II SA/Gl 1022/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2022 r. sprawy ze skargi N. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 maja 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1465/2022/7443/ w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 23 lutego 2022 r. N. T. (strona, skarżąca), działając przez pełnomocnika będącego adwokatem, zwróciła się do Prezydenta Miasta P.o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opiekę nad ojcem – H. T. Do wniosku załączyła kopię orzeczenia o jej niepełnosprawności, z którego wynika, że ojciec strony został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 28 lutego 2025 r., przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 stycznia 2022 r.; natomiast samej daty powstania niepełnosprawności ustalić się nie da. Decyzją z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr [...] wydaną m.in. na podstawie art. 20 ust. 3, art. 17, art. 24 i art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 650 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r.") organ I instancji odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Jako powód odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ wskazał na okoliczność, iż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności u ojca skarżącej (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Organ wskazał także, że opieka sprawowana przez stronę nad ojcem polega na robieniu zakupów, praniu, sprzątaniu, gotowaniu, utrzymywaniu higieny osobistej, podawaniu leków, towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich. Strona nie zgodziła się z odmowną decyzją organu I instancji i, działając przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniosła od niej odwołanie. Zarzucono w nim naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. pomimo, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 uznano niekonstytucyjność części tej normy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 27 maja 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1465/2022/7443/ utrzymało jednak w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przedstawiło i omówiło podstawę normatywną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, wedle którego podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowić mógł art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż w świetle wyroku TK wskazanego w odwołaniu ocena spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna być dokonywana z pominięciem kryterium daty powstania niepełnosprawności. Jako powód utrzymania w mocy decyzji organu I instancji Kolegium wskazało natomiast to, że zakres opieki, jakiej wymaga ojciec strony, nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Według Kolegium, aby przyznać świadczenie pielęgnacyjne sprawowana opieka powinna być tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Tymczasem zakres opieki ogranicza się do robienia zakupów, prania, sprzątania, gotowania, pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, kontaktu z lekarzem, wykupywania recept, czyli czynności związanych z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny, co nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia. Strona nie musi codziennie, czy całodobowo, wykonywać względem ojca takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one bowiem realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. Z treści wywiadu środowiskowego wynika ponadto, że ojciec strony choruje przewlekle, niemniej opisane na druku "czynności dotyczące opieki nad osobą niepełnosprawną" świadczą o tym, iż ojciec strony potrafi pewne czynności wykonywać samodzielnie, a także nie potrzebuje pomocy w jedzeniu, a jedynie wsparcia w czynnościach, które wykonuje wnioskodawca. Kolegium zauważyło także, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności ojca strony istnieje od stycznia 2022 r. i w rezultacie również z tego względu trudno znaleźć uzasadnienie dla twierdzenia, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez stronę a opieką nad ojcem istnieje związek przyczynowo - skutkowy, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. Ponadto w toku postępowania strona nie kwestionowała jego treści, ani nie przedkładała żadnych dowodów, ani oświadczeń, z których wynikałby odmienny niż ustalony, zakres opieki nad ojcem. W skardze na powyższą decyzję strona, działając przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez stronę w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia ustawowej przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie "przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania". Ponadto w skardze zawarto wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi zaakcentowano, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która jednak nie musi być opieką całodobową. Ponadto na poparcie przedstawionego w skardze stanowiska zacytowano fragmenty wybranych wyroków sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Ponadto, podobnie jak skarżąca, wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329 ze zm. ) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o przedstawione powyżej kryteria wykazała, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zdaniem Sądu organy nie dopuściły się bowiem istotnego naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego, uzasadniającego usunięcie z obrotu prawnego decyzji obu instancji. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r."). Jak stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W realiach rozpoznawanej sprawy nie stanowi przedmiotu sporu to, że ojciec skarżącej został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Spornym nie jest także to, skarżąca pozostaje w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Pomiędzy stroną a organem odwoławczym nie ma także sporu co do tego, że podstawy do odmowy przyznania wnioskowego świadczenia nie mogła stanowić data powstania niepełnosprawności u ojca skarżącej. Jednak zdaniem Sądu, zważywszy na pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium słusznie przyjęło, że ze względu na zakres sprawowanej opieki w sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką nad ojcem. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem zasadnym jest badanie zaistnienia wspomnianego związku przyczynowo-skutkowego, jako jednej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Legitymowanie się zaś przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021r., sygn. I OSK 2859/20). Oznacza to, że w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać należy okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok NSA z dnia 7 maja 2020r., sygn. I OSK 1049/19). W realiach rozpoznawanej sprawy Kolegium stwierdziło, że sprawowana przez skarżącą opieka nie jest na tyle absorbująca, aby wymagało to rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia. Ustaliło przy tym Kolegium, że zakres opieki ogranicza się do robienia zakupów, prania, sprzątania, gotowania, pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, kontaktu z lekarzem, wykupywania recept. Stąd też organ odwoławczy wywiódł, że skarżąca nie musi codziennie czy całodobowo wykonywać względem ojca takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. W ocenie Sądu poczynione przez Kolegium ustalenia są prawidłowe. Podobnie prawidłowe są wyciągnięte z tych ustaleń wnioski. Wskazuje na to treść znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego, a przed wszystkim treść oświadczenia skarżącej z dnia 12 kwietnia 2022 r., z którego wprost wynika, że opieka skarżącej na ojcem polega na robieniu zakupów, praniu, sprzątaniu, gotowaniu, "higienie osobistej", kontakcie z lekarzem i wykupywaniu recept. Z wywiadu środowiskowego wynika przy tym, że ojciec skarżącej choruje przewlekle na nadciśnienie tętnicze, dolegają mu problemu kardiologiczne, występuje u niego wysoki poziom cholesterolu. Ponadto wstępnie rozpoznano u niego guza płuc. Zauważyć dodatkowo należy, że z tego co wynika z wywiadu, a co nie zostało wyeksponowane przez Kolegium, w związku z uszkodzeniem na skutek wypadku kolana i powikłaniami ojciec skarżącej nie potrafi zgiąć kolana, a sztywność nogi powoduje duże problemy z poruszaniem się. Jednocześnie z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby ojciec skarżącej nie mógł poruszać się samodzielnie. Skarżąca zaś jedynie pomaga ojcu w poruszaniu się i towarzyszy podczas wychodzenia z domu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby występujące u ojca skarżącej trudności w poruszaniu się wymagały stałej obecności skarżącej. Sama zaś skarżąca nie przedstawiła w tym zakresie przeciwnych twierdzeń ani tym bardziej dowodów na ich poparcie. W ocenie Sądu wymienione wyżej czynności nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Skarżąca, reprezentowana w całym toku postępowania przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, nie wskazała przy tym na inne czynności, które sprawowałaby w ramach opieki nad ojcem, a których zakres i charakter uzasadniałby niepodejmowanie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zaakcentować należy, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą, w głównej mierze sprowadza się do wykonywania typowych czynności dnia codziennego (przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, wykupywanie recept, kontakty z lekarzem) podejmowanych przez osoby, które są aktywne zawodowo. Nie można zatem stwierdzić, iż zakres tej opieki uniemożliwia podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia. Tymczasem opieka winna mieć na tyle zajmujący charakter, że jej sprawowanie pozostaje nie do pogodzenia z wykonywaniem jakiejkolwiek działalności zawodowej przez opiekuna i z tego właśnie powodu osoba sprawująca opiekę nie podejmuje (rezygnuje) z aktywności zarobkowej (wyrok NSA z dnia 6 października 2020r., sygn. I OSK 371/20). Zaakcentowania wymaga także i to, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu (wyrok NSA z dnia 7 maja 2020r., sygn. I OSK 1049/19). Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielanie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2021r., sygn. I OSK 282/20). Świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest jednak kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2019r., sygn. III SA/Gd 135/19). Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że Kolegium prawidłowo ustaliło, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki na ojcem nie stoi na przeszkodzie podejmowaniu przez nią pracy lub innej pracy zarobkowej. Kolegium dokonało jednocześnie prawidłowej wykładni, mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego oraz dokonało ustaleń faktycznych w zakresie umożliwiającym wydanie decyzji administracyjnej. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku ze zgodnym wnioskiem stron w tym zakresie. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.