I OZ 1659/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2015 r., sygn. akt II SAB/Ol 18/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Starosty Powiatu B. w sprawie pozbawienia statusu osoby bezrobotnej postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE A. Z., w złożonym przez siebie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazał, iż "jest osobą ubogą bez jakichkolwiek środków finansowych lub oszczędności finansowych czy przedmiotów wartościowych celem ich spieniężenia". Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki [...] m2", mieszkanie o powierzchni ok. [...] m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [....] ha. Wnioskodawca nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Stwierdził, iż "jest osobą ubogą (...), co wynika bezspornie i jednoznacznie (...) z dowodów aktowych niniejszej sprawy i spraw zawisłych przed WSA w Olsztynie". "(P)osiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła zarobkowego dochodu skarżącego a jedynie skarżący w zakresie swojej sytuacji finansowej i ubóstwa wykorzystuje ją na swoje osobiste życiowe potrzeby, gdyż stanowi (...) główne źródło wyżywienia strony na skutek prowadzonych na nich na własne potrzeby konsumpcyjne upraw". W celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, został on wezwany do złożenia oświadczenia wskazującego: źródło utrzymania w poszczególnych miesiącach 2014 r. i wysokość środków pieniężnych pochodzących z tego źródła, stałe miesięczne wydatki, ich rodzaj, wysokość i źródło finansowania; sposób wykorzystywania nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku (w tym odrębnie każdej z wykazanych pod pozycją "nieruchomość rolna"), a ponadto, wobec tego, że nieruchomości te nie przynoszą dochodu, wskazania przyczyn braku ich wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu (np. z tytułu dzierżawy, najmu, itp.) lub ostatecznie sprzedaży oraz dokumentów źródłowych: kopii aktów notarialnych nabycia nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku (z ewentualnym usunięciem danych zbywcy), kopii dokumentacji aktualnego zadłużenia i wyciągów z rachunków bankowych za poszczególne miesiące 2014 r. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca, polemizując z koniecznością przedłożenia żądanego dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, stwierdził, iż zostały one już złożone na wezwanie z dnia 7 stycznia 2014 r. do sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 101/12 i wniósł o ich uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 10 czerwca 2015 r., odmówił przyznania A. Z. prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu postanowienia Sąd – na podstawie art. 239 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a." – stwierdził, że nie rozstrzyganie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynikało z faktu, iż niniejsza sprawa należy do kategorii spraw dotyczących statusu bezrobotnego. Odnosząc się z kolei do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, Sąd Wojewódzki stwierdził, że na skarżącym ciążył obowiązek rzetelnego wykazania, iż jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. A. Z.nie przedstawił jej w sposób należyty. Nawet bowiem, pomimo skierowanego do niego wezwania, nie nadesłał wymaganych przez Sąd dokumentów. Zadość powyższemu wezwaniu – zdaniem Sądu – nie czyniło przy tym twierdzenie wnioskodawcy, że stosowne oświadczenie i dokumenty zostały już złożone na wezwanie z dnia 7 stycznia 2014 r. do sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 101/12 i w związku z tym wnosi on o ich uwzględnienie. Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, iż w powołanej przez A. Z. sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r. odmówiono ustanowienia dla niego adwokata wobec nierzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. Wnioskodawca nie wskazał wówczas, m. in. kto udziela mu pomocy finansowej, w jakiej następuje to formie i zakresie, czyni jego sytuację majątkową niewyjaśnioną. Wnioskodawca permanentnie, mimo kolejnych wezwań, nie wskazuje swoich źródeł utrzymania. Nie ujawnił przy tym jakie osoby kryją się pod podawanym przez niego pojęciem "rodzina" i w jakiej wysokości te osoby udzielają mu pomocy. Uporczywie także nie ujawniał określonych w wezwaniach danych oraz w dalszym ciągu też przesyłał "anonimizowane" akty notarialne działek (z usuniętymi danymi o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości), z których nic nie wynika i które nie pozwalają Sądowi na jakąkolwiek rzetelną ocenę stanu majątkowego strony. Sąd stwierdził zatem, że skoro wnioskodawca nie przedstawił informacji, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe i nie wykazał chęci współpracy w celu wyjaśnienia jego sytuacji materialnej, to jego wniosek nie mógł być uwzględniony. A. Z., w złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu, zakwestionował jego prawidłowość, wskazując przede wszystkim, że sprawę rozpoznał sąd w składzie, który - z uwagi na złożone przez niego wnioski z dnia 22 grudnia 2014 r. i z dnia 9 marca 2015r. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – nie mógł orzekać w tym przedmiocie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że Sąd Wojewódzki słusznie uznał za bezprzedmiotowy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w części, w jakiej domagał się on zwolnienia od kosztów sądowych. Niewątpliwie bowiem przedmiotowa skarga dotyczy sprawy dotyczącej statusu bezrobotnego, w której strona - zgodnie z regulacją art. 239 pkt 1 lit. b P.p.s.a. - nie ma obowiązku ponosić tego rodzaju ciężarów finansowych. Odnosząc się zaś do wniosku o przyznanie prawa pomocy z zakresie ustanowienia pełnomocnika należy wskazać, że zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że – jak słusznie zauważył Sąd Wojewódzki - to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji zasadnie uznał oświadczenie A. Z. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych w sytuacji, gdy wnioskodawca stwierdził jedynie, że jest osobą ubogą bez jakichkolwiek środków finansowych lub oszczędności finansowych czy przedmiotów wartościowych celem ich spieniężenia, sam prowadzi gospodarstwo domowe oraz jest właścicielem budynku mieszkalnego do rozbiórki, mieszkania oraz nieruchomości rolnej. Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej czyniło zasadnym wezwanie go do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący, mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej, nie odpowiedział na nie w sposób należyty, przerzucając na Sąd obowiązek ich uzyskania z akt innej sprawy. Należy zatem uznać, że skarżący nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał w sposób rzetelny, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu wydania zaskarżonego postanowienia przed rozpoznaniem złożonego przez skarżącego wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, należy wskazać, iż brak było w niniejszym przypadku podstaw do wyłączenia sędziego WSA Bogusława Jażdżyka od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pisma z dnia 22 grudnia 2014 r. oraz z dnia 9 marca 2015r., na które powołuje się skarżący, nie stanowiły bowiem wniosków o wyłączenie, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., co potwierdził zresztą Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 6 lutego 2015 r., sygn. akt I OW 25/15 oraz z dnia 23 kwietnia 2015r., sygn. akt I OW 63/15, odmawiając, wyznaczenia innego wojewódzkiego sądu administracyjnego do ich rozpoznania. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.