II SA/Sz 788/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi Spółki A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty D. z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej Spółki A. kwotę 5090 (pięć tysięcy dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., Starosta [...] wymierzył [...] Spółce z o.o. w C., dalej jako "strona", "skarżąca", administracyjną karę pieniężną w wysokości 49.800,00 zł, za usunięcie bez wymaganego zezwolenia oraz bez zgody posiadacza nieruchomości 2 szt. Drzew z gatunku lipa drobnolistna o obwodzie pni 390 cm i 440 cm, na działce nr [...] w obrębie [...] miasta C., będącej własnością Gminy C.. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., które po rozpatrzeniu odwołania strony uznało, że zachodzi konieczność ustalenia, czy w realiach tej sprawy zachodzą przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary i poprzestaniu na pouczeniu, o którym mowa w art. 189f k.p.a. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...], na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, ust. 2, ust. 3, art. 89 ust. 1 i art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2021 r. poz. 1098 – j.t.), dalej jako "u.o.p.", oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. z 2017 r. poz. 1330), dalej jako "rozporządzenie", Starosta [...] wymierzył [...] Sp. z o.o. z siedzibą w C. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia oraz bez zgody posiadacza nieruchomości 1 szt. drzewa z gatunku: lipa szerokolistna, 1 szt. drzewa z gatunku: lipa drobnolistna - z działki o nr [...] obręb [...] miasta C., będącej własnością Gminy C. (pkt. 1). Ponadto wskazał, iż uiszczenie kary następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, na konto Starostwa Powiatowego w D. (pkt 2). Spółka wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji, zarzucając jej naruszenie: - art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego niezastosowanie i bezzasadne przyjęcie braku wystąpienia stanu wyższej konieczności uzasadniającego usunięcie drzew w okolicznościach uzasadnionych tym stanem, co w konsekwencji doprowadziło do wymierzenia - wbrew dyspozycji tego przepisu - administracyjnej kary pieniężnej; - art. 7 w zw. art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności wyjaśnieniom strony oraz przedłożonym przez nią informacjom o stanie pogody, w tym o silnych wiatrach, podczas gdy ten materiał dowodowy, mając na uwadze całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w sposób logiczny i spójny potwierdzają, że w sprawie zaszła przesłanka stanu wyższej konieczności, o której mowa w art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody. Decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 88 ust. 2, art. 89 ust. 1 u.o.p. oraz art. 1 ust. 1 i 2, art. 2, art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.), uchyliło decyzję organu I instancji w części tj. co do pkt 2 i umorzyło postępowanie I instancji w tej części oraz utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w pozostałej części. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zreferował stan faktyczny sprawy oraz przytoczył treść mających zastosowanie przepisów prawa. Organ odwoławczy, dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego podzielił stanowisko organu I instancji, iż w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary. Nie było również w ocenie organu przesłanek do zastosowania art. 89 ust. 7 u.o.p., bowiem ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów nie wynika, aby w okresie, w którym dokonano wycinki drzew przewidywano wiatr o prędkości przekraczającej 80 km/h. Jednocześnie strona nie przedłożyła żadnych dokumentów, które podważyłyby ustalenia organu I instancji w tym zakresie. Kolegium zaznaczyło przy tym, że ze znajdujących się w aktach postepowania pism wynika, że Spółka posiada wiedzę na temat uregulowań prawnych związanych z wycinką drzew, zatem musiała mieć świadomość tego, że dokonując wycinki bez uprzedniego uzyskania stosownego zezwolenia i z powołaniem się na działanie w stanie wyższej konieczności powinna zgromadzić taki materiał dowodowy, który potwierdzałby zaistnienie takich okoliczności. Organ podkreślił przy tym, że znaczenie mają wyłącznie okoliczności obiektywnie istniejące i weryfikowalne, nie zaś samo subiektywne przekonanie strony o istnieniu stanu wyższej konieczności. W ocenie organu istotne znaczenie w badanej sprawie ma opinia biegłego dendrologa, sporządzona na zlecenie organu, z której jednoznacznie wynika, że drzewa, pomimo wieloletnich zaniedbań nie wymagały wycinki i możliwe było dokonanie takich zabiegów pielęgnacyjnych, które umożliwiłyby ich przetrwanie jeszcze przez kilkanaście lub kilkadziesiąt lat. Za nieistotne organ uznał wyjaśnienia złożone przez pracowniczki skarżącej Spółki – A. C. i M. S., z uwagi na to, że nie posiadają one wiedzy z zakresu dendrologii, a ich odczucia organ określił jako subiektywne. Końcowo organ stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, iż dokonanie wycinki dwóch stuletnich drzew, przedstawiających wartość przyrodniczą, stanowi znikome naruszenie prawa, podkreślając, że odstąpienie od wymierzenia kary w przedmiotowym przypadku byłoby nie do pogodzenia z zasadami równości wobec prawa, a w szczególności wobec osób, które sumiennie występują o zgody o wycięcie drzew oraz uiszczają z tego tytułu opłaty. Mając także na uwadze interes społeczny, który obejmuje także ochronę przyrody, Kolegium nie znalazło podstaw do zastosowania rzeczonej instytucji. Kara ta, jak zaakcentował organ, ma także charakter prewencyjny, zatem można założyć, iż w przyszłości Spółka nie dopuści się podobnego naruszenia i zrekompensuje szkody wyrządzone środowisku. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że z uwagi na to, iż ustawa u.o.p. jak i przepisy k.p.a. nie przewidują zawierania w rozstrzygnięciu decyzji w przedmiocie nałożenia kary w myśl art. 88 ust. 1 pkt 1 u.o.p. - terminu płatności oraz numeru rachunku bankowego, na który należy uiścić karę, ponieważ termin płatności określa przepis ustawy (art. 88 ust. 3 u.o.p.), wadliwość pkt 2 zaskarżonej decyzji w powyższym względzie skutkuje koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji w tej części z obrotu prawnego i umorzeniem postępowania w tym zakresie. Tego rodzaju informacje organ wydający decyzję winien zawrzeć ewentualnie w uzasadnieniu decyzji lub pouczeniu. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Kolegium, w części, w której organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, zarzucając jej naruszenie: 1. art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 88 ust. 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody poprzez ich zastosowanie z pominięciem zastosowania art. 89 ust. 7 ww. ustawy, 2. art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a także art. 6 k.p.a., poprzez naruszenie zasady praworządności i niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w tym zaniechał przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka S. S. oraz prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, wypełnienie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz konieczność wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi organ II instancji kierował się przy załatwieniu sprawy, w tym niewystarczające uzasadnienie rozstrzygnięcia zawartego w skarżonej decyzji; 3. przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. nie zastosował reguły obowiązku rozstrzygania wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na korzyść strony zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a. W związku z powyższym skarżąca wniosła m.in. o: 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] i umorzenie postępowania w sprawie wymierzenia stronie przedmiotowej administracyjnej kary pieniężnej; 2) przeprowadzenie dowodów uzupełniających z następujących dokumentów: a) Uchwały Nr XIII/121/19 Rady Miejskiej w C. z dnia 28 listopada 2019 r. w sprawie zniesienia statusu pomnika przyrody wraz z uzasadnieniem Burmistrza C., b) wniosku Gminy C. z dnia 27 stycznia 2020 r. o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew; c) protokołu z dnia 16 października 2019 r. z przeglądu drzewostanu na cmentarzu komunalnym w C.; d) pisma z dnia 6 lutego 2020 r. do Burmistrza C. dot. obcięcia i wycięcia lip (byłych pomników przyrody), na fakt, ze w niniejszej sprawie zachodził stan wyższej konieczności co do konieczności wycięcia przedmiotowych drzew (objętych zaskarżoną decyzją, przy czym skarżąca wskazuje, że przeprowadzenie tych dowodów jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje jakiegokolwiek przedłużenia postępowania w sprawie). Zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie wykazano, że wycięcie przedmiotowych drzew było wynikiem stanu wyższej konieczności, a zatem organ I instancji po wszczęciu postępowania o wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej winien był to postępowanie umorzyć w oparciu o przepis art. 105 § 1 k.p.a. Stan faktyczny sprawy, który spowodował podjęcie decyzji o wycince drzew w celu ochrony życia ludzi i mienia w obliczu spodziewanych nawałnic w C. na przełomie stycznia i lutego 2020 r. wywołany był właśnie nagłą, niespodziewaną, niedającą się przewidzieć sytuacją. Ponadto, w załączonych do niniejszej skargi dodatkowych materiałach (dokumentach) dowodowych, właściciel drzewa, jakim jest gmina C. sam wskazywał na konieczność pozbawienia przedmiotowych drzew statusu pomnika przyrody i konieczność ich pilnej wycinki z uwagi na zagrożenie bezpieczeństwa publicznego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 8 grudnia 2022 r. Sąd postanowił - na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. - dopuścić i przeprowadzić dowód z dokumentów dołączonych do skargi tj. uchwały z dnia 28 listopada 2019 r., wniosku z dnia 27 stycznia 2020 r., protokołu z dnia 16 października 2019 r. i pisma z dnia 6 lutego 2020 r. Podczas rozprawy prezes skarżącej Spółki wyjaśnił ponadto, iż w dzień poprzedzający wycinkę wizytował cmentarz stwierdził, że pod drzewami leżą sporej wielkości oberwane, uschnięte konary, dlatego zwrócił się do komendanta straży pożarnej o podcięcie uschniętych konarów, bowiem z alertów meteorologicznych wynikało, że w tym czasie miały być silne wiatry. W czasie wizytacji cmentarza wiatr wiał z prędkością około 30 km/h, już wówczas doszło do oberwania suchych konarów, a z alertów pogodowych wynikało, że w następnych dniach wiatr może osiągnąć prędkość nawet 70 km/h. Podczas przycinki jedna z lip się rozwarstwiła i dlatego zdecydowano o dokonaniu wycinki. Do organu złożone zostały wydruki dotyczące alertów pogodowych wraz z mapami, na etapie obliczania kary za wycinkę. Były to alerty ze strony IMiGW w województwie zachodniopomorskim. Przycinka pielęgnacyjna tych drzew była dokonywana co roku przez pracowników cmentarza z wykorzystaniem sprzętu OSP w C.. Telefonicznie kontaktowano się z komendantem straży i nie było problemu z podjęciem interwencji, bądź udostępnieniem sprzętu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna, Przedmiotem skargi jest decyzja samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] nakładającą na skarżącą Spółkę karę pieniężną za dokonanie wycinki dwóch drzew bez wymaganego zezwolenia. W badanej sprawie poza sporem pozostaje sam fakt dokonania wycinki, jak również i to, że dokonując jej skarżąca nie posiadała stosownego zezwolenia. Kwestię sporną stanowi to, czy w realiach badanej sprawy można mówić o tym, że skarżąca działała w stanie wyższej konieczności, o którym mowa w art. 89 ust. 7 u.o.p. Inaczej mówiąc, czy istniały przesłanki do tego aby w tym przypadku odstąpić od wymierzenia kary. Na wstępie rozważań należy zatem przypomnieć, czego strona skarżąca ma świadomość, że stosownie do art. 83 i nast. u.o.p. usunięcie drzew i krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia. Analiza akt postępowania prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie właściciel nieruchomości – Gmina [...] wystąpiła ze stosownym wnioskiem, po uprzednim podjęciu działań zmierzających do ustalenia stanu drzew i pozbawienia ich statusu pomników przyrody. Samo dokonanie wycinki miało miejsce przed wydaniem decyzji zezwalającej na usunięcie drzew, z powołaniem się przez zarządzającą terenem cmentarza, w pobliżu którego znajdowały się drzewa, spółkę gminną na stan wyższej konieczności, o którym mowa w art. 89 ust. 7 u.o.p. Zgodnie z przywołanym przepisem, przypadku usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej. Rzeczą organów było zatem zbadanie, czy stan wyższej konieczności miał miejsce. Przy czym należy podzielić zapatrywanie organu, wsparte orzecznictwem sądów administracyjnych, że o stanie wyższej konieczności można mówić wyłącznie w odniesieniu do czynników, których w normalnym stanie nie da się przewidzieć. Stan wyższej konieczności to zaistnienie nagłej, niespodziewanej, niedającej się przewidzieć sytuacji, w której zniszczenie drzew jest jedyną możliwością usunięcia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego zdrowiu i życiu czy też mieniu. Dodatkowo należy uwzględnić zasadę subsydiarności, zgodnie z którą nie było możliwe uniknięcie niebezpieczeństwa jak tylko przez poświęcenie jakiegoś innego dobra. Dobro poświęcone zaś przedstawia wartość niższą od ratowanego (vide: wyrok NSA z dnia z dnia 24 stycznia 2020 r. sygn. akt II OSK 4004/19 wyrok WSA w Kielcach, z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 1074/20, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 16/22). Analiza akt sprawy w zestawieniu z przedstawionymi na rozprawie okolicznościami dotyczącymi wycinki drzew prowadzi do wniosku, że ustalenia organu we wskazanym zakresie były niewystarczające. Już w toku postępowania skarżąca twierdziła bowiem, że drzewa były w złym stanie i zdarzyło się, że opadające konary uszkodziły ogrodzenie cmentarza i znajdujące się na nim nagrobki. Niewątpliwie okoliczności te wskazywały na to, że stan drzew jest co najmniej niezadowalający. Organ zaniechał jednak zbadania, czy sytuacja taka miała miejsce i kiedy, co mogłoby się okazać przydatne dla oceny potencjalnego zagrożenia stwarzanego przez drzewa. Na uwagę zasługuje podkreślana przez skarżącą Spółkę okoliczność, iż drzewa zostały pozbawione statusu pomników przyrody właśnie ze względu na zły stan zdrowotny oraz zagrożenie dla bezpieczeństwa powszechnego, co znalazło odzwierciedlenie w uchwale Rady Miejskiej w Czaplinku z dnia 28 listopada 2019 r., nr XIII/121/19 (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 16 grudnia 2019 r., poz. 6683). Podkreślić w tym miejscu należy, że projekt tej uchwały, stosownie do art. 44 ust. 3a u.o.p. wymagał uzgodnienia z właściwym regionalnym dyrektorem ochrony środowiska, a samo zniesienie formy ochrony przyrody, którą objęte były oba drzewa mogło nastąpić w razie utraty wartości przyrodniczych i krajobrazowych, ze względu na które ustanowiono formę ochrony przyrody, lub w razie konieczności realizacji inwestycji celu publicznego w przypadku braku rozwiązań alternatywnych lub zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego (art. 44 ust. 4 u.o.p.). Z uzasadnienia uchwały wynika, że powodem jej podjęcia był zły stan fitosanitarny drzew. Kolejnym krokiem, który podjęto w celu usunięcia zagrożenia było wystąpienie z wnioskiem o zezwolenie na usunięcie drzew, w którym również powoływano się na zagrożenie, które drzewa stwarzają. W ocenie Sądu okoliczność, że wycięte drzewa były w złym stanie jest bezsporna, wynika bowiem także z opinii biegłego na którą powołują się organy obu instancji. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że biegły dokonywał oceny pozostałości po wyciętych drzewach, nie miał natomiast wglądu w ich stan przed dokonaniem wycinki. Opinia nie mogła zatem silą rzeczy odnosić się do stanu konarów i potencjalnego zagrożenia, które stwarzały. W świetle złożonych na rozprawie wyjaśnień cennymi informacjami na temat stanu drzew i potencjalnego zagrożenia, które stwarzały może posiadać komendant OSP w C. i strażacy, którzy dokonali usunięcia konarów. Organ winien zatem uzyskać wyjaśnienia od komendanta i strażaków uczestniczących w podcinaniu konarów. Nie ulega również, zdaniem Sądu, wątpliwości, że szerszego wyjaśnienia wymaga również, czy w okresie, w którym dokonywano wycinki IMGW ogłaszał alerty dla C. i okolic, jaka była ich treść i, czy przewidywany stan pogody mógł mieć wpływ na ewentualne zwiększenie zagrożenia ze strony drzew. Jak wywodził pełnomocnik skarżącej dokumenty takie były składane do akt postępowania, jednak w aktach znajdują się jedynie wydruki ze strony ekologia.pl. Dopiero tak uzupełniony materiał dowodowy da organowi asumpt do prawidłowej oceny materiału dowodowego i ustalenia, czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 89 ust. 7 u.o.p. Na marginesie jedynie zauważyć należy, że organ odwoławczy nie dokonał oceny prawidłowości obliczenia kary i nie zwrócił uwagi po pierwsze na to, że pozostałość jednego z wyciętych drzew miała w obwodzie 460 a nie 440 cm, co wynika z opinii dendrologicznej, a do obliczenia kary przyjęto obwód 440 cm. Przy czym nie pomniejszono go o 10%, stosownie do przytoczonego w uzasadnieniu art. 89 ust. 4 u.o.p. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – j.t.), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 przywołanej ustawy oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Przywołane w uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w CBOSA na stronie ww.orzeczenia.nsa.gov.pl