spełnieniu przesłanek ustanowionych w art. 58 K.p.a. (a więc przy braku zawinienia w uchybieniu terminowi i po złożeniu wniosku w terminie 30 dni od ustania przeszkody), to przecież prowadziłoby to do sprzeczności z treścią art. 15zzzzzn2 ust. 1, ust. 2 ustawy COVID-19, które z kolei nakazują organom władzy publicznej przywracać uchybione terminy w czasie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, jeśli zainteresowany o to wystąpi w terminie 30 dni od uzyskania od organu władzy publicznej odpowiedniej informacji. W ustawie COVID-19 ustawodawca nie wymaga niczego więcej dla uzyskania przez zainteresowanego przywrócenia uchybionego terminu. Trzeba przy tym zauważyć, że instytucja przywrócenia uchybionego terminu zawarta w art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19 ma istotnie szerszy zakres przedmiotowy w porównaniu z art. 58 § 1 K.p.a., bowiem odnosi się nie tylko do terminów uchybionych w toku postępowania administracyjnego. W związku z tym nie można zasadnie prowadzić wykładni art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19, która miałaby skutkować przywracaniem uchybionych terminów zwłaszcza nienależących do K.p.a. na zasadach przewidzianych w K.p.a. W podsumowaniu powyższych rozważań sąd ocenia, że zgodnie z treścią art. 15zzzzzn2 ust. 1, ust. 2 ustawy COVID-19 sam fakt obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, a więc związane z nim ograniczenia, utrudnienia w funkcjonowaniu, w przemieszczaniu się, w dostępie do organów władzy publicznej oraz wysokie ryzyko zachorowania i izolacji same w sobie są na tyle znaczące w relacjach obywatele - organy władzy publicznej, że stanowią samodzielną ustawową przesłankę do przywrócenia uchybionego terminu spośród wymienionych w tym przepisie. Można zatem powiedzieć, że w art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19 ustawodawca dał wyraz przekonaniu, że samo obowiązywanie stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 jest równoznaczne z brakiem winy w uchybieniu terminowi. Dlatego konsekwentnie ustawodawca w art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 nie sięgał do art. 58 § 1 K.p.a. Natomiast w art. 15zzzzzn2 ust. 3 ustawy COVID-19 zaingerował w art. 58 § 2 K.p.a., ale tylko w odniesieniu do tych sytuacji, w których wchodziłby w rachubę art. 58 § 1 K.p.a. zamiast art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19. Poszukiwanie i rozważanie takich sytuacji wykracza poza granice niniejszej sprawy. Warto jednak odnotować choćby sytuację, w której zainteresowany nie złożyłby wniosku o przywrócenie uchybionego terminu w trybie art. 15zzzzzn2 ust. 1, ust. 2 ustawy COVID-19. Wówczas nie byłby pozbawiony prawa do skorzystania z art. 58 K.p.a. oczywiście w odniesieniu do terminów objętych tym unormowaniem i już na zasadach w nim przewidzianych, całkowicie odrębnie, niezależnie od reżimu wprowadzonego przez art. 15zzzzzn2 ust. 1, ust. 2 ustawy COVID-19. Dla ścisłości należy odnotować, że art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19 mówi o przypadkach stwierdzenia uchybienia wymienionym terminom prawa administracyjnego w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zatem regulacja ta stanowi o fakcie uchybienia terminowi, a nie o postanowieniu w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi. Oznacza to, że uchybienie terminowi przez stronę rozumiane jako fakt zobowiązuje organ do bezwarunkowego stosowania w pierwszej kolejności art. 15zzzzzn2 ust. 1, ust. 2 ustawy COVID-19. W świetle powyższych rozważań sąd ocenia, że organ nie był uprawniony do wydania decyzji o stwierdzeniu uchybienia terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bez uprzedniego wyczerpania trybu z art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19. Dotychczas organ pominął omawianą ustawową i szczególną regulację bez jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego i prawnego. W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu. Z tych powodów sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.