I C 1309/23

<p>sygn. akt I C 1309/23</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>28 lutego 2024 roku</p> <p>Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy w <span class="anon-block">W.</span> w I Wydziale Cywilnym w składzie:</p> <p>Przewodniczący: asesor sądowy Mateusz Janicki</p> <p>po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 lutego 2024 roku w <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>sprawy z powództwa <strong> <!-- --> <span class="anon-block"> (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością</span> spółki komandytowej z siedzibą w <span class="anon-block">G.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> <span class="anon-block"> (...) Spółce Akcyjnej</span> <span class="anon-block">V.</span> <span class="anon-block"> (...)</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> </strong> </p> <p>o zapłatę</p> <p>1.  oddala powództwo;</p> <p>2.  zasądza od powódki na rzecz pozwanej 917 zł (dziewięćset siedemnaście złotych) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->I. Stanowiska stron</strong> </p> <p> <span class="anon-block"> (...) sp. z o.o.</span> sp. k. z siedzibą w <span class="anon-block">G.</span> wniosła o zasądzenie od <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> 3 807,69 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 3 307,69 zł od 18 stycznia 2015 r. do dnia zapłaty, a od 500 zł od 21 marca 2018 r. do dnia zapłaty, a także zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. Wskazała, że dochodzi nabytego od poszkodowanego odszkodowania z tytułu uszkodzenia pojazdu w kolizji drogowej. W ocenie powódki odszkodowanie wypłacone poszkodowanemu (1 617,89 zł) zostało zaniżone o 3 307,69 zł, a ponadto szkodę stanowią koszty kosztorysu sporządzonego na zlecenie powódki (500 zł).</p> <p>Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. Wskazała, że wypłacone poszkodowanemu odszkodowanie doprowadziło do pełnego naprawienia szkody. Podkreśliła ponadto dynamiczny charakter szkody i konieczność uwzględnienia stanu aktualnego na dzień orzekania.</p> <p> <strong> <!-- -->II. Ustalenia faktyczne</strong> </p> <p>3 grudnia 2014 r. miała miejsce kolizja, w której został uszkodzony samochód <span class="anon-block">F. (...)</span> (rok produkcji 2004) <span class="anon-block">J. A.</span> z winy sprawcy ubezpieczonego w ramach ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych u pozwanej (bezsporne).</p> <p>Pozwana wypłaciła <span class="anon-block">J. A.</span> 1 617,89 zł tytułem odszkodowania (bezsporne).</p> <p> <span class="anon-block">J. A.</span> dokonał naprawy przez wymianę uszkodzonego zderzaka na zamiennik (zeznania świadka <span class="anon-block">J. A.</span>, e-protokół rozprawy z 12 września 2023 r., 00:03:20-00:13:44).</p> <p>Hipotetyczny koszt naprawy, przy uwzględnieniu średnich rynkowych stawek za robociznę, wynosi 4 723,04 zł brutto (opinia biegłego k. 182-189).</p> <p>7 czerwca 2022 r. <span class="anon-block">J. A.</span> <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- -->zezłomował samochód</span> </strong>, otrzymując za to 500 zł (zaświadczenie o demontażu k. 160, umowa sprzedaży k. 161). 24 sierpnia 2022 r. pojazd został wyrejestrowany (informacja k. 159).</p> <p>7 listopada 2017 r. <span class="anon-block">J. A.</span> zbył powódce roszczenie w stosunku do pozwanej z tytułu odszkodowania za uszkodzenie pojazdu w ww. kolizji (umowa sprzedaży wierzytelności k. 18-19).</p> <p>29 listopada 2017 r. powódka zawezwała pozwaną do próby ugodowej. 20 marca 2018 r. odbyło się posiedzenie pojednawcze, na którym do zawarcia ugody nie doszło (kserokopie k. 20-23).</p> <p>27 listopada 2017 r. powódka za 500 zł od <span class="anon-block">M. M.</span> kosztorys szkody (faktura k. 29).</p> <p> <strong> <!-- -->III. Ocena dowod ów</strong> </p> <p>Zgromadzone dowody nie budziły wątpliwości sądu.</p> <p> <strong> <!-- -->IV. Ocena prawna</strong> </p> <p>Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.</p> <p>a)  <strong> <!-- -->w zakresie hipotetycznych koszt ów naprawy pojazdu</strong> </p> <p> <span class="underline"> <!-- -->Naprawa pojazdu ani przez powódkę (cesjonariusza) ani przez poszkodowanego (cedenta <span class="anon-block">J. A.</span>) jest niemożliwa (nawet hipotetycznie)</span> z uwagi na zezłomowanie pojazdu.</p> <p>Wskazać należy, że zasadą prawa odszkodowawczego jest tzw. zasada pełnego naprawienia szkody, z której wynika z jednej strony, że sprawca (inna osoba odpowiadająca za naprawienie szkody) zobowiązana jest naprawić szkodę w całości, zarazem jednak tylko w wysokości tej szkody, tak żeby nie doszło do wzbogacenia się poszkodowanego na szkodzie. <span class="anon-block">Ś.</span> zasadę tę realizuje <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 363;art. 363 § 1)">art. 363 § 1 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 361;art. 361 § 2)">art. 361 § 2 k.c.</a> Zgodnie z tymi przepisami poszkodowany może żądać:</p> <p>3.  albo przywrócenia stanu poprzedniego (<em> <!-- -->in natura</em>), co stanowiłoby w niniejszej sprawie żądanie naprawienia samochodu,</p> <p>4.  albo zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej ustalonej metodą dyrefencyjną (różnicową), co w niniejszej sprawie oznaczałoby żądanie zapłaty kwoty stanowiącej różnicę między aktualną wartością pojazdu a wartością, jaką miałby pojazd, gdyby nie nastąpiła kolizja (ubytek wartości), a także kwoty stanowiącej sumę poniesionych na skutek kolizji wydatków (np. na naprawę samochodu, na wynajem auta zastępczego).</p> <p>Tym samym możliwe jest dochodzenie: ubytku wartości pojazdu, poniesionych kosztów naprawy pojazdu oraz naprawy pojazdu <em> <!-- -->in natura</em>. Zaakcentowania wymaga, że w żadnym z ww. przypadków nie ma możliwości osiągnięcia dochodu na skutek kolizji, w której wzięło się udział.</p> <p>Możliwość wzbogacenia istnieje natomiast przy dochodzeniu tzw. hipotetycznych kosztów naprawy. Koszty te bowiem prawie zawsze przewyższają odszkodowanie wyliczone metodą dyferencyjną tj. ubytek wartości pojazdu lub koszty optymalnej naprawy u mechanika. Wystarczy zatem sprzedać uszkodzony pojazd bez naprawiania, uzyskując cenę sprzedaży (niższą od ceny, jaką można by uzyskać za nieuszkodzony pojazd, ale o mniej niż hipotetyczne koszty naprawy), a ponadto żądając hipotetycznych kosztów naprawy – i w ten sposób osiągając nieuzasadniony zarobek. Można też naprawić samochód w wybranym warsztacie działającym za stawki roboczogodziny niższe niż „średnie” oraz nabyć części zamienne po cenie niższej niż „średnia” (nie chodzi bynajmniej o naprawę nietechnologiczną albo użycie zamienników o obniżonej jakości), a odszkodowania zażądać wyliczonego „kosztorysowo” czyli po cenach średnich, i również w ten sposób osiągnąć nieuzasadniony zysk.</p> <p>Mając na uwadze powyższe, nieprzypadkowy jest brak w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksie cywilnym</a> podstawy prawnej do zasądzania tzw. hipotetycznych (nieponiesionych) kosztów naprawy (czego nie należy mylić z roszczeniem o przywrócenie stanu sprzed szkody <em> <!-- -->in natura</em>). Zasadna jest zarazem krytyka odmiennej wykładni, formułowana zarówno w doktrynie (<em> <!-- -->P. Ratusznik, Zasądzenie odszkodowania w wysokości hipotetycznych, nieponiesionych kosztów naprawy – glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 16.12.2021 r., III CZP 66/20, Glosa 2023, nr 1, s. 46; S. Hadrowicz, P. Ratusznik, O tak zwanej "restytucji pieniężnej" - przyczynek do rozważań na temat zakresu ochrony poszkodowanego, Przegląd Sądowy 2022, nr 7-8, s. 78-99; M. Kaliński, O wadliwej obiektywizacji szkody, „Studia Iuridica” 2007, z. 47, s. 109–110; M. Kaliński, Glosa do uchwały SN (7) z 17.5.2007 r., III CZP 150/06, „Prawo Asekuracyjne” 2008, nr 2, s. 100; B. Janiszewska, O zakresie odpowiedzialności ubezpieczyciela w razie uszkodzenia pojazdu, „Monitor Prawniczy” 2012, z. 15, s. 15</em>) jak i orzecznictwie (<em> <!-- -->wyrok SN z 10 czerwca 2021 r., IV CNPP 1/21, OSNC 2022, z. 3, poz. 33; wyrok SN z 8 grudnia 2022 r., II CSKP 726/22, OSNC 2023, z. 6, poz. 62; wyrok SN z 15.12.2022 r., <span class="anon-block"> (...)</span> 7/22, niepubl.)</em>. Świadczy ona o tym, że formułowana w dominującej linii orzeczniczej koncepcja (na której powódka oparła swoje powództwo) nie jest bezdyskusyjna. Jest to również uzasadnione ww. względami systemowymi (zapewnieniem, żeby odszkodowanie naprawiało całą szkodę, jednak nie prowadziło do zarobku poszkodowanego).</p> <p>Tym niemniej względy ochrony poszkodowanych zapewnianej systemem obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej doprowadziły do sformułowania tzw. koncepcji przekształcenia. Mając na uwadze, że poszkodowany ma prawo dochodzić naprawienia szkody bezpośrednio od ubezpieczyciela OC sprawcy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 822;art. 822 § 4)">art. 822 § 4 k.c.</a>), a zarazem obowiązek ubezpieczyciela ogranicza się do zapłaty świadczenia pieniężnego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 822;art. 822 § 1)">art. 822 § 1 k.c.</a>), żeby zapewnić poszkodowanemu pełną ochronę, wynikającą z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 363;art. 363 § 1)">art. 363 § 1 k.c.</a>, taką jaką miałby, gdyby dochodził roszczeń bezpośrednio od sprawcy, przyjmuje się, że w miejsce naprawienia szkody <em> <!-- -->in natura</em>, może on żądać od ubezpieczyciela OC zapłaty sumy pieniężnej w wysokości kosztów naprawy (wyrok SN z 20 lutego 2002 r., V CKN 903/00, OSNC 2003, z. 1, poz. 15; uchwała SN (7) z 17 maja 2007 r., III CZP 150/06, OSNC 2007, z. 10, poz. 144; uchwała SN z 16 grudnia 2021 r., III CZP 66/20, niepubl.). Wskazuje się jednak zarazem, że i w tym wypadku stosuje się <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 363;art. 363 § 1)">art. 363 § 1 k.c.</a> tj. bada, czy naprawa jest w ogóle możliwa. Jeśli bowiem nie jest, żądanie kosztów hipotetycznej naprawy nie zaspokaja żadnych zasługujących na ochronę interesów poszkodowanych, które mogłyby stanowić motyw odstępstwa od ogólnych zasad prawa odszkodowawczego, a służyłoby wyłącznie umożliwieniu wzbogacenia się na szkodzie.</p> <p>Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, poszkodowany (cedent), nabytego od którego roszczenia dochodzi powódka w niniejszym postępowaniu, nie może już naprawić samochodu, ponieważ zezłomował pojazd. Skoro naprawa jest niemożliwa, w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 363;art. 363 § 1)">art. 363 § 1 k.c.</a> nie przysługuje żądanie naprawy (w stosunku do sprawcy), a tym bardziej wywiedzione w drodze ww. koncepcji roszczenie o hipotetyczne koszty naprawy, która nie zostanie dokonana. Oceny dokonuje się na datę orzekania (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 § 1 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 363;art. 363 § 2)">art. 363 § 2 k.c.</a>).</p> <p>Na koniec tej części rozważań zaznaczyć należy, że również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku C-618/21 wskazał, że o ile ochrona poszkodowanych wymaga zapewnienia im roszczenia przeciwko ubezpieczycielowi OC o zapłatę hipotetycznych (nieponiesionych kosztów naprawy), to jednak <span class="underline"> <!-- -->sądy krajowe mają prawo czuwać nad tym, by ochrona praw zagwarantowanych w porządku prawnym Unii Europejskiej nie prowadziła do bezpodstawnego wzbogacenia osób uprawnionych</span> (pkt 41 ww. wyroku). Dość też wskazać, że na gruncie art. 249 § 2 <span class="anon-block"> (...)</span>, który w przeciwieństwie polskiego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 363;art. 363 § 1)">art. 363 § 1 k.c.</a> <em> <!-- -->explicite </em>dopuszcza tzw. restytucję pieniężną, zarówno doktryna jak i orzecznictwo wypracowały koncepcje uniemożliwiające korzystanie z tego roszczenia celem wzbogacenia. Tym bardziej należy zatem baczyć na to na gruncie prawa polskiego, gdzie roszczenie takie w ogóle nie jest przewidziane <em> <!-- -->explicite</em> przez żaden przepis, a jedynie wyprowadzone na gruncie ww. koncepcji przekształcenia celem ochrony rzeczywistych interesów poszkodowanych (a nie umożliwienia im wzbogacenia się).</p> <p>Sąd jest świadom szeregu judykatów (w tym Sądu Najwyższego, również w sprawach o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia), które dopuszczają dochodzenie tego typu roszczeń, i to bez ograniczeń żadnymi warunkami, o tyle w żadnym z tych judykatów nie zawarto pogłębionej prawnej argumentacji takiej wykładni. Ze stwierdzenia, ze roszczenie o naprawienie szkody powstaje z chwilą powstania szkody nie wynika bynajmniej, że szkoda nie ma charakteru dynamicznego i że nie ocenia się jej na chwilę orzekania (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 § 1 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 363;art. 363 § 2)">art. 363 § 2 k.c.</a>), a więc że w każdej dacie ma ona taki sam rozmiar. O ile więc oczywiste jest, że już z dniem szkody poszkodowany może żądać od sprawcy odszkodowania w wysokości różnicy między wrakiem a sprawnym pojazdem, o tyle np. kosztów najmu auta zastępczego może żądać dopiero wtedy, gdy koszty te poniesie (ewentualnie powstanie obciążające jego majątek pasywo), bowiem dopiero wtedy kolizja doprowadzi (na zasadzie normalnych następstw) do szkody w postaci poniesionych kosztów najmu auta zastępczego. Nie inaczej jest w przypadku naprawy i jej kosztów, z tą tylko różnicą, że poszkodowany może żądać od sprawcy naprawienia pojazdu <em> <!-- -->in natura</em> od razu, a od zakładu ubezpieczeń na zasadzie ww. koncepcji kosztów naprawy, o ile jednak naprawa ta jest możliwa, co nie występuje, gdy poszkodowany nie ma już samochodu albo już go naprawił (wówczas bowiem albo nie ma w ogóle możliwości go naprawić, albo już to zrobił i wówczas może żądać poniesionych a nie hipotetycznych kosztów, chyba że naprawa była prowizoryczna i nie przywróciła pojazdu do sprawności, a sprawca dalej autem nienaprawionym prawidłowo dysponuje i może je naprawić, wówczas może żądać kosztów hipotetycznych). Tak samo z oczywistego stwierdzenia, że „poszkodowany nie ma obowiązku dokonywać naprawy” bynajmniej nie wynika, że jeśli nawet hipotetycznie nie może jej dokonać albo już dokonał, to i tak może żądać jej hipotetycznych kosztów. Kluczowe jest jednak odróżnienie powstania szkody (która niewątpliwie powstaje w chwili kolizji) od oszacowania jej wielkości (w konsekwencji, należnego odszkodowania), co dokonuje się na chwilę orzekania, uwzględniając wszelakie poniesione koszty (holowanie, najem, parkowanie, naprawa, utracony zarobek etc.), a jeśli możliwa jest jeszcze naprawa, a pojazd nie został prawidłowo naprawiony, w przypadku procesu przeciwko ubezpieczycielowi OC również hipotetyczny koszt naprawy.</p> <p>b)  <strong> <!-- -->w zakresie koszt ów prywatnej ekspertyzy zleconej przez powódkę (cesjonariusza)</strong> </p> <p>W tym zakresie powództwo było bezzasadne w stopniu oczywistym. Jak trafnie zważył Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 2 września 2019 r., III CZP 99/18 zwrot kosztów prywatnej ekspertyzy przysługuje wyłącznie, „jeżeli w stanie faktycznym sprawy, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności, zlecenie ekspertyzy, jak i jej koszt były celowe, niezbędne, konieczne, racjonalne oraz wystarczająco uzasadnione z punktu widzenia efektywnej realizacji roszczenia odszkodowawczego. Z punktu widzenia konieczności i racjonalności poniesionych wydatków niezbędne jest też uwzględnienie, czy poszkodowany prowadzi działalność gospodarczą i dysponuje wiedzą lub kadrą i sprzętem, które pozwalają bez pomocy osób trzecich ocenić rozmiar uszkodzeń pojazdów”. Podobne wnioski Sąd Najwyższy wywiódł w uchwale 7 sędziów z 29 maja 2019 r., III CZP 68/18, gdzie ponadto wskazał, że „o ile łatwiej dowieść, że za celowością zlecenia przez poszkodowanego ekspertyzy o tak określonym przedmiocie przemawia w danym przypadku brak po stronie poszkodowanego odpowiedniej wiedzy, o tyle trudniej wykazać przedsiębiorcy, który nabył od poszkodowanego roszczenie wobec ubezpieczyciela, dlaczego, dysponując wykwalifikowaną kadrą i odpowiednim sprzętem nie był w stanie bez pomocy rzeczoznawcy ocenić zakresu uszkodzeń pojazdu i koniecznej jego naprawy”. Sąd w pełni podziela ww. argumentację.</p> <p>Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, powódka jest przedsiębiorcą, który zawodowo skupuje roszczenia przeciwko ubezpieczycielom z tytułu szkód komunikacyjnych. Nie sposób tym samym twierdzić, że nie była w stanie własnym sumptem oszacować wysokości szkody.</p> <p> <strong> <!-- -->V. Koszty procesu</strong> </p> <p>O kosztach sąd orzekł na podstawie odpowiedzialności za wynik procesu stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i 3 k.c.</a> Powódka jako przegrywająca obowiązana jest zwrócić poniesione przez pozwaną koszty, na które złożyły się: opłata skarbowa od złożonego dokumentu pełnomocnictwa (17 zł) i wynagrodzenie radcy prawnego stosownie do § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (900 zł).</p> <p> <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- --> <span class="anon-block">Z.</span> ądzenia:</span> </strong> </p> <p>- odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powódki r. pr. <span class="anon-block">B. P.</span> przez umieszczenie w portalu informacyjnym.</p> <p> <span class="anon-block">W.</span>, 18 marca 2024 roku asesor sądowy Mateusz Janicki</p> </div>