I SA/Bd 706/15

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędzia WSA Jarosław Szulc Protokolant: Starszy asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnych z tytułu umów zlecenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz radcy prawnego A. P. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. odmówił skarżącemu zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z tytułu umowy zlecenia świadczonej przez stronę na rzecz Zakładu Produkcyjnego "K." J. K. w B.. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zastosowanie przepisów o ochronie wynagrodzenia za pracę. Zdaniem strony organ egzekucyjny, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, błędnie przyjął w oparciu o zgłoszenie pracodawcy, że stosunek łączący skarżącego z firmą "K." to umowa zlecenie, podczas gdy z całokształtu sprawy (osobiste wykonywanie pracy w sposób ciągły za wynagrodzeniem, pod kierownictwem w określonym miejscu i czasie) wynika, że jest to stosunek pracy. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w mocy. Na wstępie organ odwoławczy przytoczył okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy. Wskazał, że organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia 27 marca 2012 r. dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu wykonania umowy zlecenia zawartej pomiędzy skarżącym a Zakładem Produkcyjnym "K." J.K.. Na podstawie pisma dłużnika zajętej wierzytelności z dnia 12 kwietnia 2012r. organ ustalił, że stosunek łączący skarżącego z firmą "K." opiera się na zawieranych co miesiąc umowach zlecenia, do których zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 121 ze zm.). Zatem, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie jest to stosunek pracy w rozumieniu ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1502 ze zm.). Organ wskazał również, że innym uzyskiwanym przez stronę powtarzającym się świadczeniem, mającym na celu zapewnienie utrzymania, jest emerytura w wysokości 1.422,36zł. brutto miesięcznie, która jednakże została zajęta przez komornika sądowego. Pismem z dnia 05 marca 2014r. strona wystąpiła o zwolnienie z egzekucji zajętej wierzytelności w wysokości 50% netto tego świadczenia, tj. ograniczenia zajęcia do kwoty 250 zl miesięcznie, uzasadniając trudną sytuację materialną i wskazując, że w przypadku całkowitego zajęcia wierzytelności z tytułu umowy zlecenia, jedynym źródłem dochodu pozostaje zajęta przez komornika sądowego emerytura. Rozpatrując zażalenie strony Dyrektor Izby Skarbowej podzielił pogląd organu pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie żadna z przesłanek zastosowania zwolnienia z egzekucji składnika majątku nie wystąpiła. Po pierwsze bowiem, choć świadczenia za wykonanie zlecenia wynikają z takiego samego stosunku, nie stanowią jednolitego roszczenia. Zatem nie mogą być uznane jako świadczenia powtarzające się, jak przewiduje art. 9 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm. – dalej; "u.p.e.a."). Po drugie organ drugiej instancji wskazał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy jest jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, zatem nie ma potrzeby uzyskania zgody wierzyciela na zwolnienie z egzekucji zajętej wierzytelności. Końcowo, oceniając przesłankę "ważnego interesu zobowiązanego", Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił uwagę, że skarżący nie wykazał, iż możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. W opinii organów podatkowych trudna sytuacja finansowa strony nie może stanowić podstawy uwzględnienia wniosku, a organ egzekucyjny jest zobligowany zastosować taki środek egzekucyjny, który zapewni zaspokojenie dochodzonej należności. Ponieważ zobowiązany nie przedstawił alternatywnego majątku, z którego można byłoby przeprowadzić egzekucję, nie było możliwe zwolnienie spod egzekucji zajętej wierzytelności z tytułu umowy zlecenia, bowiem egzekucja ta stałaby się nieefektywna. Mając powyższe na uwadze, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że organ egzekucyjny prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, zbadał aktualną sytuację finansową skarżącego i nie dopatrując się przesłanek przemawiających za zwolnieniem danego składnika majątku spod egzekucji, wydał stosowne rozstrzygnięcie. W skardze skierowanej do tut. Sądu strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji w całości, podtrzymując swoje zarzuty zawarte w zażaleniu z dnia 25 kwietnia 2015 r., tj. naruszenie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.): art. 7, art. 8, art. 9. i art. 77. Skarżący wywodzi w skardze, że ochronie wynikającej z art. 9 § 2 u.p.e.a. podlegają wszystkie świadczenia i nie ma ograniczeń co do rodzaju umów, rachunków czy terminów wypłat. Podtrzymuje również twierdzenie, że umowa zawarta przez Zakład "K." sprzeciwia się zasadom współżycia społecznego, ustawie Kodeks cywilny oraz Kodeksowi pracy, który nakazuje w sytuacji wykonywania pracy osobiście, określonego rodzaju i pod kierownictwem pracodawcy, zawrzeć umowę o pracę. Zarzuca również zaniechanie "urzędnicze" przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ z chwilą poinformowania Zakładu o prowadzonym postępowaniu przez komornika sądowego, zobowiązany był on do wdrożenia postępowania o zbiegu egzekucji, o której mowa w art. 773 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 101 ze zm.). Podnosi, że wbrew twierdzeniom Dyrektora Izby Skarbowej, w dniu 10 lutego 2015 r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym" wraz z 14 załącznikami i zarzuca, że w postępowaniu jako dowód przyjęto jedynie oświadczenie złożone przez Zakład Produkcyjny "K." J. K. z dnia 12 kwietnia 2012 r., ignorując późniejsze informacje i zaświadczenia. Końcowo skarżący podniósł, że wywód Dyrektora Izby Skarbowej, iż świadczenia uzyskiwane od firmy "K." nie spełniają jednocześnie dwóch przesłanek, jest błędny. Zdaniem skarżącego w przedmiotowej sprawie zachodzi ciągłość świadczenia i spełnione są wszystkie przesłanki powtarzalności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 10 grudnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego uzupełniła skargę oraz ustosunkowała się do stanowiska organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z z2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że postanowienie to narusza prawo. Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnych z tytułu umów zleceń zajętych z Zakładzie Produkcyjnym "K." J. K.. Z akt sprawy wynika, że skarżący domaga się zwolnienia spod egzekucji 50% świadczenia otrzymywanego z tytułu umowy zlecenia, tj. ograniczenia zajęcia do kwoty 250 zł miesięcznie, uzasadniając swój wniosek trudną sytuacją materialną i wskazując, że w przypadku całkowitego zajęcia wierzytelności z tytułu umowy zlecenia jedynym źródłem jego dochodu pozostaje emerytura w wysokości 1.422,36 zł miesięcznie (brutto), która jest zajęta przez komornika sądowego (355,59 zł). Po uregulowaniu czynszu za najem mieszkania (750 zł), z emerytury pozostaje mu kwota 90 zł na pozostałe wydatki. Skarżący wykonuje pracę na rzecz Zakładu Produkcyjnego "K.", polegającą na ochronie zakładu i utrzymaniu na jego terenie porządku, na podstawie zawieranych co miesiąc umów zleceń. Z tego tytułu otrzymuje miesięcznie wynagrodzenie w wysokości 670 zł brutto. Na podstawie umów zleceń wykonuje on prace od 1 stycznia 2013 r. (k. 40 akt administracyjnych). Należy podkreślić, że sprawa ta była już rozpoznawana przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2014 r., I SA/Bd 771/14 uchylił zaskarżone postanowienie z tego powodu, że organ rozstrzygający sprawę nie odniósł się do zarzutu strony naruszenia art. 9 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji. Na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd i organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Wskazać należy, że art. 9 § 1 u.p.e.a. stanowi, że wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy. Natomiast w myśl przytoczonego art. 9 § 2 przepis § 1 stosuje się odpowiednio do należności członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i członków ich rodzin z tytułu pracy w spółdzielni oraz wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania. Organ odwoławczy uznał, że z uwagi na to, że umowy zlecenia zawierane są odrębnie co miesiąc, świadczenie z nich wynikające nie ma charakteru powtarzającego się i art. 9 § 2 u.p.e.a. nie ma w sprawie zastosowania. Jednocześnie organ stwierdził, że skoro skarżący otrzymuje emeryturę, to wynagrodzenie otrzymywane na podstawie umów zleceń stanowi pozostałe źródło dochodu i trudno jednoznacznie uznać, że celem tego dochodu jest zapewnienie utrzymania. Sąd tego poglądu nie podziela. Skoro skarżący co miesiąc od 2013 r. otrzymuje wynagrodzenie od tego samego pracodawcy z tego samego stosunku prawnego (co przyznał sam organ w zaskarżonym postanowieniu), to niewątpliwie ma ono charakter powtarzający się, choćby było otrzymywane na podstawie co miesiąc zawieranych odrębnych umów zleceń. Art. 9 § 2 u.p.e.a. dotyczy wszystkich świadczeń powtarzających się. Istotne jest zatem powtarzanie się świadczeń, niezależnie od tego czy podstawą ich wypłacenia jest jedna umowa czy wiele umów tego samego rodzaj okresowo zawieranych. Świadczenia powtarzające polegają na wypłacaniu uprawnionemu w regularnych odstępach czasu przez okres trwania stosunku prawnego pewnej ilości pieniędzy. W tym względzie należy zauważyć, że stosunek prawny łączący skarżącego z pracodawcą twa od kilku lat i ma charakter ciągły, bowiem po zakończeniu jednej umowy zawierana jest na kolejny miesiąc zaraz następna umowa. Art. 9 § 2 u.p.e.a. wymaga także, aby celem powtarzających się świadczeń było zapewnienie zobowiązanemu utrzymania. W tym kontekście należy zauważyć, że art. 8, art. 9 i art. 10 u.p.e.a. wyrażają zasadę poszanowania minimum egzystencji. Oznacza ona, że zobowiązany nie może na skutek egzekucji zostać pozbawiony środków do życia. W ustawie wskazano kwoty pieniężne oraz wyliczono przedmioty niepodlegające egzekucji, gwarantując w ten sposób możliwość utrzymania się przez zobowiązanego, bez konieczności korzystania ze środków pomocy społecznej. Omawiana zasada ma zatem zagwarantować zobowiązanemu warunki wystarczające do humanitarnej egzystencji oraz uchronić państwo przed koniecznością łożenia na jego utrzymanie. Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem Dyrektora Izby Skarbowej, że skoro skarżący otrzymuje emeryturę, to wynagrodzenia uzyskiwane na podstawie umów zleceń stanowią pozostałe źródło dochodu, którego celem nie jest zapewnienie zobowiązanemu utrzymania. W tym względzie należy zauważyć, że we wniosku o ograniczenie egzekucji z dnia 5 marca 2014 r. skarżący wskazał, że z emerytury pozostaje mu kwota 90 zł i z braku innych możliwości zdecydował się na podjęcie pracy w Zakładzie Produkcyjnym "K.". Jeżeli zdaniem organu środki uzyskane z tej pracy nie mają służyć zapewnieniu zobowiązanemu utrzymania, to powinien to w sposób wyczerpujący i przekonujący wyjaśnić w postanowieniu. W rezultacie uznać należy, że organ naruszył art. 9 § 2 u.p.e.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ ustali aktualną sytuację majątkową skarżącego i oceni, czy celem powtarzających się świadczeń z tytułu umów zleceń jest zapewnienie zobowiązanemu utrzymania. W piśmie z dnia 20 listopada 2015 r. pełnomocnik skarżącego wniosła o odroczenie rozprawy. W uzasadnieniu podała, że termin rozprawy w niniejszej sprawie koliduje z wyznaczoną jej uprzednio rozprawą w Sądzie Okręgowym w B.. Sąd wniosek ten oddalił. Podkreślenia wymaga, że w przypadku przeprowadzenia rozprawy, nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy (art. 107 p.p.s.a.). W myśl art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu dopiero wtedy, gdy sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Podstawy do odroczenia nie mogą wykraczać poza okoliczności określone w art. 109 p.p.s.a. Odroczenie rozprawy z powodu nieobecności strony lub jej pełnomocnika może nastąpić tylko w przypadku, gdy nieobecność ta jest wynikiem nadzwyczajnego wydarzenia, albo jest wynikiem znanej sądowi przeszkody, której nie można jednak przezwyciężyć. Przez "nadzwyczajne wydarzenie" należy rozumieć niedające się przewidzieć zdarzenia sił przyrody lub inne nagłe zdarzenia, które uniemożliwiają stawiennictwo na rozprawie, np. powódź, zamieć śnieżna, katastrofa kolejowa, śmierć osoby bliskiej. Natomiast "inną znaną sądowi przeszkodę", której nie można przezwyciężyć, jest ta, o której sąd został powiadomiony przez stronę, a z treści informacji wynika, że strona nie może jej przezwyciężyć i jej stawiennictwo na rozprawie jest niemożliwe. Ocena tych okoliczności należy do sądu (por. B. Dauter, Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2008, s. 239-241). W ocenie Sądu wskazana przez pełnomocnika przyczyna odroczenia rozprawy – kolizja terminów rozpraw, nie stanowi ani nadzwyczajnego wydarzenia, ani znanej sądowi administracyjnemu przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. Także w orzecznictwie jak i w piśmiennictwie jest prezentowany pogląd, że kolizja terminów procesowych nie stanowi szczególnej przeszkody uzasadniającej odroczenie rozprawy (np. wyrok NSA z dnia 13 września 2005 r., II FSK 69/05; J.P. Naworski, Odroczenie rozprawy ze względu na kolizję terminów rozpraw pełnomocnika procesowego, Przegląd Prawa Handlowego 2004, nr 11, s. 54-58). Rzeczą pełnomocników stron jest takie ułożenie swych spraw zawodowych, aby możliwe było wywiązanie się z podjętych zobowiązań. Sąd nie może bowiem uzależniać podejmowanych czynności od kalendarza procesowego pełnomocnika strony skarżącej. Ponadto, stosownie do art. 39 pkt 2 p.p.s.a. pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z samego prawa umocowanie do udzielenia dalszego pełnomocnictwa na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Z treści wniosku pełnomocnika skarżącego o odroczenie rozprawy nie wynika, aby nie mogła ona ustanowić pełnomocnika substytucyjnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Zasądzona kwota obejmuje VAT. L. Kleczkowski H. Adamczewska – Wasilewicz J. Szulc