II SA/Bk 337/11

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 08 listopada 2011 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzję z dnia [...] marca 2011 roku, nr [...], na podstawie art. 2 ust. 1 art. 4, art. 11 ust. 2 i art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. nr 175, poz. 1362 z 2009 roku z późniejszymi zmianami) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, na skutek odwołania Pana K. C. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. w dniu [...] stycznia 2011 roku, nr [...], w sprawie przyznania zasiłku celowego - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Organ odwoławczy, w uzasadnieniu swojego stanowiska, podkreślił, że ustalenie stanu faktycznego w sprawach pomocowych może nastąpić tylko w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Rzetelne przeprowadzenie wywiadu wymaga współdziałania strony z pracownikiem socjalnym, w tym przede wszystkim umożliwienia przeprowadzenia takiego wywiadu, aby na jego podstawie ustalić , czy wnioskodawca spełnia ustawowe warunki do przyznania wnioskowanej pomocy. Organ podkreślił, iż mimo kilkakrotnych wizyt wskazywanym miejscu pobytu przez wnioskodawcę oraz dwukrotnym wezwaniu go do określenia miejsca zamieszkania lub pobytu – Pan K. C. nie określił jednoznacznie gdzie mieszka lub przebywa. Powyższa postawa wnioskującego o pomoc zadecydowała, zdaniem organu, o odmowie przyznania mu pomocy. Zgodnie bowiem z treścią art. 4 ustawy o pomocy społecznej, który nakazuje osobom i rodzinom korzystającym z pomocy społecznej do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnych sytuacji życiowych, przy czym brak współdziałania – zgodnie z art. 11 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy – może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiódł Pan K. C., zarzucając organom nie uwzględnienie okoliczności nocowania w piwnicy lub na klatce schodowej oraz nocowania w czasie soboty i niedzieli u wujka (skarżący nie podał jego imienia ani nazwiska), który nie wyraził zgody na przeprowadzenie u niego wywiadu środowiskowego. W obszernej skardze oraz w piśmie z dnia 14 lipca 2011 roku (data wpływu do Sądu – 18 lipca 2011 roku – k. 17) Pan K. C. opisał swoją trudną sytuację materialną, problemy ze sprawą rozwodową i podziału majątku dorobkowego. Skarżył się również na pracowników socjalnych, którzy jego zdaniem, źle wykonują swoje obowiązki. Dołączył także zdjęcia, które mają świadczyć o tym, że śpi w piwnicy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z 2002 roku z późniejszymi zmianami) należało uznać, iż wydana została bez naruszeń prawa materialnego i bez uchybienia przepisom proceduralnym, mogącym mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Przedmiotową sprawę organy obu instancji rozpoznały na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. nr 175, poz. 1362 z 2009 roku z późniejszymi zmianami), zwanej dalej u.p.s. Na wstępie należy przywołać zwłaszcza przepis art. 39, który stanowi, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W szczególności zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw, w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Powyższy katalog ma zatem charakter otwarty. Rozstrzygając o przedmiotowym zasiłku, niewątpliwie należy kierować się również treścią art. 2 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W tym miejscu zastrzec trzeba, że zgodnie z art. 3 ust. 4 oraz art. 4 u.p.s. potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ponadto osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Dla prawidłowego rozpoznania wniosku skarżącego, żądającego pomocy finansowej, niezbędnym było ustalenie jego faktycznej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Ustalenie sytuacji osób i rodzin ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej następuje w trybie określonym w Rozdziale 7 ustawy o pomocy społecznej. Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy). Ma on na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy). Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe. Sporządzany jest on na urzędowym kwestionariuszu i stanowi formę protokołu w rozumieniu art. 67 § 2 pkt 2 i 3 k.p.a., do którego znajdzie zastosowanie art.68 § 2 k.p.a. (por. wyrok z dnia 17 czerwca 1994 roku sygn. akt l SA 336/94, publ. OSP 1996 Nr 4/76 i II SA/Go 723/07 z 16 stycznia 2008 roku). Niewątpliwie rola takiego wywiadu w sprawach o udzielnie pomocy jest niezwykle ważna, bowiem stanowi on sposób zbierania informacji w celu ustalenia sytuacji rodzinnej i majątkowej osoby i rodziny o wnioskodawcy, która ubiega się o pomoc społeczną. Z przepisów art. 107 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 7 rozporządzenia MPiPS z dnia 18 września 2001 roku w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) wynika, że wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Składa się nań szereg czynności organu (wykonywanych przez pracownika socjalnego), a w szczególności przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji (§ 5 ust. 1 rozporządzenia), wykorzystanie dokumentów wskazanych w § 7, a także przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, a w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę. Z treści § 2 ust. 2 rozporządzenia, nakazującego przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu wynika, iż osoba ubiegająca się o pomoc społeczną a także jej rodzina w ramach obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym zobowiązana jest mu okazać wszelkie zajmowane przez siebie pomieszczenia. Przy tym z całą mocą należy podkreślić, że obserwacje dokonywane przez pracownika socjalnego w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego (rodzinnego) nie są oględzinami w rozumieniu art. 85 k.p.a., a więc nie ma do nich zastosowania reżim określony w art. 79 k.p.a. Specyfika postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej wymaga jednocześnie aktywności ze strony wnioskodawców. Obowiązani są oni do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy), a przyjęcie biernej postawy stanowić może podstawę do odmowy przyznania lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy). Obowiązek współdziałania osoby z organem (art. 4 ustawy) dotyczy również sporządzania wywiadu środowiskowego (udzielenie organowi niezbędnych informacji, wskazanie, sprecyzowanie potrzeb). W konkretnej sprawie skarżący, dwukrotnie wzywany przez organ (k. 24 i 93) do podania miejsca swego zamieszkania lub pobytu – wskazywał piwnicę lub klatkę schodową bloku przy ulicy S., w którym mieszka jego była żona w dwupokojowym własnościowym lokalu wchodzącym w skład dzielonego przed sądem powszechnym majątku dorobkowego byłych małżonków C. Skarżący wskazywał także fakt przebywania w soboty i niedziele u bliżej nieokreślonego wujka, który nie życzył sobie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jego lokalu. W świetle powyższych informacji organ starał się ustalić ich prawdziwość. W tym celu aż 10 – krotnie, o różnych porach dnia, dokonywał kontroli klatki schodowej i piwnicy (28 września 2010 roku - k. 19, 5 października 2010 roku - k. 22, 12 października 2010 roku - k. 25, 14 października 2010 roku - k. 26, 18 października 2010 roku – k. 34, 21 października 2010 roku – k. 35, 29 października 2010 roku – k. 39, 2 listopada 2010 roku – k. 40, 5 listopada 2010 roku – k. 45 i 10 listopada 2010 roku – k. 42), stwierdzając jednoznacznie, iż skarżący nie przebywa w wyżej wymienionych miejscach, bowiem nie było tam żadnych oznak, świadczących o nocowaniu przez Pana K. C. Wprawdzie skarżący określił godziny przebywania w piwnicy: "od 22 – 23 i do 7 rano" – niemniej organy pracują w określonych godzinach w porze dziennej, a w konkretnej sprawie nie istniały okoliczności uzasadniające interwencję pracowników socjalnych w godzinach nocnych. Na podkreślenie zasługuje okoliczność, że skarżący pracował tylko 10 godzin tygodniowo (tylko przez dwa dni) – to gdyby rzeczywiście przebywał w piwnicy lub na klatce schodowej – to organ w czasie aż 10 razy, zauważyłby ślady bytności skarżącego lub zastał go w miejscu jego rzekomego pobytu. Dlatego też 2 zdjęcia przedstawione przez skarżącego na okoliczność nocowania w piwnicy – w świetle nie budzących wątpliwości faktów ustalonych przez organy – należy uznać za zrobione wyłącznie dla uzyskania korzystnych dla siebie skutków prawnych. Nie są one jednak odzwierciedleniem stanu faktycznego. Konkludując, w myśl powyższych ustaleń. organy, nie mogąc ustalić miejsca zamieszkania lub pobytu skarżącego , z uwagi na nie podanie przez niego rzeczywistych danych w tym zakresie – nie mogły sporządzić wywiadu środowiskowego, który z kolei jest podstawą wydania decyzji w przedmiocie udzielenia świadczeń z ustawy o pomocy społecznej. Należy także podkreślić, że Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania skarg na pracę wykonywaną przez pracowników administracji państwowej. Skargi powyższe nie należą bowiem do spraw wymienionych w art. 3 ppsa. Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do oceny prawidłowości prowadzonego postępowania skargowego w trybie przepisu działu VIII kpa. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. Dla przykładu należy przywołać chociażby postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2009 roku (sygn. akt II OSK 241/09), w którym tenże sąd podkreślił, że "sądy administracyjne nie są właściwe do rozpoznawania skarg powszechnych, jakimi są skargi zawarte w dziale VIII k.p.a., a więc skargi związane z krytyką wykonywania zadań przez właściwe organy albo ich pracowników, ani także do oceny prawidłowości prowadzonego postępowania skargowego w trybie przepisów działu VIII k.p.a.". Wynik postępowania przeprowadzonego przez organ w trybie działu VIII k.p.a. nie daje podstaw do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, bowiem ocena prawidłowości postępowania skargowego nie podlega kontroli sądowej (por. postanowienie NSA z dnia14 lutego 2008 roku sygn. akt I OSK 778/08 niepublikowane; postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2001 roku, I SA 2668/00, LEX 54426; postanowienie WSA w Warszawie z dnia 14 września 2005 roku sygn. akt IV SAB/05 , LEX Nr 203689). Mając całokształt powyższych okoliczności na względzie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z 2002 roku z późniejszymi zmianami.)