II SA/Gl 761/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 października 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 kwietnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/976/2022/4768 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenie wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 21 lutego 2022 r. nr [...]. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 7 kwietnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/976/2022/4768 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 21 lutego 2022 r. nr[...] , w sprawie ustalenia świadczenia nienależnie pobranego za okres świadczeniowy 2021/2011 w postaci świadczenia wychowawczego pobranego za okres od 1 września 2021 r. do 31 grudnia 2021 r . w kwocie 2 000,00 zł na M. K. oraz zobowiązania M. K1. do zwrotu kwoty 2 000,00 zł nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Decyzją z dnia 21 lutego 2022 r. Prezydent Miasta C. (organ I instancji), działając w szczególności na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6, art., 25 ust. 1, 3, 7, 8 , 9, 9 ustawy z dni 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz.2407 ze zm.- dalej "u.p.w.d."), ustalił skarżącemu świadczenia nienależnie pobrane za okres świadczeniowy 2021/2011 w postaci świadczenia wychowawczego pobranego za okres od 1 września 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. przyznane na M. K. w kwocie 2000, 00 zł oraz zobowiązał M. K. (skarżący) do zwrotu kwoty 2000,00 zł nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. W uzasadnieniu wskazał, że uległa zmianie sytuacja rodzinna albowiem skarżący od 1 września 2021 r. nie mieszka z dzieckiem pod jednym adresem i nie ma ustalonej opieki naprzemiennej. Zdaniem organu I instancji wystąpiła przesłanka świadczeń nienależnie pobranych z art.25 ust. 2 pkt 6 u.p.w.d. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Wyjaśnił, że świadczenie wychowawcze za okres wrzesień październik 2021 r. zostało przekazane przez niego na konto matki dziecka, która zamieszkuje przez cały okres z córką. Natomiast świadczenie wychowawcze za okres listopad – grudzień 2021 r. zostało wypłacone bezpośrednio przez Ośrodek Pomocy Społecznej na konto jego żony, ponieważ takie konto wskazał skarżący do przekazywania świadczeń 500+. Do odwołania dołączył potwierdzenia przelewu kwot pobranego świadczenia wychowawczego we wrześniu, październiku, listopadzie i grudniu 2021 r. na rachunek bankowy matki dziecka. Do odwołania załączył dowody potwierdzające przekazanie ww. świadczenia na konto bankowe matki dziecka w postaci bankowych dowodów wykonania przelewu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) rozpatrując sprawę stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Wskazało, że zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.w.d., osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 6 tej ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Podkreśliło, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki i ojca z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a , dotyczącego opieki naprzemiennej. SKO stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem. W przypadku skarżącego zachodzi przesłanka świadczeń nienależnie pobranych z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.w.d. Kluczowym w niniejszej sprawie jest to, że od 1 września 2021 r. córka skarżącego nie mieszka z ojcem i nie pozostaje na jego utrzymaniu albowiem w tym dniu skarżący wyprowadził się od żony i córki. SKO uznało, że argumenty podniesione przez skarżącego w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia wnosząc o jego uchylenie w całości. Wyjaśnił, że nie miał świadomości o konieczności poinformowania organu I instancji o tym, iż nie mieszka córką. Podniósł, że świadczenie, które wpłynęło na jego rachunek bankowy zostało niezwłocznie przekazane na rachunek bankowy matki córki w miesiącach wrzesień i październik 2021 r., a w listopadzie i grudniu 2021 r. świadczenie wychowawcze organ I instancji wypłacał bezpośrednio na rachunek jego żony. Stwierdził, że zwrot środków przeznaczonych na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka będzie dla niego krzywdzące. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2022 r. poz. 329 ze zm.-dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był przepis art. 25 ust. 2 pkt 6, art. 25 ust. 1,3,7,8,9, 9 w związku z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.- dalej "u.p.w.d."), zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym "nienależnie pobrane świadczenie" to m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. W sprawie niniejszej istotnym jest, że skarżący w dniu 1 września 2021 r. wyprowadził się od żony i córki, a okresie od września 2021 r. do grudnia 2021 r. pobrał świadczenie wychowawcze w kwocie po 500 zł miesięcznie na córkę. Poza sporem jest, że skarżący został zarówno w formularzu wniosku, jak i w treści informacji przyznającej świadczenie pouczony o konsekwencjach niepoinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W toku postępowania administracyjnego skarżący konsekwentnie twierdził, że wszystkie pieniądze pobrane przez niego tytułem świadczenia wychowawczego zostało przekazane na konto matki swojej córki. Do akt sprawy załączył wydruki przelewów bankowych na tę okoliczność oraz pisemne oświadczenie B. K. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W ocenie Sądu organ odwoławczy, dysponując wskazanym wyżej materiałem dowodowym, nie wziął pod uwagę podstawowego celu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - wyrażonego już w samym jej tytule, a także właśnie w art. 4 ust. 1 u.p.w.d. - jakim jest zapewnienie przez państwo realnej pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Sąd stoi na stanowisku, że nie można przepisów o nienależnie pobranym świadczeniu interpretować ani stosować w sposób, który prowadziłby do rezultatów nie dających się pogodzić z wyżej przedstawionym ratio legis ustawy. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. W konsekwencji okoliczność, na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne. W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie kwestionował tego, że kwoty świadczenia były przekazywane przez skarżącego w miesiącach wrzesień i październik 2021 r. matce dziecka, a w listopadzie i grudniu 2021 r .organ I instancji przelewał świadczenie wychowawcze na wskazane przez skarżącego konto, do którego dostęp miała jedynie matka dziecka. Powyższe zaś oznacza, że skarżący spornego świadczenia nie pobierał, gdyż faktycznie zostało ono przeznaczone na potrzeby córki. Tym samym brak było podstaw do żądania jego zwrotu. Mając to na uwadze Sąd uznał, że organy nie dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyły w sposób istotny przepisy postępowania - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również dokonały naruszenia prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1, art. 25 ust. 1 i art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.w.d., co spowodowało uchylenie decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ I instancji uwzględni ocenę prawną dokonaną przez Sąd, zastosuje się do wskazań wynikających z niniejszego wyroku i podejmie rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa znajdującym w niej zastosowanie, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z regulacją art. 107 § 3 k.p.a.