I OSK 1112/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1337/19 w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 października 2019 r. sygn. akt I SA/WA 1337/19 oddalił skargę P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu Sąd przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: P. W. w dniu 30 sierpnia 2018 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2018/2019, na córki M.i B.. Prezydent [...] decyzją z [...] stycznia 2019 r., nr [...] odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na M. W. na okres świadczeniowy 2018/2019 i przyznał świadczenie wychowawcze na B. W. od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że miesięczny dochód czteroosobowej rodziny wyniósł 1294,18 zł miesięcznie w przeliczeniu na osobę i przekracza określone ustawą kryterium dochodowe wysokości 800 zł, uprawniające do otrzymania świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie. P. W. wniosła odwołanie od powyższej decyzji argumentując m.in., że organ pierwszej instancji nie doliczył do dochodu rodziny straty z tytułu działalności gospodarczej w 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przytoczył przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci stanowiące materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia podkreślając, że ogółem w 2017 r. rodzina wnioskodawczyni uzyskała dochód w wysokości 62120,78 zł, miesięczny dochód czteroosobowej rodziny wyniósł 5176,73 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie dochód wyniósł 1294,18 zł. Do dochodu rodziny wliczono dochód P. W. uzyskany w 2017 r. z tytułu działalności gospodarczej. Organ zaznaczył, że w oświadczeniu z dnia 29 sierpnia 2018 r. P. W. oświadczyła, że nie uległy zmianie dane złożone w oświadczeniu z 2017 r. i we wniosku o przyznanie świadczenia. W świetle powyższego, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, SKO w W. uznało, że brak było postaw do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Organ podkreślił dodatkowo, że przyznanie w/w świadczenia nie ma charakteru uznaniowego i organ administracji publicznej nie posiada żadnej swobody w zakresie przyznania tego rodzaju świadczenia. P. W. złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę. Sąd I instancji zauważył, że podstawę materialnoprawną wydanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.; dalej jako p.p.w.d.), która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Stosownie do treści art. 5 ust. 3 p.p.w.d. (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji) warunkiem przyznania świadczenia na pierwsze dziecko jest osiąganie przez rodzinę dochodu w przeliczeniu na osobę nieprzekraczającego kwoty 800 zł. Sąd wskazał, że stosownie do przepisów p.p.w.d., ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1), dochodem rodziny jest natomiast suma dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4), zaś dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a (art. 2 pkt 2). W myśl przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.; dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych") przez dochód należy rozumieć, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a), dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (art. 3 pkt 1 lit. b) oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, enumeratywnie wskazane w treści tej ustawy (art. 3 pkt 1 lit. c). Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że w rozpoznawanej sprawie rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok 2017. Ustalając dochód czteroosobowej rodziny skarżącej uwzględniono informacje zawarte we wniosku o przyznanie świadczenia, dokumenty i oświadczenia załączone do wniosku, informacje z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów oraz informacje o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne za rok 2017. Z powyższych dokumentów wynika, że P. W. w 2017 r. osiągnęła dochód w wysokości 68460,35 zł, który po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i podatku wyniósł 54701,99 zł (netto), pochodzący z prowadzonej działalności gospodarczej rozpoczętej przed 2017 r. oraz dochód z ZUS z tytułu "zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego" osiągniętego w trakcie trwania działalności gospodarczej. T. W. (mąż wnioskodawczyni) w 2017 r. osiągnął dochód w wysokości 9874,11 zł, który po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wyniósł 6306,75 zł (netto), pochodzący z prowadzonej działalności gospodarczej rozpoczętej przed 2017 r. oraz dochód z ZUS z tytułu "zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego" osiągniętego w trakcie trwania działalności gospodarczej. Rodzina osiągnęła ponadto dochody niepodlegające opodatkowaniu, tj. kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 1112,04 zł (niewykorzystana ulga na dzieci). Z powyższego wynika zatem, że w 2017 r. rodzina osiągnęła roczny dochód w wysokości 62120,78 zł, co oznacza, że miesięczny dochód czteroosobowej rodziny wyniósł 5176,73 zł, zaś w przeliczeniu na jedną osobę - 1294,18 zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że powyższa kwota przekracza kryterium dochodowe określone w p.p.w.d., tj. kwotę 800 zł uprawniającą do przyznania świadczenia na pierwsze dziecko. Odnosząc się natomiast do podnoszonych w skardze zarzutów dotyczących nieuwzględnienia przy ustalaniu wysokości dochodu straty poniesionej przez skarżącą w 2017 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, Sąd zauważył, że co prawda błędnie organ wskazał, że skarżąca nie poniosła w 2017 r. straty z prowadzonej działalności gospodarczej, jednak okoliczność powyższa – wbrew twierdzeniom skarżącej - nie miała wpływu na kwestię ustalenia dochodu rodziny w rozumieniu przepisów p.p.w.d. Nie można bowiem w ocenie sądu I instancji uznać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej stanowi utratę dochodu (w rozumieniu art.2 pkt 19 lit. e ustawy o świadczeniach rodzinnych). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła P. W., zaskarżając wyrok w całości i – na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") – zarzuciła mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3 w związku z art. 2 pkt 1 p.p.w.d., w związku z art. 3 § 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 30 c w związku z art. 9 ustawy o podatku dochodowym o osób fizycznych poprzez uznanie, iż strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie jest wliczana do dochodów w rozumieniu p.p.w.d., na podstawie której ustalany jest dochód na potrzeby postępowania w sprawie ustalenia świadczenia należnego zgodnie z art. 5 ust. 3 p.p.w.d. Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie na rzecz Skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz oświadczyła, że zrzeka się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 P.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego. W niniejszej sprawie strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na jednej podstawie: naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie są uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej dokonana przez organy administracyjne i Sąd I instancji wykładnia powołanych przepisów prawa materialnego jest prawidłowa. Jak wynikało z treści art. 5 ust. 3 p.p.w.d. (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji) świadczenie wychowawcze przysługiwało na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 2 pkt 1 p.p.w.d. ilekroć w ustawie była mowa o dochodzie - oznaczało to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Treść tych przepisów jest jasna, ich rozumienie nie budzi wątpliwości, a więc nie wymaga wykładni. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że art. 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dzieli się na niższe jednostki redakcyjne (ustępy, punkty), a w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma jednostki redakcyjnej art. 3 § 1 a. Przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; Lex nr 422065; wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r., II GSK 2019/12, LEX nr 1495144; wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2013 r., II OSK 552/12, LEX nr 13562450; wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2013 r., II GSK 1573/12, LEX nr 1354882; wyrok NSA z dnia 27 marca 2012 r., II GSK 218/11, LEX nr 1244607; wyrok NSA z dnia 8 marca 2012 r., II OSK 2496/10, LEX nr 1145608; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2012 r., II OSK 2232/10, LEX nr 1138117). Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Ustawa o świadczeniach rodzinnych jest ustawą z zakresu prawa materialnego, a więc jej jednostki redakcyjne dzielą się na artykuły, ustępy, punkty (a nie paragrafy, jak to wskazano w skardze kasacyjnej), litery itd. Analiza zarzutów skargi kasacyjnej oraz treści jej uzasadnienia wykazuje, że w istocie skarżąca zarzuca błędną wykładnię art.3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu dochodem – po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób – są przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1387, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wśród wymienionych w tym przepisie przychodów są przychody podlegające opodatkowaniu z pozarolniczej działalności gospodarczej lub działów specjalnych produkcji rolnej (art.30c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych). Przy czym zwrócić należy uwagę, że ustawa o świadczeniach rodzinnych odwołuje się do źródła uzyskiwanego przychodu (tu z pozarolniczej działalności gospodarczej lub działów specjalnych produkcji rolnej), a nie do dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej lub działów specjalnych produkcji rolnej stanowiącego podstawę obliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych. O tym co stanowi i jak obliczać dochód autonomicznie określa ustawa o świadczeniach rodzinnych. Tym samym dla obliczenia wysokości dochodu uzyskiwanego z przychodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1387, z późn. zm.), pomniejsza się je o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jeżeli więc wskazane pomniejszenia przychodu uzyskiwanego z prowadzonej działalności gospodarczej przewyższają go, to w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma dochodu z tego tytułu. Nawet, jeśli w wyniku tej działalności powstała strata, to nie jest ona uwzględniana w liczeniu wysokości dochodu z konkretnego źródła przychodu, ani rozliczana w kontekście całości dochodów uzyskanych i wskazanych przez wnioskodawcę na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie znajduje tu zastosowania art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, na który powołuje się w uzasadnieniu zarzutów skarżąca kasacyjnie, jako pominięty w wykładni art. 2 pkt 1 p.p.w.d. w zw. z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po pierwsze przepis ten ma wyłącznie zastosowanie do określania wysokości dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Po drugie stwierdza on jedynie in fine, że jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, to różnica jest stratą ze źródła przychodów. Dopiero z art. 9 ust.3 o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika ogólna zasada, że o wysokość straty ze źródła przychodów, poniesionej w roku podatkowym, podatnik może obniżyć dochód uzyskany z tego źródła na określonych zasadach (w kolejnych latach lub jednorazowo) dla celów podatkowych. W konsekwencji nie znajduje żadnego uzasadnienia wskazana przez stronę skarżącą kasacyjnie wykładnia przytoczonych przepisów polegająca na przyjęciu, iż strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powinna być uwzględniana przy liczeniu dochodu ("wliczana do łącznych przychodów uprawnionego jako pozycja ujemna") i w ten sposób wpływać na całościową wysokość dochodów w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, na podstawie której ustalany jest także dochód na potrzeby postępowania w sprawie ustalenia świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 5 ust. 3 p.p.w.d. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a. W niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, a strona przeciwna nie zażądała przeprowadzenia rozprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.