I FZ 260/11

SENTENCJA Dnia 6 października 2011 . Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 6 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 lipca 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 511/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 511/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił A. C. (dalej strona lub skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź doradcy podatkowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z wniosku wynika, że skarżący znajduje się w krytycznej sytuacji finansowej, ponieważ w okresie kryzysu na rynku transportowym nie otrzymał zapłaty od swoich kontrahentów, co doprowadziło go do tego, że wpadł w tarapaty finansowe. Strona nie jest w stanie obecnie spłacić długów. Firma leasingowa S. E. L. P. Sp. z o.o. zabrała wnioskodawcy środki transportowe i uzyskała wyrok sądowy skierowany przeciwko stronie, opiewający prawie na 500.000 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada majątku, poza samochodem L., o wartości około 3.000 zł, który zajęty jest zresztą przez komornika. Tym pojazdem świadczy nieregularnie usługi transportowe. Ponadto prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim synem K. C. (18 lat). Z oświadczenia majątkowego zawartego na urzędowym formularzu PPF wynika, że wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, ani żadnych oszczędności, papierów wartościowych, jak również nie posiada żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Oświadczył, że jego dochód osiągany jest z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (usługi transportowe) i z prac dorywczych. Przychód miesięczny zamyka się w kwocie 2.000 zł, natomiast koszty miesięcznego utrzymania wynoszą 1.900 zł – skarżący utrzymuje swojego syna, który nie osiąga aktualnie żadnego dochodu. Oświadczył także, że prowadzonych jest przeciwko niemu wiele postępowań egzekucyjnych, ponieważ ma wiele długów spowodowanych nieuczciwością jego kontrahentów lub ich bankructwem. Do wniosku skarżący dołączył kserokopie zawiadomień o wszczęciu egzekucji (z dnia 8 kwietnia 2010 r. i 10 lutego 2010 r.); zawiadomienie o wszczęciu postępowania zabezpieczającego z dnia 21 czerwca 2010 r., wyrok z dnia 15 września 2010 r., nakazy zapłaty (z dnia 1 października 2008 r. i 17 grudnia 2009 r.) oraz pismo z 2008 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego posiadanego przez skarżącego. Strona została wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2011 r. do uzupełnienia danych, na które powołała się we wniosku, poprzez wykazanie swojego aktualnego stanu majątkowego. Wezwanie to miało na celu zobrazowanie aktualnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał 4 pisma z dnia 21 kwietnia 2011 r. do jednej sprawy egzekucyjnej, prowadzonej przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. we W. o sygnaturze akt [...]. Są to pisma informujące o zajęciu wierzytelności z czterech rachunków bankowych, których dysponentem jest skarżący. Ponadto część zawiadomień i nakazów, które zostały już dołączone do formularza PPF, zeznanie podatkowe PIT – 36L, z którego wynika, że skarżący poniósł w 2010 r. stratę w wysokości 827.710,37 zł., rachunek zysków i strat za rok 2010, wydruk stanowiący zestawienie operacji za okres od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 2 maja 2011 r. na rachunku bankowym, prowadzonym w P.. W piśmie przewodnim z dnia 18 maja 2011 r., skarżący oświadczył, że rachunek bankowy w P., to jedyny rachunek bankowy, jaki posiada oraz, że nie prowadzi podatkowej księgi przychodów, lecz księgi handlowe. Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdził, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy i nie udowodnił w sposób wyczerpujący, w jakiej sytuacji majątkowej znajduje się w rzeczywistości i czy jest to sytuacja uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy w zakresie o jaki wnosił. Sąd wskazał, że strona zastosowała się jedynie częściowo do wezwania z dnia 29 kwietnia 2011 r. Skarżący nie nadesłał bowiem wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, nie sprecyzował w ogóle rodzaju wykonywanych przez siebie prac dorywczych, nie przedłożył aktualnego zaświadczenia, wskazującego wszystkie osoby zameldowane pod wskazanym przez niego adresem miejsca jego zamieszkania, nie podał nawet orientacyjnie wysokości kosztów bieżącego utrzymania oraz nie przedłożył kopii dokumentacji (ksiąg handlowych), która wskazywałaby wysokość środków pieniężnych wpływających na jego rachunek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wysokość wszelkich wydatków z tym związanych. Zwrócił także uwagę na fakt, że z pisma komornika sądowego z dnia 21 kwietnia 2011 r. wynika, że skarżący posiada aktualnie cztery rachunki bankowe w następujących instytucjach bankowych: B. w K., G. S.A. w G., L. S.A. we W., K. S.A. w W., co wskazuje, że skarżący posiada jednak więcej rachunków bankowych niż twierdzi. Zdaniem Sądu pierwszej instancji istotne jest również to, że skarżący nie określił jakie są jego miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nie wykazał jakie ponosi opłaty związane z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego (energia elektryczna, gaz, woda, inne media), jakie koszty pochłania zakup żywności, środków czystości, ubrań oraz jakie są potencjalne inne wydatki, które obciążają budżet domowy. Skarżący nie określił nawet szacunkowo tych kwot, nie podał nawet orientacyjnych kwot pieniężnych. Tymczasem wykazanie wysokości tych wydatków jest również niezmiernie istotne dla dokonania oceny kondycji finansowej strony. Według Sądu na uwagę zasługuje również fakt, że strona oświadczyła, iż prowadzi gospodarstwo domowe razem z synem natomiast na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki, zawierającej postanowienie z dnia 17 września 2009 r., znajdującej się w aktach administracyjnych, znajduje się adnotacja, że przesyłkę tę odebrała M. C. (w dniu 21 września 2009 r.). Jest to, zdaniem Sądu, o tyle istotne, że istnieją wątpliwości, co do tego, czy strona prowadzi tylko dwuosobowe gospodarstwo domowe. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie zaskarżając postanowienie w całości i wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu wskazał, że Sąd pierwszej instancji błędnie ustalił stan faktyczny, ponieważ złożone przez niego dokumenty potwierdzają, iż brak mu środków na uiszczenie opłat sądowych i odmowa przyznania prawa pomocy zamyka mu w ten sposób drogę do rozpoznania sprawy przez Sąd. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącego o przedłożenie szeregu dokumentów mających zobrazować jego sytuację majątkową i rodziną. Skarżący jednak nie w pełnił odpowiedział na wezwanie Sądu, więc brak wymaganych dokumentów oraz wyjaśnień uniemożliwił temu Sądowi obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro zatem Strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że Strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Trzeba w tym miejscu podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Należy wskazać, że również na etapie zażalenia strona nie wskazała na żadne okoliczności lub dokumenty, które uzasadniałyby pozytywne dla strony rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego lub radcy prawnego. Uzasadniając zażalenie skarżący wskazał, że Sąd pierwszej instancji wadliwie ustalił stan faktyczny, ponieważ złożone przez niego dokumenty potwierdzają, iż brak mu środków na uiszczenie opłat sądowych i odmowa przyznania prawa pomocy zamyka mu drogę do rozpoznania sprawy przez sąd. Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu zauważa, że strona wnosząc zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przywołała żadnych nowych faktów, przemawiających za zwolnieniem jej z ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego lub radcy prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny po przeanalizowaniu sytuacji finansowej skarżącego nie dopatrzył się przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie oceny podanych przez skarżącego okoliczności, które w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie dają podstaw do uwzględnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego lub radcy prawnego. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. należy postanowić jak w sentencji.