II GSK 974/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Maria Jagielska Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 sierpnia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 997/09 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE I Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. Relacjonując przebieg postępowania Sąd I instancji podał, że skarżąca przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., uzyskując z testu egzaminacyjnego 189 punktów. Uchwałą z dnia 22 września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna orzekła o negatywnym wyniku egzaminu, a Minister Sprawiedliwości zaskarżoną do sądu decyzją, utrzymał w mocy tę uchwałę. U podstaw prawnych decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm., zwanej dalej ustawą o radcach prawnych), a w jej uzasadnieniu stwierdził, że każde z 250 pytań zawierało po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna była prawidłowa i za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskiwał jeden punkt, przy czym pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymywał kandydat, który uzyskał z testu, co najmniej 190 punktów. Skoro odwołująca otrzymała z testu 189 punktów, to wynik jej egzaminu był negatywny. Wyjaśniając podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji stwierdził, że oceniana decyzja narusza przepis prawa materialnego. Uznał za trafny zarzut skarżącej wskazujący na wadliwą konstrukcję pytania nr 193, w którym żadna z przedstawionych propozycji odpowiedzi nie stanowi zdania prawdziwego. Pytanie nr 193 brzmiało: "Zgodnie z Ordynacją podatkową, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje: A. w formie postanowienia, B. w formie zawiadomienia, C. bez zachowania formy procesowej z chwilą dokonania pierwszej czynności w sprawie". Skarżąca udzieliła odpowiedzi "C", natomiast zgodnie z kluczem prawidłowa odpowiedź, to odpowiedź "A" wynikająca, zdaniem organu, z art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej. Tymczasem w myśl art. 165 § 5 Ordynacji podatkowej, § 2 i § 4 nie znajdują zastosowania w określonych sprawach. W związku z tym nie zawsze wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia. Jeżeli natomiast organowi chodziło o tzw. zasadę, winno to znaleźć odzwierciedlenie w treści pytania. Tak sformułowane pytanie nie spełniało wymagań, o jakich mowa w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Wobec tego, że wynik egzaminu konkursowego skarżącej został ustalony na 189 punktów, a jedno z pytań zostało sformułowane nieprawidłowo uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej, jako: p.p.s.a.). II W skardze kasacyjnej Minister Sprawiedliwości zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pozostawienie poza rozważaniami Sądu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, co mogło mieć wpływ na wyniki sprawy, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i przyjęcie, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego tj. art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w sytuacji, gdy decyzja ta nie narusza wskazanych przepisów. 2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przez wadliwe przyjęcie, że pytanie nr 193 egzaminu konkursowego nie spełnia wymagań, o jakich mowa w treści tego przepisu, podczas gdy pytanie to w pełni zgodne jest z przepisami przywołanej ustawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie wyroku w części dotyczącej pytania nr 193 nie pozwala na jednoznaczne ustalenie przesłanek, jakimi kierował się ten Sąd. Powyższe uchybienie uniemożliwia zaś jego kasacyjną kontrolę. Minister Sprawiedliwości nie zgodził się z argumentacją Sądu pierwszej instancji odnoszącą się do pytania testowego nr 193. W ocenie organu sporne pytanie nie zawierało zastrzeżenia, że chodzi o wyjątki określone w ustawie - Ordynacja podatkowa. Jakkolwiek art. 165 § 5-7 ustawy Ordynacja podatkowa przewiduje cztery wyjątki od zasady wszczynania postępowania podatkowego z urzędu w formie postanowienia, to żaden z tych wyjątków nie został uwzględniony w pytaniu i nie dotyczyła go żadna z sugerowanych odpowiedzi. Jednoznaczny sposób sformułowania pytania i zaproponowanych odpowiedzi, jak również brak szerszego opisu zagadnienia przedstawionego w pytaniu w żadnej mierze nie dawały podstaw do przyjęcia, że może ono odnosić się do wyjątków, te, bowiem wymagałyby wyraźnego określenia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. P. wniosła o jej oddalenie. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji uwzględniający skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z jasnych motywów wyroku Sądu I instancji wynika, że w procesie kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził naruszenie przepisu art. 339 ust.1 ustawy o radcach prawnych i wskazał przyczyny, dla których przyjął, że naruszenie tego przepisu miało wpływ na wynik sprawy. Przepis prawa, który w ocenie Sądu I instancji został naruszony, w stanie prawnym wiążącym dla sprawy, brzmiał: egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Do naruszenia tego przepisu, według Sądu I instancji, doszło przy redakcji pytania nr 193 testu egzaminacyjnego na aplikację radcowską zorganizowanego w 2008 r. Analizując to pytanie i propozycje odpowiedzi Sąd I instancji stwierdził, że żadna z przedstawionych propozycji odpowiedzi nie zawiera zdania prawdziwego. Skarżąca otrzymała z tego testu 189 punktów w sytuacji, gdy zgodnie z art.339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymywał kandydat, który uzyskał z testu, co najmniej 190 punktów. Uchybienie to miało, w ocenie Sądu I instancji, wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Powtórzenie elementów wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia Sądu I instancji zawartych w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku było konieczne z uwagi na postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut ten jest nieusprawiedliwiony. Uszło bowiem uwadze autora skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji stwierdził, że żadna z propozycji odpowiedzi na pytanie nr 193 "nie zawiera zdania prawdziwego". Zauważyć w tym miejscu już należy, że w takiej sytuacji nie trafny jest również argument zaprezentowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że zakreślona przez skarżącą propozycja odpowiedzi "C" nie była prawidłowa. Żadna bowiem z propozycji odpowiedzi przy tak sformułowanym pytaniu nie była jednoznacznie prawidłowa. W obrębie podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Minister Sprawiedliwości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 339 ust.1 ustawy o radcach prawnych. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca wyrokowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami prawa materialnego, które według Sądu I instancji zostały naruszone, Naczelny Sąd Administracyjny musi najpierw ocenić, czy doszło do wytkniętego naruszenia norm materialnoprawnych. Tylko bowiem pozytywne ustalenia w tym zakresie uprawniają do dalszej oceny obejmującej wpływ naruszenia prawa materialnego na wynik sprawy administracyjnej. Z zacytowanej uprzednio treści art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika, że pytanie testowe musi być tak zredagowane, aby tylko jedna, z trzech propozycji odpowiedzi była prawidłowa. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, iż pytanie nr 193 testu egzaminacyjnego nie spełniało tych wymagań. Przy tak zróżnicowanej procedurze wszczęcia postępowania podatkowego z urzędu, określonej w art. 165 Ordynacji podatkowej, bez wprowadzenia do treści pytania dodatkowego założenia, że chodzi o regułę, bądź o przewidziane od niej wyjątki nie istniały wyraźnie określone kryteria, według których możliwe było dokonanie obiektywnej oceny prawidłowości udzielonej odpowiedzi. Pogląd dotyczący wadliwości prawnomaterialnej pytania nr 193 w teście egzaminacyjnym na aplikację radcowską w 2008 r. jest utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wykładnię prawa dokonaną w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt II GSK 58/10, sygn. akt II GSK 83/10, z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 27/10 oraz z dnia 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 31/10. Naruszenie przepisu prawa materialnego powoduje uwzględnienie skargi, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy - w tym wypadku na ustalenie wyniku egzaminu na aplikację radcowską. Taka sytuacja zaistniała w tej sprawie, gdyż w ówczesnym stanie prawnym pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymywał kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Skoro skarżąca uzyskała z testu 189 punktów, naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. W petitum skargi kasacyjnej postawiono Sądowi I instancji nadto zarzut naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. nie uzasadniając go. Zauważyć zatem jedynie należy, że przepis ten nie stanowił podstawy uwzględnienia skargi i nie został powołany w zaskarżonym wyroku. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.