I SA/Wa 1617/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w dniu 13 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 30 maja 2022 r. nr KOA/1951/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania E. S. (dalej: "skarżąca"), decyzją z 30 maja 2022 r., nr KOA/1951/Sr/22, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy N. (dalej: "Wójt") z 7 kwietnia 2022 r., nr GOPS.451-ŚR-129/2022, odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad P. W. . Decyzja Kolegium wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z 27 października 2021 r. E. S. wniosła o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad bratem P. W. . Decyzją z 25 listopada 2021 r. nr GOPS.451-ŚR 423/2021 Wójt odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że skarżąca nie spełnia warunków dla przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż posiada rentę oraz, że niepełnosprawność P.W. nie powstała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia), bowiem niepełnosprawność ta powstała w wieku 55 lat. Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z 7 lutego 2022 r. nr KOA/5180/Sr/21 Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując na błędną wykładnię przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) dalej jako: "u.ś.r". Podkreśliło konieczność ustalenia w ponownym postępowaniu jaki jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad P. W. oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym bratem, a rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Decyzją z 7 kwietnia 2022 r. Wójt ponownie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując na brak związku pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym bratem. Wskazał, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oznacza także, że zainteresowana nie podejmuje pracy z racji konieczności sprawowanej opieki, ale z uwagi na swą niepełnosprawność. Niezgadzając się z powyższą decyzją skarżąca wniosła odwołanie zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię. Decyzją z 30 maja 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy ww. decyzję Wójta wskazując, że nie zaistniała w niniejszej sprawie przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Z ustaleń organów wynika, że P.W. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z 10 kwietnia 2021 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ponadto orzeczenie to wskazuje, że nie da się ustalić od kiedy istnieje ta niepełnosprawność oraz, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 28 lutego 2020 r. Orzeczenie zostało wydane do dnia 30 kwietnia 2022 r. Z jego treści wynika również, że P.W. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustaliły również, że P.W. ma 56 lat, jest kawalerem, nie ma dzieci, a jego rodzice nie żyją. Poza skarżącą ma on trzech braci oraz trzy siostry. Opiekę sprawuje skarżąca, która, co zostało ustalone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 26 września 2019 r., jest częściowo niezdolna do pracy do dnia 30 września 2022 r. Zarówno skarżąca, jak też P.W. oraz ich dwaj bracia: R.W. i niepracujący M.W. zamieszkują pod tym samym adresem w K. . Z treści zaświadczenia lekarskiego z 4 października 2021 r. wynika, że skarżąca, pomimo pozostawania pod stałą opieką lekarską z powodu nadciśnienia samoistnego i zwężenia zastawki aortalnej, może sprawować opiekę nad bratem. Zdaniem Kolegium w rozpoznawanej sprawie materiał dowodowy potwierdza, że skarżąca pozostawała bierna zawodowo na długo przed złożeniem wniosku, a brak zatrudnienia wynikał z innych przyczyn niż opieka nad niepełnosprawnym bratem. Podkreśliło, że doświadczenie życiowe nakazuje poddać w wątpliwość, by 49 - letnia kobieta, która nie pracuje co najmniej od września 2019 r. (nabycie uprawnień do renty ZUS), posiadająca liczne schorzenia i od 3 lat częściowo niezdolna do pracy, chciała obecnie realnie podjąć zatrudnienie i nie podejmuje go tylko dlatego, by sprawować opiekę nad niepełnosprawnym bratem. Kolegium zwróciło również uwagę, że w tym samym budynku zamieszkują, poza skarżącą i wymagającym opieki P. W. , również ich dwaj bracia: R.W. i niepracujący M. W. Jeśli zatem skarżąca chce podjąć zatrudnienie - mimo swej częściowej niezdolności do pracy - to czynności omawianej opieki realizować mogą bracia, z których jeden jest niepracujący. Podkreśliło, że opieka nad niepełnosprawnym bratem może być współdzielona (chodzi o podział czasowy lub partycypowanie w kosztach skorzystania ze wsparcia opiekunki lub opiekuna), gdyż obowiązek alimentacyjny dotyczy wszystkich zstępnych niepełnosprawnego, a zatem również jego pozostałego rodzeństwa, tj.: kolejnego brata i dwóch pozostałych sióstr i zamiast osobistego świadczenia pomocy może polegać na opłaceniu stosownej opieki. Zatem, w ocenie organu, istnieje możliwość takiego zorganizowania opieki, aby możliwym było podjęcie zatrudnienia przez skarżącą choćby w niepełnym wymiarze. Wskazało również, że opieka nad niepełnosprawnym bratem nie była bezpośrednim powodem rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zawodowej przez odwołującą. Jednocześnie odnosząc się do przyczyny odmowy przyznania świadczenia z uwagi na fakt pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, Kolegium wskazało, że argumentacja zaprezentowana przez Wójta nie jest prawidłowa. Powołując się na orzecznictwo stwierdziło, że prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty Wójt winien - zgodnie z zapisem art. 9 kpa - poinformować skarżącą, czego nie uczynił. Jednakże, w ocenie Kolegium, naruszenie to pozostawało bez wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Kolegium, skarżąca zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną; 2. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt. SK 2/17. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania; rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 17 u.ś.r., który to przepis w ust. 1 pkt 4 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane jest z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie tylko z racji sprawowania opieki. Przy czym opieka ta - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - musi być "stała" lub "długoterminowa". Pod pojęciem opieki stałej należy z kolei rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Określenia te wskazują więc, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Innymi słowy aby uzyskać świadczenie wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Omawiany przepis stosować zatem należy wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 23.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20, lex nr 3088207). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Z tego właśnie powodu musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Nie jest ono przyznawane więc za samą opiekę nad niepełnosprawnym bratem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzeństwa względem siebie (obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo, co wynika z art. 128 k.r.o.), lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (por. wyrok NSA z 24.06.2021 r. sygn. akt I OSK 351/21, lex nr 3211543). Tak też zinterpretowały ów przepis organy orzekające w sprawie, co czyni zarzut jego błędnej wykładni chybionym. Konsekwencją z kolei takiej jego interpretacji był obwiązek organu rozpoznającego wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalenia czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z niej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, co wymagało ustalenia rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Temu obowiązkowi organ sprostał, przeprowadzając w dniu 17 lutego 2022 r. wywiad środowiskowy w celu ustalenia czy i w jakim zakresie jest sprawowana opieka przez skarżącą nad bratem, wzywając wnioskującą o świadczenie skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez dostarczenie dowodów potwierdzających faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad bratem (vide: pismo z 24 lutego 2022 r.) oraz skorzystania z danych Ośrodka Pomocy Społecznej w związku ze znajdującym się w aktach Załącznikiem nr 1 (na okoliczność zamieszkania pod tym samym adresem jeszcze dwóch braci, z których jeden nie pracuje zawodowo, a zatem mógłby partycypować w opiece nad niepełnosprawnym bratem). Z poczynionych na tej podstawie ustaleń faktycznych wynika zaś, że skarżąca pozostawała bierna zawodowo na długo przed złożeniem wniosku (nie pracuje co najmniej od września 2019 r. – nabycie uprawnień do renty ZUS), zatem brak zatrudnienia wynikał z innych przyczyn (tj. z uwagi na liczne schorzenia została ona uznana za częściowo niezdolną do pracy) niż opieka nad niepełnosprawnym bratem. Również, co istotne, w domu w którym zamieszkuje wymagający opieki niepełnosprawny P. W., razem ze skarżącą zamieszkują ich dwaj bracia, tj. R.W. i M. W. , który jest niepracujący. Ta okoliczność, co słusznie podnosiło Kolegium, a skarżąca nie zakwestionowała, nie wyklucza możliwości takiego uzgodnienia pomiędzy rodzeństwem sposobów sprawowania opieki, który umożliwiłby skarżącej podjęcie przez nią zatrudnia. Zasadnie zatem w tych okolicznościach faktycznych organy wywiodły, że nie została w sprawie spełniona podstawowa przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkująca uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – czyli związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. To zaś prowadzić musiał do odmowy jego przyznania. Podejmując zatem tej treści decyzję Wójt nie naruszył ww. przepisu. W konsekwencji nie naruszyło go również Kolegium utrzymując decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę za prawidłowe uznał i przyjął jako własne stanowisko Kolegium, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest skarżąca, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Słusznie zauważył organ, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty Wójt winien - zgodnie z zapisem art. 9 kpa - skarżącą poinformować, czego nie uczynił. Jednak w świetle powyższych rozważań naruszenie to pozostawało bez wpływu na treść, utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją, decyzji odmawiającej świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zatem przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji Kolegium nie naruszyło przepisów prawa materialnego, jak również nie stwierdzono by ustalenia stanu faktycznego, które legły u podstaw jej wydania, poczynione zostały wadliwie, skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych, podlegać musi oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 powołanej ustawy.