III FZ 648/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1624/22, w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 12 maja 2022 r., nr 1401-IOM.4104.38.2022.ES, w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 5 września 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 12 maja 2022 r., nr 1401-IOM.4104.38.2022.ES w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazywał, że wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji powinien być szczegółowo uzasadniony, a argumentacja przytoczona przez stronę powinna być spójna, poparta faktami oraz odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Niezbędne jest również wykazanie przez stronę niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, które stanowią przesłankę zastosowania art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Sąd pokreślił, że nie dokonuje żadnych ustaleń faktycznych w sprawie o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. W tym kontekście Wojewódzki Sąd Administracji w Warszawie zaznaczył, że skarżąca nie przywołała żadnych okoliczności, które mogłyby doprowadzić do wyrządzenia jej znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, w szczególności nie przedstawiła dokumentów wskazujących, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje niemożliwość zaspokojenia jej podstawowych potrzeb. Sąd pierwszej instancji zwrócił również uwagę na okoliczność, że rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, nie prowadził rozważań dotyczących zasadności skargi, gdyż przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a. nie są tożsame z przesłankami decydującymi o zasadności skargi. Od przytoczonego postanowienia skarżąca wniosła zażalenie, któremu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez odmowę wstrzymania wykonania decyzji, mimo że zachodzi ryzyko spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia i wstrzymania zaskarżonej decyzji, a także zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów niezbędnych celowego dochodzenia praw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, dlatego należało je oddalić. Zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Według art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Wskazane przepisy statuują konieczność wystąpienia dwóch przesłanek o charakterze zamkniętym i jednocześnie wymagającym konkretyzacji. Odnosząc się do pierwszej z nich, należy zauważyć, że charakter "znacznej szkody" w kontekście powołanego przepisu należy wiązać z niemożliwością jej wynagrodzenia przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie, jak też niemożliwością przywrócenia rzeczy do stanu pierwotnego. Zatem dopiero w sytuacji, gdy wykonanie danego aktu grozi utratą przedmiotu świadczenia, którego właściwości powodują, że nie można zastąpić go innym przedmiotem, zaś jego wartość nie miałaby znaczenia dla skarżącego lub gdy zachodzi niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu, przesłankę tę można uznać za spełnioną (por. postanowienie NSA z 20 grudnia 2004 r., GZ 138/04). Z kolei w odniesieniu do drugiej z przesłanek, trzeba podkreślić, że trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które – raz zaistniałe – powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienie NSA z 13 maja 2010 r., II FSK 182/10). Ochrona tymczasowa udzielana stronie na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. nie chroni przed wszelkimi możliwymi skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz ma stanowić zapobieżenie skutkom bezpośrednio związanym z jej wykonaniem, gdy jednocześnie brak prognozy ich naprawy w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Szkoda wyrządzona wykonaniem takiej decyzji nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego (wyegzekwowanego) świadczenia ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odpowiada prawu. Skarżąca, składając wniosek, nie wykazała, że grożą jej niebezpieczeństwo znacznej szkody lub trudne do odwrócenia skutki, gdyby decyzja została wykonana. Ani przymusowe, ani dobrowolne spełnienie świadczenia przez skarżącą nie przesądza – wbrew jej stanowisku – o niemożliwości jego odzyskania od organu w przypadku, gdyby uzyskano korzystne dla siebie rozstrzygnięcie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego lub w dalszym postępowaniu kasacyjnym. W świetle zgłoszonych twierdzeń nie sposób dojść do przekonania, że spełnienie świadczenia przez skarżącą grozi jej jakimkolwiek niebezpieczeństwem. Sąd pierwszej instancji, orzekając w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, z założenia nie ma kompetencji do czynienia lub uzupełnienia ustaleń faktycznych za stronę, wobec czego na stronie ciążył cały ciężar uprawdopodobnienia prezentowanych twierdzeń. Z samej wielości postępowań przed sądami administracyjnymi nie można wyprowadzić wniosku, że niebezpieczeństwo takie istnieje. Nie jest to zatem wystarczające dla przyznania, że pierwsza przesłanka udzielenia tymczasowej ochrony prawnej z art. 61 § 3 p.p.s.a. została spełniona. Z drugiej strony nie można przyjąć, aby stronie groziły trudne do odwrócenia skutki, jeżeli wstrzymanie wykonania decyzji nie nastąpi. Świadczenie skarżącej jest daniną publiczną wyrażoną w pieniądzu i jedynie w tym mierniku wartości możliwe jest do wyegzekwowania. Również w takim samym mierniku będzie możliwe do odzyskania przez skarżącą, o ile postępowanie sądowe zakończy się pomyślnym dla niej wynikiem. W powiązaniu z przedstawioną przez skarżącą argumentacją i sposobem jej sformułowania pozostaje również bezpośrednio prawidłowość skonstruowania uzasadnienia. W interesie strony leży wszakże to, aby powołane w nim okoliczności wskazywały na wystąpienie w konkretnym przypadku przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Ponadto, twierdzenia zawarte we wniosku, muszą być również poparte odpowiednimi dokumentami. Tymczasem skarżąca nie odniosła się we wniosku do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest uzasadnione. W uzasadnieniu nie sposób doszukać się merytorycznej argumentacji dotyczącej podnoszonych przez nią twierdzeń. Skarżąca nie złożyła żadnych dokumentów, które mogłyby potwierdzić, że dobrowolne lub przymusowe spełnienie świadczenia sprowadzi na nią jakiekolwiek niebezpieczeństwo lub wywoła trudne do odwrócenia skutki. Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, iż nie może on zostać uwzględniony, albowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a. regulujące kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego nie znajdują zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.