I OSK 6/22

SENTENCJA Dnia 20 października 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 20 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 510/21 w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 30 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 30 września 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 510/21) - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 30 marca 2021 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 15 lutego 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania J. J. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem – Ł. J.. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, J. J. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku (cyt.): "naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego." W oparciu o powyższy zarzut, skarżąca kasacyjnie wnosiła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 329 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej. Rozpoznawana skarga kasacyjna została oparta na jednym tylko zarzucie, to jest zarzucie naruszenia przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak sformułowany zarzut okazał się jednak - w realiach przedmiotowej sprawy - całkowicie chybiony. Przypomnieć bowiem trzeba, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 30 marca 2021 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 15 lutego 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem - . J., za prawidłowe uznał stanowisko organów administracji, iż w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz.111 ze zm.) w postaci posiadania przez stronę ustalonego prawa do emerytury i – co istotne - pobierania tego świadczenia. Podkreślić jednak równocześnie trzeba, że Sąd Wojewódzki opowiedział się za ostatnio prezentowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem, który dopuszcza odstąpienie od jasnych rezultatów wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (a która uniemożliwiałaby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie) na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Potrzeba takiego działania, jak podkreślał bowiem Sąd I instancji, wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a omawianej ustawy, która wskazywałaby na wyeliminowanie z kręgu osób spełniających przesłankę wymienioną w art. 17 ust. 1 ustawy (sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie naruszałaby więc, zdaniem Sądu, konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Sąd Wojewódzki wywodził zatem, że brak było przekonujących argumentów, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, które polegało by na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów, mających ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto akcentował, iż pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że cel przyznawania tego świadczenia nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, iż Sąd Wojewódzki nie dokonał wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób wskazany w zarzucie kasacyjnym. Wręcz przeciwnie, w przywołanych motywach podjętego rozstrzygnięcia Sąd I instancji zwracał uwagę na konieczność odstąpienia od językowej wykładni ww. przepisu (którego literalne brzmienie wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, kiedy osoba sprawującą opiekę ma - tak jak w niniejszej sprawie - ustalone prawo do emerytury) i uwzględnienie rezultatów pozostałych rodzajów wykładni dopuszczających (ze względu na relacje między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do innych świadczeń wymienionych w tym przepisie. W tej sytuacji zatem – zdaniem składu orzekającego - niezrozumiałe całkiem było zarzucanie Sądowi Wojewódzkiemu, iż wadliwie przyjął, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić w tym miejscu także trzeba, że zaprezentowana w zaskarżonym wyroku wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nie tylko zgodna z dominującą aktualnie linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale też - czego zdaje się nie dostrzegać autor skargi kasacyjnej - z intencją samej strony występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taką interpretacją omawianego przepisu opowiada się również skład orzekający w niniejszej sprawie. Z tych też przyczyn podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych był wadliwy i jako taki nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Na marginesie sprawy należy jednocześnie wyjaśnić, że pomimo przyjętej przez Sąd Wojewódzki wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniającej de facto skarżącą do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bezpośrednią przyczyną oddalenia skargi była niekwestionowana w skardze kasacyjnej okoliczność braku złożenia wniosku przez wnioskodawczynię o zawieszenie prawa do pobierania emerytury. Odnośnie sposobu realizacji przyjętej wykładni ww. przepisu, Sąd Wojewódzki wskazał, że mając na uwadze wyrażoną w art. 27 ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną, w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może natomiast zrealizować przez złożenie do organu rentowego, na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.), wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Jak podkreślił bowiem Sąd I instancji, wyboru między emeryturą a świadczeniem pielęgnacyjnym nie można utożsamiać ze złożeniem jedynie oświadczenia o wyborze któregoś z tych świadczeń lub ze złożeniem jedynie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym pobieraniu emerytury. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego musi być uzewnętrzniony poprzez złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury do organu rentowego (czyli innego niż organ właściwy w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego). Emerytura jest bowiem prawem niezbywalnym a zatem jedynie osoba uprawniona do emerytury może taki wniosek złożyć, a co wyraźnie wynika z treści art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Odnosząc zatem te rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy, Sąd Wojewódzki podnosił, że skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, mimo świadomości, iż konieczne w niniejszym przypadku było zaprzestanie pobierania przez nią świadczenia emerytalnego, takiego wniosku jednak nie złożyła (i to przez cały czas trwania postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego). Jak podkreślił zatem Sąd Wojewódzki w rozpatrywanej sprawie nie doszło do sytuacji, w której na skutek złożonego przez skarżącą wniosku, nastąpiło zawieszenie wypłacania pobieranej przez nią emerytury. Zdaniem składu orzekającego, powyższe stanowisko Sądu Wojewódzkiego było w pełni uprawnione. Na skutek bowiem braku złożenia przez skarżącą organowi emerytalnemu oświadczenia, w którym strona wyraziłaby wolę zawieszenia jej prawa do emerytury, w istocie rzeczy nie można było mówić, że skarżąca dokonała wyboru świadczenia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Nadal bowiem pozostawała uprawniona do pobierania przysługującej jej emerytury. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i - na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.