II FZ 490/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Tomasz Zborzyński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B.-L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 października 2009 r. sygn. akt I SA/Sz 543/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. B. – L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 15 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Skarżąca M. B.-L. wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 8 października 2009 r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, ustalając, że jest ona wdową, nie ma nikogo na utrzymaniu, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.879 zł miesięcznie, z czego 700 zł miesięcznie przeznacza na utrzymanie mieszkania o powierzchni 72 m2, którego jest właścicielką. Nie ma oszczędności, ale jest właścicielką działki budowlanej o powierzchni 1.700 m2; na której ustanowiono hipotekę przymusową w kwocie 1 mln zł na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.. Ponadto była właścicielką innej nieruchomości o powierzchni 2,5939 ha, ale w trakcie ubiegania się o prawo pomocy podarowała ją córce, a także przysługiwało jej prawo użytkowania wieczystego kolejnych czterech działek o łącznej powierzchni 0,5649 ha, ale w 2006 roku prawo to przeniosła na rzecz córki i jej partnera w zamian za zwolnienie z długu będącego następstwem wybudowania przez wymienione osoby na tych działkach budynku mieszkalnego, przy czym w zamian za przeniesienie prawa wieczystego użytkowania partner córki zobowiązał się zapłacić skarżącej kwotę 160.000 zł w terminie do dnia 31 grudnia 2010 r., natomiast córka skarżącej została zwolniona z zapłaty przypadającej na nią części wynagrodzenia w kwocie 40.000 zł wskutek potrącenia wierzytelności córki wobec skarżącej z tytułu pożyczki. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, iż poniesienie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł, spowoduje uszczerbek jej koniecznego utrzymania, zwłaszcza, że posiada wierzytelność opiewającą na znaczną sumę, opłaty związane z wniesieniem sprawy do sądu nie mogą być traktowane jako należące do ostatniej kolejności zaspokojenia, a obowiązek niesienia pomocy materialnej spoczywa także na innych członkach rodziny, zwłaszcza na córce skarżącej. We wniesionym przez pełnomocnika skarżącej zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono naruszenie: - art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) przez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności świadczących o sytuacji majątkowej skarżącej, w tym pominięcie faktu, że jest ona osobą w podeszłym wieku, wdową, która samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych oszczędności i nie może liczyć na pomoc córki w zakresie ponoszenia kosztów sądowych, zwłaszcza, że Sąd nie zbadał sytuacji majątkowej córki skarżącej, - art. 45 i 67 Konstytucji RP przez niezastosowanie tych przepisów w sytuacji, gdy zagwarantowane w Konstytucji prawo do sądu i zabezpieczenia społecznego Sąd powinien brać pod uwagę łącznie z przesłanką zwolnienia częściowego określoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i złożono wniosek o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym. Uzasadniając zażalenie podniesiono, że skarżąca ze względu na zaawansowany wiek nie ma możliwości uzyskania dodatkowych dochodów i nie może liczyć na pomoc materialną córki z uwagi na kłopoty finansowe tej ostatniej, związane z prowadzonymi także przeciwko niej postępowaniami podatkowymi. Pobierana emerytura zapewnia skarżącej tylko zabezpieczenie socjalne, a posiadana wierzytelność nie została zapłacona, więc fakt jej przysługiwania nie powinien przesądzać o odmowie przyznania prawa pomocy, podobnie, jak fakt korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Wbrew zawartym w zażaleniu zarzutom Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uwzględnił okoliczności wskazane w zarzutach, dokonał wyczerpującej ich analizy i wyprowadził prawidłowe wnioski. W szczególności Sąd tez wziął pod uwagę, że skarżąca jest wdową, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz że znaczną część emerytury musi wydać na bieżące, konieczne utrzymanie, w tym na opłacenie mieszkania. Należy jednak zauważyć, iż prawo pomocy przysługiwać powinno tylko ludziom ubogim, nieporadnym życiowo, dla których pomoc Państwa w pokryciu niezbędnych kosztów sądowych jest warunkiem skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Tymczasem skarżącej nie sposób zakwalifikować do takiej kategorii – przeciwnie, jest ona osobą zamożną. Była bowiem właścicielką kilku nieruchomości, z których dwie (mieszkanie i działka budowlana znacznej wartości) nadal pozostają w jej władaniu; ma także wierzytelność o wartości 160.000 zł, a ponadto, już w trakcie ubiegania się o prawo pomocy, wyzbyła się nieruchomości obejmującej kilka działek gruntu o łącznej powierzchni ponad 2,5 ha, darowując je córce. Skoro zatem sytuacja materialna skarżącej, w jej własnej ocenie, była tak dobra, że umożliwiała czynienie darowizn składników majątkowych znacznej wartości, ubieganie się w tym samym czasie o przyznanie prawa pomocy z argumentacją popadnięcia w niedostatek w wypadku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł jest wręcz niezrozumiałe i nie może być uwieńczone powodzeniem. Jest bowiem oczywiste, że gospodarowanie mieniem z uwzględnieniem już ciążących na skarżącej obowiązków finansowych związanych z rozpoczętym procesem, pozwoliłoby jej na podołanie wspomnianym obowiązkom bez angażowania do tego celu otrzymywanych na bieżąco świadczeń emerytalnych i bez ubiegania się o pomoc od najbliższych. Dodać trzeba, że argument dotyczący korzystania przez skarżącą z pomocy profesjonalnego pełnomocnika jako okoliczność nie uzasadniająca odmowy przyznania prawa pomocy, jest zasadniczo trafny, niemniej nie była to przesłanka determinująca podjęte rozstrzygnięcie. Niewątpliwie bowiem skarżąca nie wykazała, że nie może ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania, co w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zarzut naruszenia tego przepisu jest więc chybiony, podobnie jak zarzut naruszenia art. 45 i 67 Konstytucji RP, ponieważ wskutek rozstrzygnięcia podjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie zostało naruszone prawo skarżącej do sądu, ani tez prawo do zabezpieczenia socjalnego. Z powyższych względów wobec stwierdzenia, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie to oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.