I OW 157/20

SENTENCJA Dnia 25 listopada 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy i Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy i Miasta [...] a Burmistrzem Miasta i Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P.K. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta i Gminy [...] jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 9 czerwca 2020 r. Burmistrz Gminy i Miasta [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta i Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku o umieszczenie P.K. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że dnia 12 maja 2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej GOPS) w [...] wpłynął wniosek P.K. o umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Pismem z dnia 25 maja 2020 r. GOPS w [...] przekazał sprawę według właściwości do GOPS w [...] . Z treści pisma wynikało, że przesłanką przekazania sprawy jest fakt zamieszkiwania P.K. w placówce na terenie Gminy [...]. Ze stanowiskiem tym nie zgodził się jednak Burmistrz Gminy i Miasta [...], wskazując na następujące okoliczności stanu faktycznego: P. K. była zameldowana na pobyt stały w [...], gmina - [...]gdzie od 2010 r. umieszczona została w pieczy zastępczej. Natomiast od 2016 r. była wychowanką klasy III Szkoły [...] w [...] (dalej [...] w [...]). Rodzina P.K., tj. rodzeństwo nie wyraziło zgody na jej powrót do miejsca zameldowania z powodu jej niepełnosprawności. Organ zwrócił uwagę, że [...] w [...], gdzie zainteresowana realizowała obowiązek szkolny, był jedynie miejscem, które podczas nauki dawało możliwość przebywania w nim, jednak nie spełniało ono podstawowych warunków do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, ani nie stanowiło centrum życiowego P.K.. Lokal, w którym P.K. przebywała, nie był lokalem mieszkalnym - w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz, 611). Pobyt w tego typu placówce, z obiektywnych względów, był więc pozbawiony cechy trwałości i nie można przyjąć, że stanowił miejsce, w którym koncentrowała się działalność życiowa i cele przebywających tam osób. Biorąc zatem pod uwagę fakt obiektywnych przyczyn, uniemożliwiających P.K. zamieszkiwanie w miejscu zameldowania na pobyt stały, należało uznać, że P. K. spełnia kryteria osoby bezdomnej w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, ocenie wnioskodawcy, właściwym do rozstrzygnięcia sprawy był GOPS w [...], gdyż tam było ostatnie miejsce zameldowania P. K. na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). W odpowiedzi na wniosek, Burmistrz Miasta i Gminy [...]domagał się wskazania, iż to Burmistrz Gminy i Miasta [...] był organem właściwym w sprawie. Zdaniem pozostającego w sporze organu, nie było podstaw do zastosowania w tym przypadku przepisu art. 101 ust 2 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ P. .K. nie była osobą bezdomną w rozumieniu tej ustawy. Od 4 lat przebywała ona na stałe w [...] w [...] i tam koncentrowało się jej centrum życiowe (nauka, mieszkanie, opieka lekarska i spędzanie wolnego czasu). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Z takim właśnie sporem o właściwość w ujęciu negatywnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku P.K. o umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Dla rozstrzygnięcia powstałego sporu podstawowe znaczenie ma art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876), określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust.1). Od zasady tej został ustanowiony wyjątek wobec osób bezdomnych. I tak, zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu, w przypadku osoby bezdomnej właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z kolei w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej zawarta została definicja legalna pojęcia osoby bezdomnej, zgodnie z którą jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Natomiast na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1610), przez lokal mieszkalny należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki, przy czym nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, aktualna sytuacja życiowa P. K. pozwala uznać ją za osobę bezdomną. Poza sporem pozostaje, że zainteresowana jest zameldowana na pobyt stały pod adresem: [...], pod którym - z przyczyn obiektywnych, od niej niezależnych - nie ma jednak możliwości zamieszkiwania. Aktualnie przebywa natomiast w [...]w [...], gdzie jest wychowanką [...] klasy Szkoły Przysposabiającej do Pracy. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Jest to jedynie miejsce, które - jak słusznie podnosi organ wnioskujący - daje możliwość przebywania w nim podczas odbywania nauki i jako takie nie może więc stanowić centrum życiowego osoby zainteresowanej. Zatem placówka, w której przebywa P. K. nie jest lokalem mieszkalnym w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Poczynione ustalenia odpowiadają więc wspomnianej wcześniej definicji legalnej osoby bezdomnej z art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. P.K. nie zamieszkuje bowiem w lokalu mieszkalnym - w rozumieniu powyższego przepisu – a jest zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkiwania. W konsekwencji, właściwość miejscową gminy należało zatem ustalić na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, czyli według ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Organem właściwym do rozpoznania wniosku P. K. o umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej w [...] jest więc Burmistrz Miasta i Gminy [...]. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.